Bizi Takip Edin

Ortadoğu

Hamas silahsızlanmayı kabul etti: Peki İsrail anlaşmayı neden reddetti?

Yayınlanma

Aylardır Hamas’ın silahsızlandırılması, Trump destekli Gazze barış planındaki en büyük anlaşmazlık konusu olarak sunuluyordu. Geçen hafta ise Hamas, silahlarını bırakmasını öngören ABD destekli bir çerçeveyi kabul etti. Geçen perşembe Trump, kendi Barış Kurulu tarafından hazırlanan ve 20 maddelik planının bütünüyle uygulanmasını sağlamayı amaçlayan anlaşmayı sosyal medyada “TARİHİ” ve “kalıcı BARIŞ ve GÜVENLİĞE doğru devasa bir adım” sözleriyle övdü. Ertesi gün Trump, İsrail’in anlaşmadan “çok memnun” olduğunu söyledi.

Ancak durumun bundan oldukça farklı olduğu açık.

O tarihten bu yana İsrail, “ciddi güvenlik kaygılarını” gerekçe göstererek silahsızlanma yol haritasına güçlü biçimde karşı çıktı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu salı günü İsrail’in bu çerçeveyi “kabul etmediğini” ve “Hamas tamamen silahsızlandırılana kadar mevcut hatlarından” çekilmeyeceğini söyledi. İsrail ayrıca planın açıklanmasından bu yana Gazze’de bir dizi hava saldırısı düzenleyerek Barış Kurulu’nun tepkisini çekti.

Uzmanlar Foreign Policy’ye, İsrail’in Hamas için silahsızlanma planına yönelik tutumunun en azından ülkenin merakla beklenen ekim seçimleri sonrasına kadar değişmesinin son derece düşük ihtimal olduğunu söyledi. Bu seçimlerde İsrail’in en uzun süre görev yapan başbakanı Netanyahu iktidarı kaybedebilir.

Güvenlik düşünce kuruluşu RAND’de İsrail politikaları alanında seçkin kürsü başkanı olan Shira Efron, “Sorun şu ki siyasi açıdan, İsrail’de ve özellikle seçimlerden önce, İsrail hükümetinin [planı] kabul etmesi neredeyse imkânsız” dedi. “Netanyahu ve bu koalisyon İsraillilere mutlak zafer sözü verdi” diyen Efron, İsrail başbakanının seçimler öncesinde Hamas ’a taviz veriyormuş ya da Gazze’de toprak bırakıyormuş gibi görünmek istemediğini de ekledi.

Anlaşma, doğrulama mekanizmasında Katar ve Türkiye’nin potansiyel rolü nedeniyle de İsrail açısından kabul edilmesi güç bulunuyor. Efron, “Bugünkü İsrail zihniyetinde Katar neredeyse düşman bir devlet, Türkiye de aynı şekilde” dedi ve İsrail’de bazı kesimlerin Türkiye’yi “yeni İran” olarak gördüğünü vurguladı.

Ancak Netanyahu ekimde kaybetse bile uzmanlar İsrail’in tutumunda hızlı bir değişiklik beklemiyor. Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House’un Ortadoğu ve Kuzey Afrika programında yardımcı araştırmacı olan Julie Norman, “Yeni bir hükümetin birdenbire Gazze’de büyük tavizler vermesi çok zor olurdu” dedi.

Tüm tarafların onay vermesinin ardından kesin takvimin belirlenmesi için 14 günlük bir süre öngören silahsızlanma çerçevesi, Gazze’de tüm tarafların askeri operasyonları durdurmasını talep ediyor ve süreci İsrail askerlerinin bölgeden aşamalı olarak çekilmesine bağlıyor.

Ancak İsrail’in yakın zamanda Gazze’den çekilmeye niyeti olmadığına inanmak için birçok neden var.

İsrail’in şu anda kıyı şeridindeki bölgenin yüzde 60’ından fazlasını kontrol ettiği tahmin ediliyor. İsrail güçleri ayrıca son haftalarda İsrail kontrolündeki bölgeyi gösteren askeri sınır hattı olan “sarı hattı” Gazze’nin daha iç kesimlerine doğru kaydırdı. Trump destekli barış anlaşması kapsamında oluşturulan sarı hattın geçici olması öngörülüyor. Ancak Netanyahu mayıs ayında İsrail Savunma Kuvvetleri’ne (IDF) Gazze’deki kontrol alanını yüzde 70’e çıkarması talimatını verdiğini açıkladı. Bu da İsrail’in bölgede uzun süre kalmayı planladığına işaret eden çok sayıda gelişmeden biri.

Netanyahu planı açıkça reddederken Barış Kurulu da Hamas’ın silahsızlanmasıyla eş zamanlı olarak İsrail’in Gazze’den çekilmesi yönündeki ilk talebinden şimdiden geri adım atmış görünüyor. Barış Kurulu pazartesi günü X’te, “IDF’nin Sarı Hat’ın gerisine çekilmesi, Hamas’ın arabuluculara taahhüt ettiği üzere silahların devre dışı bırakılması tamamlandıktan sonra gerçekleşecektir” diye yazdı. Aynı gün Barış Kurulu’nun Gazze Yüksek Temsilcisi Nickolay Mladenov, Netanyahu ile bir araya geldi. Efron’a göre Barış Kurulu, esasen İsrail’e “mevcut sarı hattan çekilmek zorunda olmadığı” güvencesini verdi.

Silahsızlanma anlaşması, sürecin Trump’ın barış planı kapsamında Gazze’yi yönetmesi öngörülen Filistinli teknokratlardan oluşan Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi (NCAG) tarafından denetlenmesini ve silahların Gazze’de depolanmasını öngörüyor.

Efron, İsrail açısından Hamas’ın silahlarının NCAG denetimi altında Gazze’de tutulmasının önerilmesinin “şaka” olarak görüldüğünü söyledi. Hamas’ın yeniden silahlandığı ve yapılanmasını yeniden kurduğu yönündeki iddialar kapsamında, İsrail’in kendisini silahsızlanma sürecinin denetiminden dışlayan bir mekanizmayı kabul etmesinin zor olduğunu belirtti. İsrail, NCAG’nin Gazze’ye girişini engelledi ve komitenin 15 üyesi hâlâ Kahire’de bulunuyor. Bu durum önemli bir engel teşkil ediyor.

Çerçeve ayrıca sürecin uluslararası bir istikrar gücünün (ISF) konuşlandırılmasının ardından başlayacağını belirtiyor. Temmuz sonunda İsrail’in Gazze’ye bir tür çok uluslu gücün girmesine ön onay verdiği bildirildi ancak ISF henüz mevcut değil. İsrail’in yeni silahsızlanma çerçevesini reddetmesiyle birlikte Trump’ın daha geniş kapsamlı barış planının bu kilit unsurlarının da belirsizliğini koruması bekleniyor.

Norman, nihayetinde planın ayrıntılarının “muğlak” kaldığını ve bunun “Trump’ın birçok diplomatik girişiminde” görülen tanıdık bir örüntüyü izlediğini söyledi.

Norman, “Önce bu ilk açıklamayı görüyorsunuz, maddeler halinde tek sayfalık bir metin ortaya çıkıyor ve ardından geri kalan her şeyin daha sonra çözüleceği fikri geliyor” dedi. “Bu yöntem Gazze’nin diğer aşamalarında, İran’da veya gördüğümüz başka çatışmalarda işe yaramadı ve şimdi de işliyor gibi görünmüyor” diye ekledi.

George Washington Üniversitesi’nde siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler profesörü olan Nathan J. Brown, Trump’ın çerçeve anlaşmasını coşkuyla duyurmasının, ilerleme sağlamaya çalışırken kullandığı “sert bir pazarlık taktiği” olduğunu söyledi. Brown’a göre bu gelişme “gürültü” yaratıyor ama “ilerleme” anlamına gelmiyor.

Ortadoğu

Suudi Arabistan varlık fonunun ABD hisse senedi yatırımlarının %80’i SpaceX’te

Yayınlanma

Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’nun (PIF), üçüncü çeyrek sonu itibarıyla raporlanabilir ABD hisse senedi portföyünün yaklaşık yüzde 80’ini SpaceX’e yoğunlaştırdığı ortaya çıktı.

Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu en son beyannameye göre, PIF’in raporlanabilir ABD hisse senedi portföyünün 30 Eylül itibarıyla 28,99 milyar dolar olduğu ve bu rakamın ikinci çeyrek sonuna kıyasla yüzde 23,5 azaldığı belirtildi.

Bu bildirim, PIF’in yatırımlarını “Vizyon”, “Stratejik” ve “Finansal” olmak üzere üç portföye ayıran 2026-2030 stratejisini uygulamaya koyduğu bir dönemde geldi.

Finansal Portföy, fonun küresel piyasalardaki doğrudan ve dolaylı yatırımlarını denetler ve getirileri en üst düzeye çıkarmak ile daha çeşitlendirilmiş ve dayanıklı bir portföy oluşturmakla görevli.

PIF, 23,25 milyar dolar değerinde SpaceX A Sınıfı adi hisse senedine sahipti; bu, 154,15 milyon hisseye ve bildirilen ABD hisse senedi portföyünün yaklaşık yüzde 80,2’sine tekabül ediyor.

Fonun bildirilen geri kalan ABD hisse senedi pozisyonları ise oldukça daha küçük.

Uber Technologies, 4,99 milyar dolar veya 72,84 milyon hisse ile ikinci en büyük yatırımdı.

Lucid Group, 177,09 milyon hisseyi kapsayan 720,75 milyon dolarlık bir paya sahipken, Claritev Corporation ise 27,12 milyon dolarlık bir paya, yani 1,28 milyon hisseye sahipti.

PIF’in daha önce bildirilen Electronic Arts pozisyonu, şirketin Suudi fonu ve diğer yatırımcıların dahil olduğu bir satın alma işlemiyle özel sektöre geçmesinin ardından üçüncü çeyrek raporunda yer almadı.

SpaceX, hisse başına 135 dolar fiyatla gerçekleştirilen ve şirketin değerini başlangıçta yaklaşık 1,77 trilyon dolar olarak belirleyen halka arzın ardından 12 Haziran’da Nasdaq’ta işlem görmeye başlamıştı.

Şirketin SEC’e sunduğu rapora göre, halka arz sonunda 85,7 milyar dolarlık net gelir elde edildi.

SpaceX, elde edilen gelirlerin yapay zeka hesaplama kapasitesi, fırlatma altyapısı ve araçlarına yapılacak yatırımlar ile uydu ağlarının genişletilmesi dahil olmak üzere büyüme stratejisini destekleyeceğini belirtti.

Ayrı bir gelişme olarak, Ekim ayında yayınlanan Treasury International Capital verilerine göre, Suudi Arabistan Ağustos ayında 141,2 milyar dolarlık ABD Hazine tahvili tutuyordu ki bu rakam bir önceki aya göre yüzde 0,8’lik bir düşüşe işaret ediyor.

Suudi Arabistan, ABD Hazine tahvillerinin en büyük yabancı sahipleri arasında 17. sırada yer aldı.

Suudi Arabistan’ın portföyünde, toplamın yaklaşık yüzde 80’ini oluşturan 112,82 milyar dolarlık uzun vadeli tahviller ile geri kalan yüzde 20’yi temsil eden 28,42 milyar dolarlık kısa vadeli tahviller yer alıyor.

Okumaya Devam Et

Ortadoğu

Mossad Başkanı Gofman’dan İran’a yeni saldırı için Washington’da temaslar

Yayınlanma

Mossad Başkanı Roman Gofman, CIA Direktörü John Ratcliffe ve ABD’li yetkililerle görüşerek İran’a yeni bir ortak saldırı düzenlenmesini talep etti. Geçici Başbakan Binyamin Netanyahu ABD Başkanı Donald Trump’ı ikna etmeye çalışırken, İsrail askeri istihbaratı acil askeri harekata gerek olmadığını değerlendiriyor.

Mossad Başkanı Roman Gofman, geçen hafta Washington’da CIA Direktörü John Ratcliffe ve diğer ABD’li yetkililerle bir araya gelerek İran’a yönelik yeni bir ortak saldırı düzenlenmesini talep etti.

Reuters’ın ziyareti bilen iki kaynağa dayandırdığı haberine göre Gofman, görüşmeler sırasında İran hakkında İsrail’in topladığı istihbaratı da ABD’li muhataplarıyla paylaştı.

Kaynaklardan biri, sunulan istihbaratın İran’ın nükleer programına ilişkin veriler içerdiğini aktardı.

İki kaynak, Gofman’ın yürüttüğü bu temasların, geçici Başbakan Binyamin Netanyahu’nun ABD Başkanı Donald Trump’ı yeni bir askeri müdahaleye ikna etmek amacıyla başlattığı daha geniş kapsamlı girişimin parçası olduğunu bildirdi.

Aynı dönemde Netanyahu’nun yakın çalışma arkadaşlarından eski Stratejik İşler Bakanı Ron Dermer de Washington’a giderek İran’a karşı ortak savaş seçeneği konusunda ABD’li yetkililerle görüştü.

Netanyahu saldırı için zamanın daraldığını savunuyor

Reuters’a bilgi veren kaynaklar, Netanyahu’nun İran’a saldırı düzenlemek için mevcut fırsat penceresinin daraldığı görüşünü taşıdığını belirtti.

İsrail yönetimi, Washington’ın yıl sona ermeden Batı Asya’daki yoğun askeri varlığını azaltmaya başlamasından kaygı duyuyor.

İsrail askeri istihbaratının hazırladığı değerlendirmeler ise İran’ın İsrail’e yönelik yakın bir tehdit oluşturmadığına ve acil bir askeri harekata ihtiyaç bulunmadığına işaret ediyor.

İsrail basını, Gofman’ın Miami’ye geçerek Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile de görüştüğünü yazdı.

Witkoff, Trump’ın damadı Jared Kushner ile birlikte Washington’ın İran ve Ukrayna dosyalarındaki diplomatik süreçlerini yürütüyor.

The Times of Israel gazetesinin haberine göre Netanyahu, yeniden savaşa dönülmesi talebini iletmek üzere Trump’ı “her gün” telefonla arıyor.

Muhalefet ve Körfez ülkeleri yeni saldırıya karşı çıkıyor

Axios’un 13 Kasım’da kendi kaynaklarına dayandırdığı haberine göre İsrail’deki muhalefet liderleri, Netanyahu’nun Gadi Eisenkot’un hükümet kurma girişimini engellemek amacıyla İran’a saldırı emri verebileceğinden ya da Tahran’ı ilk saldırıyı başlatmaya kışkırtabileceğinden endişeleniyor.

Topraklarında ABD üsleri ve askeri unsurları bulunduran Körfez ülkelerinin liderleri ise İran’ın olası misillemesinden çekindikleri için Trump’tan yeni saldırılardan uzak durmasını istiyor.

Diplomatik girişimler devam ederken İran Devrim Muhafızları Ordusu, 17 Kasım’da insansız hava araçlarıyla Bahreyn’deki Şeyh İsa Hava Üssü’nde yer alan bir ABD askeri radar sistemine hassas saldırı düzenlediğini duyurdu.

Devrim Muhafızları, bu eylemin ABD insansız hava araçlarının İran hava sahasına tekrarlanan ihlallerine yanıt niteliği taşıdığını açıkladı.

Açıklamada ayrıca, bölgedeki üslerin İran’a karşı yeniden kullanılması durumunda karşılık verileceği uyarısı yer aldı.

The National gazetesinin ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre Washington yönetimi, Batı Asya’ya üçüncü uçak gemisi görev grubunu sevk etti.

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi, halihazırda bölgede görev yapan USS George Washington ve USS George H. W. Bush gemilerine katıldı.

ABD ordusu ise İsrail basınında çıkan İran’a yönelik yeni bir saldırı hazırlığı yapıldığına dair haberleri “tamamen spekülasyon” olarak niteledi.

Okumaya Devam Et

Ortadoğu

Irak hükümetinden Ketaib Hizbullah’a petrol kaçakçılığı uyarısı

Yayınlanma

Irak hükümeti, Bağdat’ın güneyindeki Curf es-Sahar’da petrol kaçakçılığı yapıldığı iddiasıyla Ketaib Hizbullah’a karşı askeri güç kullanabileceği uyarısını yaptı. Suçlamaları reddeden Ketaib Hizbullah komutanı Ebu Talib es-Saidi, söz konusu tesisin boru hatlarından beş kilometre uzakta olduğunu savunarak bölgeden ayrılmayacaklarını açıkladı.

Irak hükümeti, Bağdat’ın güneyindeki Curf es-Sahar bölgesinde petrol kaçakçılığı yapıldığı iddiasıyla Ketaib Hizbullah’a karşı askeri güç kullanabileceği uyarısını yaptı.

Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi, 17 Kasım’daki açıklamasında güvenlik kamerası görüntülerinin, bölgede inceleme yapan resmi komitenin bulgularını doğruladığını savundu.

Abudi, Bağdat yönetiminin “bu stratejik kaynağa müdahale eden her türlü taraf veya grubu Curf es-Sahar’dan çıkaracağını” kaydetti.

Ketaib Hizbullah suçlamaları reddetti

Ketaib Hizbullah’ın üst düzey yetkilisi ve komutanlarından Ebu Talib es-Saidi, aynı gün Curf es-Sahar’da düzenlediği basın toplantısında petrol kaçakçılığı iddialarını reddetti.

Saidi, 13 Kasım’da bölgeye giren ve 17 Kasım’da yeniden inceleme yapan komitenin bulgularına itiraz etti.

Yetkililerin sözünü ettiği petrol tesisinin, bölgedeki boru hatlarından beş kilometre uzakta yer alan terk edilmiş bir alan olduğunu söyledi.

Saidi, Irak’ın iç çatışmanın eşiğinde olduğu uyarısını yaparak “Canımıza mal olsa bile Curf es-Sahar’dan ayrılmayacağız” dedi.

Başbakan Ali Zeydi’yi iç huzursuzluğu ve çatışmayı kışkırtmakla suçlayan Saidi, Zeydi’yi “fitne çıkarmaya yönelen bir maceracı” olarak nitelendirdi.

Saidi, Ketaib Hizbullah’ın soruşturma komitesini taciz ettiği yönünde Irak Haber Ajansına (INA) konuşan kaynakların dile getirdiği iddiaları da reddetti.

Bölgenin devri için 20 Kasım tarihi öne sürüldü

Ketaib Hizbullah’ın 2014’ten bu yana Curf es-Sahar’da faaliyet gösterdiği ve bölgede askeri kampları ile silah üretim tesislerinin yer aldığı ileri sürülüyor.

Irak merkezli Şafak Haber Ajansı, 15 Kasım’da yayımladığı haberde, Ketaib Hizbullah’ın bölgenin güvenlik kontrolünü 20 Kasım’a kadar devlet güçlerine devretmemesi halinde hükümetin askeri müdahale planladığını aktardı.

Haberde, Zeydi’nin bölgeye özel kuvvetler konuşlandırmayı değerlendirdiği bilgisi de yer aldı.

Silahsızlanma takvimi taraflar arasında tartışma yarattı

Söz konusu gelişmeler, Washington’ın Bağdat üzerindeki Iraklı direniş gruplarını silahsızlandırma baskısının arttığı bir dönemde yaşanıyor.

Zeydi yönetimi, silahların yalnızca devletin kontrolünde yer almasını sağlayacağını duyurmuş ve direniş gruplarına silahlarını teslim etmeleri için Haziran 2027’ye kadar süre vermişti.

Ketaib Hizbullah’ın da aralarında yer aldığı gruplar, ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı sırasında Irak’taki ABD askeri unsurlarını hedef aldı.

Bu gruplar ayrıca Gazze’ye destek amacıyla ve İsrail’in Lübnan’daki saldırılarına karşı operasyonlar düzenledi.

Ketaib Hizbullah Güvenlik Sorumlusu Ebu Mücahid el-Assaf, 11 Kasım’daki açıklamasında grubun silahlı direnişi sürdüreceğini belirtti.

“Direnişin silahları inanç, ahlak ve ilke meselesidir” diyen Assaf, silahsızlanma konusunda taviz vermeyeceklerini kaydetti.

Assaf, Zeydi’yi yolsuzlukla da suçlayarak başbakanın “devasa mali imparatorluğu” olarak nitelediği varlıklarının soruşturulmasını talep etti.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English