Gizli müzakere iddiası: ABD, Orta Doğu’dan çekilecek mi?

ABD ile İran arasında yapılan gizli müzakerelerde, İran’ın vereceği tavizler karşılığında ABD’nin Orta Doğu’daki en büyük üssünü kapatma sinyali verdiği öne sürüldü.

The Telegraph’ta yer alan habere göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in, çatışmanın sona erdirilmesi konusunda İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ile temas halinde oldukları bildirildi.

Trump’ın göreve dönmesinden bu yana çatışmaları çözme konusunda ikili bir ekip haline gelen bu ikili, hafta sonu Miami’de Ukrayna heyetiyle bir araya geldi. Ayrıca İran’daki savaşı sona erdirebilecek 15 maddelik bir barış anlaşmasının şartlarını da koordine ediyorlardı.

Görüşmeler dolaylı olarak yürütüldü. Mısır, Pakistan ve Türkiye, artan enerji fiyatlarının yol açtığı küresel resesyonu ve bunun piyasalar ile iş dünyası üzerindeki yan etkilerini önlemek için çabalarken, iki gün boyunca ABD ile İran arasında mesaj taşıdılar.

Üç ülkenin dışişleri bakanlarının, Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı ile ayrı ayrı görüşmeler yaptığı bildirildi. Pazar akşamı itibarıyla Washington ve Tahran arasında görüşmelere başlanmaya hazırlık vardı.

İsrailli bir kaynak Axios’a, “İranlılar istekliydi ve Amerikalılar da piyasalar ve petrol fiyatları nedeniyle harekete geçmek istiyordu,” dedi.

Habere göre barış anlaşmasının önerilen şartları, İran’ın beş yıl boyunca füze programı yürütmesini engelleyecek, ülkenin uranyum zenginleştirmesini durdurmasını ve ABD’nin 2025’te saldırdığı Natanz, İsfahan ve Fordo nükleer tesislerini kapatmasını gerektirecek.

Buna karşılık ABD, başka bir savaşın tekrarlanmaması için garantiler vermeyi ve yaklaşık 50.000 askerin bulunduğu bölgedeki ana üssünü kapatmayı kabul edecek.

Haberde üssün veya üslerin hangi ülkede olduğu belirtilmiyor. Katar’daki en büyük Amerikan üssünde 10.000 civarı asker bulunduğu düşünüldüğünde, işaret edilen çekilmenin bölgedeki tüm Amerikan üslerini kapsadığını düşünmek mümkün.

Görüşmelerin ciddiyeti, Trump’ın İran’ın enerji santrallerine saldırı tehdidini geri çekmesine neden oldu.

Trump, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “On beş madde. Nükleer silaha sahip olmayacaklar. Birinci, ikinci ve üçüncü maddeler bunlar. Bunu kabul ettiler,” dedi.

İran Meclis Başkanı Galibaf ise, böyle bir görüşmenin olmadığını vurgulayarak cumhurbaşkanının iddialarını “yalan haber” olarak nitelendirdi.

Galibaf yaptığı açıklamada, “ABD ile hiçbir müzakere yapılmadı ve yalan haberler, finans ve petrol piyasalarını manipüle etmek ve ABD ile İsrail’in saplandığı çıkmazdan kurtulmak için kullanılıyor,” dedi.

Trump, Florida’da yaptığı açıklamada İranlı muhatabının adını vermedi ve onu öldürmek istemediğini söyledi. Fakat ABD ile İran’ın barışa yol açabilecek birçok önemli konuda aynı görüşte olduğunu iddia etti.

Başkan, “En saygın kişi olduğunu düşündüğüm biriyle muhatap oluyoruz; Dini Lider değil, ondan haber almadık,” dedi.

İran ve diğer birçok ülke, Trump’ın açıklamalarını petrol ve finans piyasalarını manipüle etme girişimi olarak görüyor. Fiyatları düşürme ve dış savaşları önleme vaadiyle yeniden seçilen başkan, şimdi bu çatışmanın sonucu olarak enerji maliyetlerinin hızla yükselmesine tanık oluyor.

Brent ham petrolü geçen perşembe günü varil başına 119 dolar seviyesine ulaştı ve Goldman Sachs, 147,50 dolar rekorunu kıracağını öngördü.

Trump’ın açıklamalarının ardından fiyat 100 doların altına düştü. Asya piyasalarında yaşanan çöküşün ardından ABD borsaları birkaç saat içinde toparlandı.

Başkanın düşüncelerini yakından bilen bir kaynak şunları söyledi:

“En iyi yaptığı şey, sermaye piyasasındaki durumu kavrayabilmesi. Tahvil piyasası ve emtia piyasası gerçek bir sorun. Bu piyasalar inanılmaz ve kalıcı bir hasara uğrayacak ve onun bir çözüm bulması gerekiyor. Bu öncelikli konu, fakat henüz bu konuda herhangi bir görüşme yapılmadı.”

Trump’ın barışa doğru bir adım atıldığına dair iddialarına rağmen, pazartesi (23 Mart) itibarıyla Galibaf ile yönetim arasında henüz herhangi bir doğrudan görüşme yapılmış gibi görünmüyordu.

Bir İsrailli yetkili Axios’a, arabulucu ülkelerin bu hafta sonlarında Galibaf ile başkanın özel elçileri ve Başkan Yardımcısı JD Vance arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bir toplantı düzenlemeye çalıştıklarını söyledi.

Pazartesi günü, başkan yardımcısının İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüştüğü ve savaşı sona erdirmek için gerekli unsurları tartıştığı bildirildi.

Vance’in barış görüşmelerine ani katılımı Beyaz Saray’ın savaş hazırlığından siyasi yönetime doğru bir dönüş yaptığını gösteriyor.