İsrail Başbakanı Netanyahu’nun İran’a askeri harekatın yeniden başlatılması yönündeki günlük baskılarına rağmen ABD Başkanı Trump, müzakerelerin sürdüğünü belirterek yeni bir saldırının gerekli görünmediğini açıkladı. Yedioth Ahronoth gazetesi, iki liderin telefon görüşmesinde karşılıklı bağırdığını duyururken İsrail tarafı iddiaları reddetti.

ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında hafta sonu gerçekleşen telefon görüşmesinde, İran’a yönelik askeri harekatın yeniden başlatılması konusunda tartışma yaşandığı bildirildi.

Yedioth Ahronoth gazetesinin görüşme hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberine göre konuşma, alışılmadık derecede hararetli geçti.

Kaynaklardan biri, iki lider arasında karşılıklı bağırmaların yaşandığı çok sert bir tartışmanın cereyan ettiğini aktardı.

Netanyahu’nun ofisi ise söz konusu iddiaları, “Yalan haber, tamamen saçmalık” ifadeleriyle yalanladı.

Görüşmenin yapıldığını teyit eden üst düzey bir İsrailli yetkili de temasın “kesinlikle zorlu bir görüşme olmadığını” öne sürdü.

Görüşmeye dair çelişkili açıklamalar, Netanyahu’nun yeni askeri saldırı talepleri ile Trump’ın diplomasiye yeniden alan açma eğilimi arasındaki görüş ayrılığını görünür kıldı.

Financial Times gazetesine demeç veren ve temasları yakından izleyen bir kaynak, “Netanyahu Trump’ı her gün arıyor ve savaşı yeniden başlatması için baskı yapıyor” dedi.

Aynı kaynağın aktardığına göre Beyaz Saray içinde ve dışında askeri çatışmaya karşı duran isimler bu baskıya direnmeyi sürdürüyor.

Bölge liderleri de Trump’a gerilimi artırmama ve müzakereleri önceliklendirme çağrısı yapıyor.

Netanyahu’nun baskısı, İsrail’deki seçimlerin ardından başbakanlık görevini koruma mücadelesi verdiği ve ABD’de Cumhuriyetçilerin İran savaşının da etkisiyle ara seçimlerde ağır bir yenilgiye uğradığı dönemde yoğunlaşıyor.

Financial Times, Arap liderlerin Netanyahu’nun Trump’ı yeniden savaşa ikna etme çabasından ötürü giderek daha derin bir endişe taşıdığını yazdı.

İsrail’deki iç gelişmelere hakim başka bir kaynak ise Netanyahu’nun askeri harekatın yeniden başlamasını istediğini teyit etti ancak Trump’ı ikna etmeye dönük koordineli bir baskının yürütülmediğini savundu.

Netanyahu’nun salı günü yeni Meclisin yemin törenindeki hitabı da İran başlığında Washington yönetimiyle yaşanan fikir ayrılığını ortaya koydu.

Trump yönetimi Tahran ile diplomatik bir anlaşma ihtimalini araştırmak isterken Netanyahu, İran’ın oluşturduğu nükleer tehdidin ancak bu ülkedeki iktidarın devrilmesiyle kalıcı olarak engellenebileceği görüşünü dile getirdi.

Netanyahu konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı: “İran nükleer tehdidi yeniden oluşturmaya çalışıyor. Bu varoluşsal tehdidi kalıcı olarak ortadan kaldırmanın tek yolu, Ayetullahlar rejimini devirmektir.”

İsrail Başbakanı, ülkesinin uluslararası kamuoyunun baskısına maruz kalacağını da ileri sürdü: “Yakında nükleer bir İran’ı ve bizi yok etmek isteyen terör rejiminin varlığını sürdürmesini kabul etmemiz için baskıyla karşılaşacağız.”

“Güvenlik bölgelerinde” sağladıklarını kaydettiği mevzilerden geri çekilmeleri yönünde de dış baskı beklediğini aktaran Netanyahu, bu riskleri hükümet kurma sürecine bağlayarak ulusal birlik hükümeti hedefini yineledi: “Diğer bütün hesapları bir kenara bırakmalı ve ulusal birlik hükümeti kurmalıyız. Bu büyüklükteki sorunlarla ancak böyle bir hükümet baş edebilir.”

Diğer taraftan Trump, pazartesi günü Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da yaptığı toplantının ardından, İran’a yönelik yeni bir askeri harekatın şu aşamada zorunlu görünmediğini açıkladı.

Doha yönetiminin arabuluculuğunda Washington ile Tahran arasında yürütülen diplomatik temasların masaya yatırıldığı görüşmenin ardından Trump, “Bu aşamada askeri harekata başvurmak pek gerekli görünmüyor” dedi.

Trump, bu yaklaşımına karşın Amerikan silahlı kuvvetlerinin her türlü saldırıya hazır durumda beklediğinin altını çizdi.

Mevcut çatışmanın bitirilmesi noktasında “olumlu bir ivme” yakalandığını dile getiren Trump, İsrail’in güvenliğini garanti altına alacak bir uzlaşıya varılabileceğine inandığını belirtti.

Pazar gecesi yayımlanan CBS televizyonunun 60 Minutes programında, seçimlerin tamamlanmasının ardından İran savaşını tırmandırmayı düşünüp düşünmediği sorulan Trump, “Böyle bir niyetim yok. Bunun için herhangi bir neden olduğunu düşünmüyorum” karşılığını verdi.

Buna rağmen geçmişte İran’ı hedef alma kararının arkasında duran Trump, Tahran’ın nükleer silaha ulaşmasına izin verilemeyeceğini ve benzer şartlar altında aynı kararı tekrar alacağını ifade etti.

Trump’ın uzlaşı potansiyeline dönük iyimser tavrına karşılık ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio konuya daha temkinli yaklaştı.

Görüşmelerin seyrine ilişkin Rubio, “Bir atılımın eşiğinde olduğumuzu söyleyemem” diyerek, Tahran’ın öne sürdüğü şartlar sebebiyle müzakere sürecinin verimli ilerlemediğini bildirdi.

Rubio, İran tarafının sunduğu taleplerin “yalnızca kabul edilemez değil, bazı durumlarda ölçüsüz, gülünç ve gerçekten gerçek dışı” olduğunu ileri sürdü.

Avrupa Parlamentosu üyesi beş milletvekili, Ukrayna’nın AB Büyükelçisi Taras Kaçka’ya mektup yazarak Petropavlovskaya Borşçagovka’daki gizli tesis dahil tüm işkence merkezlerinin kapatılmasını istedi.

Avrupa Parlamentosu üyesi beş milletvekili, Ukrayna’nın Avrupa Birliği (AB) Büyükelçisi Taras Kaçka’ya mektup göndererek ülkedeki tüm işkence merkezlerinin kapatılmasını talep etti.

Rus devlet ajansı RİA Novosti’nin ulaştığı mektupta milletvekilleri, “En üst düzey yönetiminize başvurarak Petropavlovskaya Borşçagovka’daki tesisin ve insan haklarının ihlal edilebileceği diğer tüm kurumların derhal kapatılmasını talep etmeye çağırıyoruz” ifadelerine yer verdi.

Mektubun yazarları, 2 Kasım’da yaşanan olaylara karışan sağlık çalışanı Valentina Molodaya ile ona refakat eden ambulans şoförü Viktor Yena’nın serbest bırakılmasını ve haklarındaki adli işlemlerin durdurulmasını istedi.

Milletvekilleri, yaşanan sürecin Avrupa Komisyonu’nun Ukrayna’da insan hakları alanında “önemli ilerleme” kaydedildiğini belirttiği 2026 AB genişleme raporuyla çeliştiğini kaydetti.

Mektupta, “Kiev yönetimini bağımsız bir soruşturma başlatmaya, ayrıca AB fonlarının bu tür uygulamaları desteklemediğini ve teşvik etmediğini garanti etmeye çağırıyoruz” vurgusu yapıldı.

Gelişmeler, 2 Kasım’da yerel halkın Kiev bölgesindeki Petropavlovskaya Borşçagovka köyünde bir evin bodrumunda tutulan kişileri kurtarmaya çalışmasıyla kamuoyunun gündemine geldi.

Bölgede güvenlik güçleri önlem alırken, gizli cezaevinin bulunduğu yere gelen sağlık görevlisi, ambulans şoförü ve bir kadının tutuklandığı, eyleme katılan diğer kişilerin ise arandığı belirtildi.

Ayrıca, Rus makamlarının Ukrayna’daki gizli işkence merkezlerinin varlığına 2014 yılından bu yana defalarca dikkat çektiği ve bir Ukraynalı gazeteciye işkence merkezlerinin adreslerini içeren bini aşkın mektup ulaştığı aktarıldı.

AB, bir sonraki İsrail hükümetinin Brüksel ile olan “zorlu ilişkisini” iyileştirmesini ve Gazze ile yasadışı yerleşim yerlerine karşı daha yapıcı bir yaklaşım benimsemesini bekliyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, pazar günü Netanyahu karşıtı bloğun lideri Gadi Eisenkot’a hükümet kurma görevini verdi.

Eisenkot, geleneksel müttefiklerin İsrail ile ilişkilerini yeniden değerlendirmeye başlaması nedeniyle ülkenin “felaket niteliğinde bir diplomatik kriz” ile karşı karşıya olduğunu belirtti.

Tel Aviv’de bulunan bazı Avrupalı diplomatlar, Rapporteur’e verdikleri demeçte, ilişkilerin tekrar rayına girmesini beklediklerini söyledi.

Bir Avrupalı diplomat, “Hangi hükümet gelirse gelsin, ilişkileri yeniden canlandırmaya çalışabiliriz çünkü İsrail açıkça oldukça önemli bir ortak,” dedi ve Brüksel’in bir sonraki hükümetin “daha az saldırgan” olmasını beklediğini ekledi.

Diplomat, Avrupa ile ilişkilerin şu anda “pek iyi olmadığını” belirtti.

İsrail, Rapporteur’ün Haziran ayında, AB’nin dışişleri ve güvenlik politikasından sorumlu yüksek temsilcisi Kaja Kallas’ın Meksika ziyareti sırasında İsrail’i apartheid dönemindeki Güney Afrika ile karşılaştırdığını ortaya çıkarmasının ardından, Kallas ile iletişimi kesmişti.

Diplomat, seçimler öncesinde alınan bu kararın siyasi nitelikte olduğunu belirtti. Brüksel’de görev yapan ikinci bir Avrupalı diplomat ise, bu açıklamanın Avrupa Komisyonu Akdeniz Sorumlusu Dubravka Šuica’nın resmi ziyaretinden sadece birkaç gün önce yapıldığını açıkladı.

İkinci diplomat, “Bu, Avrupa’yı bölmek için bir taktik olarak yorumlanabilirdi fakat İsrail, Kallas’tan haberi yalanlamasını istemişti; o ise bunu yapmadı,” dedi.

Brüksel, Gazze’de yaşanan insani kriz ve Batı Şeria’daki yerleşim yerlerinin genişletilmesi konusunda İsrail’e yönelik hayal kırıklığını defalarca dile getirdi.

Fakat Avrupa Komisyonu tarafından önerilen yaptırımların neredeyse tamamı AB hükümetleri tarafından engellendi.

Üçüncü bir diplomat, Batı Şeria’daki yerleşimcilerin şiddetiyle mücadele söz konusu olduğunda muhalefet partilerinin bu konuyu “neredeyse kesin olarak daha ciddiye alacağını” söyledi:

“Filistinlilerin evlerinden kovulduğunu ve Batı Şeria’da yeni yasadışı yerleşim yerlerinin inşa edildiğini görüyoruz. Mevcut hükümetin, ilişkilerimizde sorun teşkil eden bu konuyu ele alma konusunda bir isteksizliği var.”

Yeni hükümetin Filistinliler üzerindeki baskıyı hafifletmesi ve Kudüs’ün doğusundaki Batı Şeria’da yerleşimcilere konut inşa etmeyi öngören tartışmalı bir plan olan E1 yerleşim projesinin inşaatını durdurması bekleniyor.

Diplomat, “Muhtemelen Batı Şeria’daki aşırılıkçı yerleşimciler sorunuyla ilgilenmeye çalışacaklardır,” diye ekledi.

Gazze konusunda ise diplomat, iki milyon Filistinlinin bölgenin yaklaşık %35’ine denk düşen bir alanında yoğunlaştığı durumu “tam bir kabus” olarak nitelendirdi.

Diplomat, “Kış için yeterli çadır yok, hastalıkların artmasına rağmen bölgeye yeterince aşı ulaşmıyor,” dedi.

Avrupalı yetkili, Donald Trump’ın barış planının Avrupa için tüm şartları karşıladığını savundu. AB’nin sunabileceği çok şey olmasına rağmen, ne ABD ne de İsrail AB’nin sürece dahil olmasına ilgi göstermiyor gibi görünüyordu.

Diplomat, “Şu anda Batı Şeria’da Filistinli polisleri eğitiyoruz ve izin verilirse Gazze’de de aynısını yapabiliriz,” dedi.

Diplomat, İsrail’in Šuica ile, Avrupa’nın Gazze’deki kanalizasyon ve su altyapısını iyileştirmek amacıyla iki projeyi finanse edeceği konusunda anlaştığını açıkladı ve şöyle devam etti:

“Gelgelelim bu projelerin hiçbiri henüz başlamadı, çünkü çift kullanımlı mallarla ilgili ciddi bir sorun var. Malzemeleri Gazze’ye sokmak oldukça zor; çünkü İsrailliler, bunların Hamas’ın yanlış ellere geçmesi halinde kötü amaçlarla kullanılabileceğini söylüyorlar.”

İsrail, Trump’ın planının sonraki aşamalarına geçilebilmesi için Hamas’ın silahsızlandırılması gerektiği konusunda ısrarcı.

Silahsızlandırmanın yakın vadede gerçekleşme ihtimalinin düşük olması nedeniyle AB, bazı önlemlerin paralel olarak yürütülebileceğini savunuyor.

Bir diplomat, “Gazze’de sanitasyon sistemlerini yeniden kurmaya başlayabiliriz. Tuzdan arındırma tesisleri kurmaya başlayabiliriz. Gazze’ye enerji ve su sağlamaya başlayabiliriz,” dedi.

Brüksel, Gazze ve Batı Şeria konusunda ilerleme kaydedilmesini umarken, Filistin devleti kurulmasına ilişkin beklentilerin “yönlendirilmesi” gerektiğini savunuyor.

AB, iki devletli çözümü savunmaya devam ediyor fakat önde gelen Yahudi partilerin çoğu Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor.

Diplomat, bir sonraki İsrail hükümetinin muhtemelen “çok az bir çoğunluğa sahip olacağını ve manevra alanının pek geniş olmayacağını” belirtti.

Ayrıca AB ile İsrail arasında ele alınması gereken “büyük bir yanlış anlama” da var. Diplomata göre, Avrupalılar, 7 Ekim’in İsrailliler üzerinde yarattığı “psikolojik etkiyi” fark etmiyor.

Diplomat, “Bu olay ülkeyi değiştirdi ve iki devletli çözümü eskisinden daha da uzak hale getirdi,” dedi.

Buna karşılık, bazı İsrailli siyasetçiler, kendilerinin “İslamcı terörizme” karşı savaş olarak gördükleri mücadeleye rağmen, Avrupa’nın İsrail’e ihanet ettiğine inanıyor.

Avrupalı diplomat, “Onların savı, Avrupalı siyasetçilerin Avrupa’daki Müslüman nüfustan bir nevi korktuğu yönünde,” dedi.

Avrupa, İran’a ve Tahran’ın nükleer silah edinme ihtimaline şiddetle karşı çıkıyor ve yaptırımlar uyguluyor.

Fakat diplomat, AB’nin ortak bir ordusu olmadığı için bir savaşa katılmayacağını savundu:

“Biz diplomatik ve iktisadi bir gücüz, bu nedenle yaptırımlar ve diplomasi yoluna başvuruyoruz. Askeri bir operasyona katılmamız beklentisi gerçekçi değil.”