Hürmüz mücadelesi devam ediyor: İran, BAE petrol limanını vurdu

ABD ve İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol için karşılıklı deniz ablukalarıyla mücadele ederken pazartesi günü Körfez’de yeni saldırılar oldu, BAE petrol limanı ateşe verildi.

Yeni füze ve drone salvoları, ABD Başkanı Donald Trump’ın, ABD ve İsrail’in şubat ayında İran’a saldırılar başlatmasından bu yana fiilen kapalı olan hayati enerji ticareti geçiş noktası Hürmüz Boğazı’nı açmaya yönelik yeni bir eylem başlatmasının ardından geldi.

Pazartesi günü sona ermeden önce, Körfez’deki birkaç ticaret gemisi patlama veya yangın bildirdi; ABD, altı küçük İran askeri teknesini imha ettiğini söyledi; büyük bir ABD askeri üssüne ev sahipliği yapan Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki (BAE) bir petrol limanı ise İran füzeleriyle ateşe verildi.

Trump, sosyal medyada duyurduğu ve mahsur kalan gemilerin boğazdan geçmesine yardım etmeyi amaçlayan “Project Freedom” adını verdiği yeni girişimi hakkında çok az ayrıntı verdi. Bu duyuru, ABD yasaları uyarınca savaşa ilişkin Kongre’den yetki alması için tanınan yasal sürenin dolmasından iki gün sonra geldi. Trump, Kongre’ye savaşın “sona erdiğini” ve bu nedenle sürenin hükümsüz olduğunu söyledi; bu iddia bazı milletvekilleri tarafından tartışmalı bulundu.

Bu, geçen ayki ateşkes duyurusundan bu yana dünyanın en önemli enerji nakliye rotasını açmak için askeri güç kullanmaya yönelik ilk belirgin girişimdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu ise bunun ancak kendi izniyle gerçekleşebileceğini söylemişti. Nakliye sigortası maliyetleri de hızla yükseldi. Haftalardır ABD Donanması, İran’ın deniz ticaretini abluka uyguluyor; İran ise bunun başlı başına bir savaş eylemi olduğunu söylüyor.

Ancak Trump’ın son hamlesi ters tepmiş gibi göründü; ticaret gemisi trafiğinde bir artış sağlamazken, İran’dan vaat edilen bir güç gösterisini tetikledi. İran, herhangi bir tırmanışa, ABD askerlerine ev sahipliği yapan komşularına yönelik yeni saldırılarla yanıt verme tehdidinde bulunmuştu. Büyük denizcilik şirketleri, boğazı geçmeye çalışmadan önce muhtemelen çatışmaların üzerinde anlaşılmış bir şekilde sona ermesini bekleyeceklerini söyledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, pazartesi günkü olayların krize askeri bir çözüm olmadığını gösterdiğini söyledi. Pakistan’ın arabuluculuğunda barış görüşmelerinin ilerlediğini belirten Arakçi, ABD ve BAE’yi “kötü niyetliler tarafından bir bataklığa” çekilmemeleri konusunda uyardı.

Sosyal medyada, “Project Freedom, Project Deadlock’tur,” diye yazdı.

Buna rağmen ABD ordusu, ne zaman olduğunu belirtmeden, iki ABD ticaret gemisinin donanmaya ait güdümlü füze destroyerlerinin desteğiyle boğazdan geçtiğini söyledi. İran son saatlerde herhangi bir geçiş yaşandığını reddederken, Maersk ABD bayraklı Alliance Fairfax adlı geminin pazartesi günü ABD ordusunun eşliğinde Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez’den çıktığını söyledi.

Bölgedeki ABD kuvvetlerinin komutanı, filosunun altı küçük İran teknesini imha ettiğini iddia etti; İran bunu reddetti. Amiral Brad Cooper, görevi yürüten ABD askeri unsurlarından uzak durmaları konusunda İran güçlerine “şiddetle tavsiyede bulunduğunu” söyledi.

İranlı yetkililer, kontrolleri altında olduğunu söyledikleri genişletilmiş deniz alanını gösteren bir harita yayımladı. Bu alan, boğazın ötesine uzanarak BAE kıyı şeridinin uzun bölümlerini de kapsıyordu.

Güney Kore, HMM Namu adlı ticaret gemisinin boğazda motor dairesinde bir patlama ve yangın yaşadığını bildirdi; ancak gemideki hiç kimsenin zarar görmediği, bir sözcünün ise yangının bir saldırıdan mı kaynaklandığının yoksa içeride mi başladığının belirsiz olduğunu söylediği belirtildi.

Britanya deniz güvenliği kurumu UKMTO, BAE açıklarında iki geminin vurulduğunu bildirdi; Emirlik petrol şirketi ADNOC ise boş petrol tankerlerinden birinin İran drone’ları tarafından vurulduğunu söyledi.

İRAN, BAE PETROL LİMANINI ATEŞE VERDİ

Gün boyunca BAE içinde bildirilen drone ve füze saldırılarının ardından, önemli bir petrol limanı olan Füceyre’de yangına yol açan saldırı da dahil olmak üzere, BAE İran saldırılarının ciddi bir tırmanış anlamına geldiğini ve yanıt verme hakkını saklı tuttuğunu söyledi. Füceyre, boğazın dışında yer alıyor; bu da onu, Orta Doğu petrolü için boğazdan geçmeyi gerektirmeyen az sayıdaki ihracat rotasından biri haline getiriyor.

Hükümeti ayrıca güvenlik nedenleriyle okul öğrencileri için uzaktan eğitime geçildiğini açıkladı.

İran devlet televizyonu, askeri yetkililerin BAE’ye yönelik saldırıyı “ABD ordusunun maceracılığına” yanıt olarak gerçekleştirdiklerini doğruladığını söyledi.

Daha önce İran, boğaza yaklaşan bir ABD savaş gemisine ateş açtığını ve onu geri dönmeye zorladığını söylemişti. İlk İran haberinde bir ABD savaş gemisinin vurulduğu belirtilmişti; ancak ABD bunu reddetti ve İranlı yetkililer daha sonra ateşi uyarı atışı olarak nitelendirdi.

Reuters, savaşan tarafların çelişkili açıklamalar yapması nedeniyle pazartesi günü boğazdaki durumu tümüyle bağımsız olarak doğrulayamadı.

Petrol fiyatları, artan İran saldırılarına ilişkin haberler üzerine dalgalı işlemlerde %5’ten fazla yükseldi.

İran’ın birleşik komutanlığı, ticari gemilere ve petrol tankerlerine, silahlı kuvvetleriyle koordinasyon kurmaları gerektiğini bildirdi.

Açıklamada, “Başta saldırgan ABD Ordusu olmak üzere herhangi bir yabancı silahlı gücün Hürmüz Boğazı’na yaklaşmak ve girmek istemesi halinde saldırıya uğrayacağı konusunda uyarıyoruz,” denildi.

ABD ve İsrail, dört hafta önce İran’a yönelik bombardımanlarını askıya aldı ve ABD ile İranlı yetkililer bir tur yüz yüze barış görüşmesi yaptı. Ancak yeni toplantılar düzenleme girişimleri başarısız oldu.

İran devlet medyası pazar günü, ABD’nin Pakistan aracılığıyla 14 maddelik İran önerisine yanıtını ilettiğini ve İran’ın bunu değerlendirdiğini söyledi. Hiçbir taraf ayrıntı vermedi.

İran’ın önerisi, savaşın sona erdirilmesi ve deniz taşımacılığına ilişkin açmazın çözülmesi konusunda bir anlaşma sağlanana kadar İran’ın nükleer enerji ve araştırma programlarına ilişkin görüşmelerin ertelenmesini öngörüyordu. Trump hafta sonu yaptığı açıklamada hâlâ bunu incelediğini ancak muhtemelen reddedeceğini söyledi.

Son ABD istihbaratı, yetkililerin Reuters’a söylediğine göre, savaşın başlamasından bu yana İran’ın nükleer programında sınırlı hasar olduğunu gösteriyor. İran, nükleer programının tamamen barışçıl ve sivil amaçlı olduğunu söylüyor. İran’ın nükleer tesisleri geçen yıl ABD ve İsrail’in saldırılarında bombalanmıştı. Trump, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını, İran’ın bunu daha ileri işleyerek nükleer silah yapabilecek noktaya getirmesini önlemek amacıyla ortadan kaldırmak istediğini savunuyor.