Hasina’nın düşüşünün ardından Pakistan-Bangladeş ilişkileri ısınıyor

Pakistan ve Bangladeş arasındaki ilişkiler, geçtiğimiz ağustos ayında Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina’nın devrilmesinin ardından tarihi bir çözülme yaşıyor.

Yetkili değişimleri artıyor ve Pakistan hükümeti ve iş grupları Bangladeş ile yıllık ticareti bir yıl içinde mevcut seviyenin dört katından fazla olan 3 milyar dolara çıkarmayı umuyor.

Eski adı Doğu Pakistan olan Bangladeş, 1971 yılında kurtuluş savaşının ardından bağımsızlığını kazandı. Bangladeş o dönem Pakistan’ın baskıları karşısında Hindistan ile yakınlaştı. Dakka ile İslamabad arasındaki ilişkiler Hasina ve Awami League’in iktidarda olduğu dönemlerde gergindi. Hasina’ya göre Pakistan ülkede muhalifleri ve aşırı İslamcı güçleri destekleyerek karışıklık yaratmaya çalışıyordu. Bangladeş Milliyetçi Partisi liderliğindeki muhafazakar hükümetler döneminde ise Pakistan’la ilişkiler daha iyiydi. Hasina’nın 2014’te başlayan üçüncü döneminin ardından ilişkiler tarihi bir düşüş yaşadı. Hasina’nın düşüşü sonrası ise ilişkiler yeniden geliştirilmeye başladı.

İkili ilişkilerde yeni dönem

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Bangladeş’in geçici hükümetinin lideri Bangladeş Başdanışmanı Muhammed Yunus geçen yıl iki kez küresel etkinliklerde bir araya geldi. Bangladeşli üst düzey bir askeri yetkili olan General S.M. Kamrul Hassan 14 Ocak’ta Pakistan Genelkurmay Başkanı General Asim Munir ile görüşmek üzere İslamabad’ı ziyaret etti.

Yüksek profilli bir diğer görüşme de Pakistan’ın en üst düzey ticaret organı olan Pakistan Ticaret ve Sanayi Odaları Federasyonu’ndan (FPCCI) bir heyetin geçen hafta Bangladeş’e yaptığı ziyaret oldu. Bu, on yılı aşkın bir süredir bir ticaret heyetinin gerçekleştirdiği ilk ziyaretti ve grup Bangladeş Ticaret Bakanı, Dakka Ticaret Odası yetkilileri ve Bangladeşli iş insanlarıyla bir araya geldi.

Gezi sırasında Pakistan-Bangladeş Ortak İş Konseyi’ni oluşturmak üzere bir mutabakat zaptı imzalandı. Pakistan heyeti iki ülke arasında serbest ticaret anlaşması yapılması çağrısında bulundu.

Heyette yer alan FPCCI Kıdemli Başkan Yardımcısı Saqib Fayyaz Magoon, “Bangladeş Ticaret Bakanı bize Bangladeş’in ithalat için Pakistanlı işletmeleri tercih ettiğini söyledi” dedi.

“Bangladeş’in sadece tekstil ve plastik endüstrisi var ve 200 milyonluk [kişi] pazarı için geri kalan ürünleri ithal etmek zorundalar” diye ekledi.

Magoon Bangladeş’in halihazırda 50,000 ton pirinç ve 25,000 ton şeker ithalatı için sipariş verdiğini ve bunu daha fazlasının izleyeceğini açıkladı. Bangladeş ayrıca Pakistan’dan hurma ithal etmeyi de düşünüyor.

Pakistan ve Bangladeş arasındaki ikili ticaret şu anda yılda sadece 700 milyon dolar seviyesinde.

Nikkei Asia’ya konuşan Magoon, “Tarife dışı engellerin kaldırılmasıyla Pakistan’ın Bangladeş ile [yıllık] ticaret hacminin bir yıl içinde 3 milyar dolara ulaşmasını bekliyoruz” dedi. “Pirinç, şeker, yağ, pamuk ipliği ve bayan kıyafetleri gibi pek çok emtiayı hedefleyebiliriz” diye ekledi.

Karaçi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Profesörü Moonis Ahmar, “Ticari ilişkilerdeki son önemli artış Temmuz 2002’de, [dönemin] Pakistan Devlet Başkanı Pervez Müşerref’in Dakka’yı ziyaret etmesiyle gerçekleşti” dedi. “FPCCI ve Bangladeşli paydaşlar arasındaki son diyaloglar ticari ilişkilerin yeniden canlanabileceğine işaret ediyor” ifadelerini kullandı.

Bir diğer önemli gelişme de Pakistan’ın Karaçi limanı ile Bangladeş’in Chittagong limanını birbirine bağlayan doğrudan deniz yolunun yeniden açılması. Bu rota 52 yıldır kullanılmıyordu ancak kasım ayında yeniden başladı. Ahmar, “Bunun [yeniden başlamasının] ticareti kolaylaştırması ve nihayetinde [Sri Lanka’daki] Kolombo üzerinden uygun maliyetli bir seyahat alternatifi sunarak yolcu gemilerini de içermesi bekleniyor” dedi.

Doğrudan uçuşlar yeniden başlatılacak

İki ülke 2018’den bu yana askıya alınan doğrudan uçuşların yeniden başlatılması olasılığını araştırıyor.

Bangladeş’in Pakistan’daki büyükelçiye eşdeğer yüksek komiserinin 12 Ocak’ta yaptığı açıklamaya göre Dakka, Pakistan vatandaşlarının vize almasını da kolaylaştırdı.

FPCCI’dan Magoon Nikkei’ye yaptığı açıklamada, “Vizelerimizi birkaç saat içinde aldık. Bu, Bangladeş hükümetinin Pakistanlı işadamlarına yönelik tutumunda önemli bir değişiklik” dedi.

2016-2018 yılları arasında Pakistan’ın Bangladeş Yüksek Komiserliği görevini yürüten Rafiuddin Siddiqui, Hasina hükümeti döneminde bir Pakistan vatandaşının vize almasının neredeyse imkansız olduğunu söyledi.

“O zamanlar Bangladeş’teki hükümet yetkililerine erişimimiz yoktu. Şeyh Hasina iktidarda olduğu sürece İslamabad ve Dakka arasındaki ilişkiler derin bir donma halindeydi” dedi. “Son gelişmeler Pakistan-Bangladeş ilişkilerinde olağanüstü bir değişimdir” diye ekledi.