Hindistan’da tüm ülkeye yayınlan gençlik protestoları sonucu eğitim bakanı istifa ederken, kamu sınavlarında reform önerisi geldi.

Hindistan’da federal hükümet, “Hamamböceği” hareketinin Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ı istifaya zorlamasından günler sonra, kamu sınavlarını düzenleyen yasada değişiklik yapılmasını öngören bir tasarıyı pazartesi günü parlamentoya sundu.

Tasarıda, sorumlular için daha uzun hapis cezaları ve daha yüksek para cezaları gibi ağırlaştırılmış yaptırımlar da yer alıyor.

Protestolar, Başbakan Narendra Modi’nin 2014’te iktidara gelmesinden bu yana karşı karşıya kaldığı en büyük gençlik öncülüğündeki meydan okuma olarak görülüyor.

Protestoları ne tetikledi?

Yaklaşık 2 milyon öğrenci mayıs ayında, lisans düzeyindeki tıp fakültelerine kabul için yapılan Ulusal Uygunluk ve Giriş Sınavı olan NEET’e katıldı. Federal Ulusal Sınav Kurumu, sınav sorularının sızdırıldığı yönündeki iddiaların ardından 12 Mayıs’ta sınavı iptal etti. Sınav 21 Haziran’da yeniden yapıldı.

Sınav yolsuzluğunu, genç işsizliği ve geleceksizliği protesto etmek için gençler sokağa çıktı.

BBC raporuna göre, ülkede 15-25 yaş arası üniversite veya yüksekokul mezunu gençlerde işsizlik oranı %40 gibi çok yüksek bir seviyede. İşsizlik üzerine kamu sınavlarında yolsuzluk da eklenince gençlerin sabrı taştı.

Hamamböceği Halk Partisi (CJP) hareketinin kurucusu Abhijeet Dipke, protestolara öncülük etti.

Hareketin adı, mayıs ayında Hindistan Yüksek Mahkemesi Başkanı Surya Kant’ın işsiz gençleri ve protestocuları aşağılamak için “hamam böceği” ve “parazit” benzetmesi yapmasından geliyor. Gençler bu hakareti bir simge olarak kabul edip harekete adını verdi.

Süreç nasıl gelişti?

Protestocu gençler Eğitim Bakanı Pradhan’ın istifasını talep eden sokak gösterileri düzenledi. Yeni Delhi’de başlayan harekete öncülük eden Dipke daha sonra ülkenin başka bölgelerinde de protestolar düzenledi.

Protestoculardan Sonam Wangchuk, harekete destek vermek amacıyla protesto alanında açlık grevine başladı. Durumunun kötüleşmesi üzerine yetkililer Wangchuk’u zorla hastaneye götürdü.

Wangchuk’un zorla protesto alanından çıkarılmasının yarattığı tepkiyle alandaki kalabalık giderek büyüdü.

On binlerce protestocu, parlamentoya yürümeye çalışırken göz yaşartıcı gaz ve coplu polis müdahalesiyle karşılaştı. Bazı göstericiler polisle çatıştı.

CJP liderleri, talepleri kendi aralarında değerlendirmek için süre isteyen Modi hükümetinden bakanlarla görüşmeler yaptı.

Modi, sınav sorularının sızdırılmasına karşı sert önlemler alınması, sorumluların cezalandırılması ve açık vermeyen güvenli bir sistem kurulması için iktidar ittifakındaki milletvekillerine birlik çağrısında bulundu.

Rahul Gandhi liderliğindeki muhalefet temsilcileri, Pradhan’ın istifasını talep ederek Modi’nin konutunun girişinde oturma eylemi yaptı. Polis tarafından kısa süreliğine gözaltına alındıktan sonra serbest bırakıldılar.

Öğrenci protestoculara destek veren muhalefet milletvekilleri parlamentodaki çalışmaları aksattı. Gösteriler, finans merkezi Mumbai de dahil olmak üzere ülkenin başka bölgelerine yayıldı.

Modi, protestolara ilişkin ilk doğrudan açıklaması niteliğindeki X paylaşımında, sınav sorularının sızdırılmasına karışan kişilerin yargılanması için özel mahkemeler kurulacağını duyurdu. Ancak protestocular bu öneriyi reddetti.

Wangchuk’un, 26 gün süren açlık grevini sonlandırmasıyla Hareketin liderleri hükümetle ikinci tur görüşmeler yaptı.

Görüşmelerin ardından hükümet, Pradhan’ın istifası yönündeki taleplerine yanıt vermek için ertesi gün öğleden sonraya kadar süre istedi.

Eğitim Bakanı Pradhan, protesto alanındaki ve ülke genelindeki durumun yanı sıra “dış güçlerin” bu ortamdan yararlanmasını önlemek amacıyla istifa ettiğini açıkladı.

26 Temmuz’da Modi, ülkenin sınav sistemini baştan aşağı yenilemek üzere teknoloji girişimcisi Nandan Nilekani’nin başkanlık edeceği bir görev gücü kurulduğunu duyurdu.

27 Temmuz Pazartesi günü ise Hükümet, kamu sınavlarını düzenleyen yasada değişiklik yapılmasını öngören bir tasarıyı parlamentoya sundu. Tasarıda, sorumlular için daha uzun hapis cezaları ve daha yüksek para cezaları gibi ağırlaştırılmış yaptırımlar yer alıyor.

CXMT hisseleri, yapay zekâ bellek çiplerine yönelik güçlü talebin etkisiyle yatırımcıların şirkete yoğun ilgi göstermesi sonucu pazartesi günü Şanghay’daki ilk işlem gününde yaklaşık yüzde 500 yükseldi.

Hisse, 8,66 yuanlık halka arz fiyatına karşılık 49,50 yuandan, yani yaklaşık 7,30 dolardan işleme açıldı.

Hisse fiyatındaki sıçrama, CXMT’nin piyasa değerini 3,1 trilyon yuana taşıdı. Böylece şirket, Çin ana karasında işlem gören en değerli şirket olurken, Çinli şirketler arasında yalnızca Hong Kong’da işlem gören Tencent’in gerisinde kaldı.

Pekin merkezli Gavekal Dragonomics’in teknoloji ve sanayi politikaları analisti Tilly Zhang, “Bunun büyük bir halka arz olacağını biliyorduk. Yine de insanların bu kadar büyük bir coşku göstermesi şaşırtıcı,” dedi.

Çip üreticisi CXMT; sunuculardan kameralara kadar pek çok cihazda kullanılan DRAM çiplerinde, SK Hynix, Samsung Electronics ve Micron’un ardından dünyanın dördüncü büyük üreticisi konumunda.

CXMT’nin halka arzı, şirketin devasa yapay zekâ talebinin yol açtığı küresel bellek çipi kıtlığından yararlanması nedeniyle Çin’de uzun süredir bekleniyordu.

CXMT, 6 milyar 688 milyon hisse ihraç ederek 57,9 milyar yuan, yani yaklaşık 8,5 milyar dolar topladı. Böylece bu işlem, Agricultural Bank of China’nın 2010’daki halka arzından bu yana Çin ana karasındaki en büyük ilk halka arz oldu.

Şirketin ayrıca 1 milyar ilave hisse ihraç etmesine imkân tanıyan bir ek satış opsiyonu bulunuyor. Bu opsiyonun kullanılması hâlinde toplanan toplam fon yaklaşık 10 milyar dolara ulaşacak.

CXMT’nin borsa debutu, Güney Koreli bellek çipi üreticisi SK Hynix’in ABD’deki halka arz yoluyla 26 milyar dolardan fazla fon toplamasından iki hafta sonra gerçekleşti.

Çinli çip üreticisi, bilgisayarlarda kısa süreli verilerin depolanmasını sağlayan DRAM çiplerinde üretim kapasitesini genişletmek ve araştırma-geliştirme faaliyetlerini artırmak amacıyla kaynak topluyor.

CXMT bu yıl kâra geçti ve yalnızca ilk çeyrekte 33 milyar yuan, yani yaklaşık 4,9 milyar dolar kâr elde etti. Bu sonuç, şirketin son on yılda biriktirdiği 37 milyar yuanlık zararın ardından dikkat çekici bir dönüşüme işaret ediyor.

Şirket, yapay zekâ çıkarım süreçlerinden kaynaklanan bellek çipi talebindeki artıştan yararlandı. Bu talep, piyasada arz sıkıntısına ve fiyat artışlarına yol açtı.

Zhang, şirketin kârının tüketici elektroniğinde kullanılan daha düşük segmentli çiplerin satışından geldiğini belirterek, “Önde gelen çip üreticileri yüksek bant genişlikli bellek, yani HBM çiplerine odaklandığı için CXMT; bilgisayarlar ve ev aletleri gibi tüketici ürünlerine yönelmiş durumda,” dedi.

Şirket aynı zamanda yapay zekâ veri merkezlerinde kullanılan ve bellek çiplerinin en yüksek katma değerli türü olan HBM çiplerini de geliştiriyor.

Ancak CXMT, büyük ölçüde ABD’nin ihracat kontrollerinin Hollanda merkezli ASML’nin en ileri üretim ekipmanlarına erişimini engellemesi nedeniyle diğer küresel rakiplerinin gerisinde bulunuyor.

Zhang, şirketin bu tür çipleri henüz “seri üretmediğini” de sözlerine ekledi.

CXMT’nin yükselişi, Pekin’in temel teknolojilere yönelik ABD ihracat kısıtlamalarından bağımsız, yerli bir yapay zekâ tedarik zinciri oluşturma çabalarının başarılarından biri olarak görülüyor.

Şirket, Anhui eyaletinin başkenti Hefei’deki yerel yönetimden uzun süreli destek aldı. Yerel yönetim şirkete finansman, düşük maliyetli arazi ve tedarikçilerin kentteki geniş CXMT yerleşkesinin yakınına taşınmasını sağlayacak destekler sundu.

Devlet medyasına göre Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu eski Başkan Yardımcısı Fang Xinghai hakkında disiplin soruşturması yürütülüyor.

Çin, devlet medyasında yer alan haberlere göre ülkenin eski üst düzey finans düzenleme yetkililerinden biri hakkında soruşturma başlattı.

Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu’nun eski Başkan Yardımcısı Fang Xinghai’nin “ciddi yasa ve disiplin ihlalleri” şüphesiyle Çin Komünist Partisi Merkez Disiplin Denetleme Komisyonu tarafından soruşturulduğu cuma günü bildirildi.

Ekim 2015 ile Temmuz 2024 arasında bu görevde bulunan 62 yaşındaki Fang, Çin’in disiplin makamlarının hedef aldığı son üst düzey finans yetkilisi oldu.

Açıklama, Çin’in hisse senedi piyasasını istikrara kavuşturmaya çalıştığı bir dönemde geldi. Devlet kurumları, hafta başında piyasadaki düşüşü durdurmak amacıyla koordineli biçimde hisse senedi alımına başlamıştı.

Stanford Üniversitesi’nde ekonomi alanında doktora yapan Fang, kariyerinin ilk yıllarında Dünya Bankası’nda ekonomist olarak çalıştı. Fang, 1990’ların sonlarında Çin’e dönen çok sayıdaki üst düzey finans yöneticisinden biriydi.