Bizi Takip Edin

Diplomasi

IEA: İran savaşı, Hürmüz’e olan bağımlılığı kalıcı olarak azaltabilir

Yayınlanma

Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre İran savaşının Hürmüz Boğazı’nda yarattığı yeni durum, önümüzdeki on yıl içinde dünyanın bu güzergâha olan bağımlılığını önemli ölçüde azaltabilir.

İran savaşı nedeniyle yaşanan deniz taşımacılığı aksaklıkları, Hürmüz Boğazı’na duyulan güveni sarsarken, küresel enerji ticaretinde maliyetli bir yeniden yapılanmaya yol açtı.

Çatışma öncesinde, Basra Körfezi’ni küresel pazarlara bağlayan Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu.

Paris merkezli ajans, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda, boğazdaki ciddi aksaklıkların devam etmesi halinde bu rakamın 2030 yılına kadar günde 8,5 milyon varile, 2035 yılına kadar ise 2 milyon varilin altına düşebileceğini belirtti.

Yine de, Körfez’deki büyük üreticiler alternatif boru hatları ve güzergâhlar inşa etmek için yarıştıklarından, Orta Doğu’nun uluslararası pazarlara yönelik dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olmaya devam etmesi bekleniyor.

Şubat ayı sonlarında İran savaşı başladığından beri Suudi Arabistan, ham petrolü Kızıldeniz’e taşımak için Doğu-Batı boru hattına güvenirken, Birleşik Arap Emirlikleri ise Umman Körfezi’ndeki Fuceyre limanına giden boru hattını kullandı.

IEA’ya göre, Körfez üreticilerinin boğazdan geçmeden petrol taşıyabilmelerine yardımcı olmak amacıyla şu anda günde yaklaşık 7 milyon varil kapasiteli yeni boru hattı inşa ediliyor veya planlanıyor.

Ajansın tahminlerine göre, bu projelerin hayata geçirilmesi için tahmini 40 milyar dolarlık yatırım gerekecek ve bu da ihraç edilen her varil Orta Doğu petrolünün maliyetine yaklaşık 2 dolar ekleyecek.

IEA Başkanı Fatih Birol, “Kolay değil ama enerji dünyasının boğaz olmadan idare etmesi mümkün olabilir. Fakat Orta Doğu olmadan idare edemez,” dedi.

Bu arada, küresel petrol fiyatları dalgalı bir seyir izledi: Küresel petrol referans fiyatı olan Brent ham petrolü, savaş öncesinde varil başına yaklaşık 71 dolardan 126 doların üzerine çıkan zirvelere ulaştıktan sonra, Kasım ayında varil başına 93 dolara geriledi.

Fiyatlardaki tepki, kesintinin boyutunun öngörebileceğinden daha hafif oldu. Bu durum, küresel arzın bol ve stokların dolu olduğu bir döneme denk geldi.

IEA, Orta Doğu’daki üretimin küresel talep artışından daha hızlı toparlanması nedeniyle küresel petrol piyasasının yeniden arz fazlasına geçmesini bekliyor.

Bu çeyrekteki günlük 1,7 milyon varillik fazlalık, gelecek yıl günlük yaklaşık 3,8 milyon varile çıkarak daha da artacak.

Mart ile Ekim arasında, yüksek fiyatlar, fiziki kıtlıklar, hükümetin uyguladığı önlemler ve zayıflayan ekonomik faaliyetin tüketimi kısıtlaması nedeniyle küresel petrol talebi bir önceki yıla göre günde yaklaşık 3,7 milyon varil azaldı.

Bu düşüş, talebin %10 azaldığı Orta Doğu’da ve %5 azaldığı Asya’da özellikle keskin oldu.

Çin’in deniz yoluyla ham petrol ithalatı, ülkenin stoklarını eritmesi, yakıt ihracatını kısıtlaması ve yakıt türleri arasında geçiş yapması nedeniyle Şubat ayındaki 11,6 milyon varilden Haziran ayında günde yaklaşık 6 milyon varile geriledi.

IEA, zamanla bu krizin ülkelerin yerli enerji kaynaklarına doğru daha geniş çaplı bir geçişi pekiştireceğini de öngörüyor.

Yenilenebilir enerji ve nükleer enerji bu durumdan en çok faydalanacak; ayrıca enerji verimliliği önlemleri, biyoyakıtlar ve bazı Asya ülkelerinde kömür de zemin kazanabilir.

Birol, “Sonuç olarak, ülkeler giderek daha fazla yerli enerjiye güvenmek istiyor,” dedi.

Dalgalı yakıt fiyatları, elektrifikasyonun önemini daha da artırdı. Elektrikli araçlar, klimalar, endüstriyel motorlar, ısı pompaları ve veri merkezlerinin etkisiyle, 2019’dan bu yana küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı ve genel enerji talebinin iki katı hızda arttı.

IEA, elektrik talebinin 2035 yılına kadar daha da hızlanacağını ve tüm senaryolarda elektriğin nihai enerji tüketiminin %30’una yaklaşacağını öngörüyor.

IEA, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda tek bir tahmin yerine bir dizi olası senaryo sunuyor.

Birol, “Hürmüz krizi sisteme büyük bir şok yaşattı. Enerji dünyasının eski haline dönmesi için inandırıcı bir yol göremiyorum,” dedi.

Diplomasi

BM: Yapay zeka Orta Çağ usulü yönetiliyor

Yayınlanma

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, gücün birkaç teknoloji baronunun elinde toplandığı yapay zekanın neredeyse Orta Çağ usulü yönetildiği uyarısını yaptı. Turk, beş teknoloji şirketinin küresel yapay zeka işlem kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasına sahip olmasının bariz bir demokratik açık doğurduğunu vurguladı.

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, gücün birkaç teknoloji baronunun elinde toplandığı yapay zekanın neredeyse Orta Çağ usulü yönetildiği uyarısını yaptı.

Cenevre’deki RightsX zirvesinde perşembe günü konuşan Turk, yapay zeka hikayesinin kulağa fütüristik gelse de altında asırlık bir güç anlatısı yattığını söyledi.

Turk, “Bir avuç erkek hala dünyadaki yapay zeka işlem gücünün, verisinin ve altyapısının büyük bölümünü kontrol ediyor. Yapay zeka gelişimini dengeleyecek ya da yönlendirecek ortak kurallarımız da hala yok” dedi.

Beş teknoloji şirketinin küresel yapay zeka işlem kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasına sahip olmasının bariz bir demokratik açık doğurduğunu vurgulayan Turk, şunları kaydetti:

“Geleceğin teknolojisi neredeyse Orta Çağ usulü yönetiliyor; seçkin bir azınlık tarafından, neredeyse hiç denetim, denge, katılım ve hesap verebilirlik olmadan. Tarih bize şunu öğretti: Bu tür bir güç karşısında ilk zarar gören, sıradan insanların hak ve özgürlükleri olur.”

Yapay zeka kritik altyapıyı kesebilir

Hak temelli yapay zeka düzenlemesi çağrısını yineleyen Turk, teknolojinin insanların hayatını giderek daha fazla kontrol ettiğini dile getirdi.

Bunun çoğu zaman insanların bilgisi dışında gerçekleştiğine dikkati çeken Turk, teknolojinin kamuoyu tartışmalarını “ince ve sinsi yollarla” çarpıtabileceği uyarısını yaptı.

Önyargılı algoritmaların adaletsizliği endüstriyel ölçekte yeniden üretebileceğini aktaran Turk, “Ulaşımımız, gıdamız ve sağlık hizmetlerimiz giderek dijitalleşiyor. Yapay zekanın kendi başına ya da yanlış ellerde tüm toplulukların veya ülkelerin kritik altyapısını kesebileceği günden çok uzak olmayabiliriz” diye konuştu.

Turk, sözlerini şöyle sürdürdü: “İnsanlar yapay zeka yüzünden medeniyetin çökme ihtimalini tartışırken şunu sormamız gerekiyor: Hangi riskleri alacağımıza kim karar veriyor?”

Demokratik açığın bir güven açığına dönüşmesiyle insanların nihayetinde denetimsiz güce meydan okuyacağı konusunda iyimser olduğunu ifade eden Turk, hayatları üzerinde daha fazla kontrol kazanmak için şimdiden çevrimdışı olmayı seçen gençleri örnek gösterdi.

Öncü yapay zeka şirketlerine güvenlik önlemi çağrısı

Yapay zekanın faydalarının adil biçimde paylaşılması gerektiğini belirten Turk, bunun teknoloji şirketlerinin iyi niyetinin yanı sıra düzenleme ve hesap verebilirlik gerektireceğini kaydetti.

Turk, öncü yapay zeka şirketlerine mektup yazarak “çok geç olmadan” etkili güvenlik önlemleri almalarını istediğini aktardı.

Bir şişe sütün bile çok katmanlı testler, kurallar ve düzenlemeler olmadan markete ulaşamadığını hatırlatan Turk, zarar verme potansiyeli göz önüne alındığında yapay zeka için “bir tür düzenlemeye ihtiyaç duyulmasının tartışmasız olduğunu” söyledi.

Turk, yapay zeka modellerinin nasıl eğitildiği konusunda ise İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin “yapay zekaya görev olarak” verilmesini önerdi.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Paşinyan yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu

Yayınlanma

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını ve referandumdan hangi sonuç çıkarsa çıksın görevinden ayrılacağını duyurdu. Paşinyan, metnin onaylanması halinde Azerbaycan ile barış anlaşmasını imzalayıp onayladıktan sonra koltuğunu bırakacağını söyledi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu ve referandumdan hangi sonuç çıkarsa çıksın görevinden ayrılacağını açıkladı.

Armenpress haber ajansının aktardığına göre Paşinyan, kabine toplantısında yaptığı konuşmada yeni anayasa taslağının gelecek hafta kamuoyuyla paylaşılacağını bildirdi.

Paşinyan, “Anayasa taslağı elbette değiştirilmeli ancak bu değişiklik ‘Gerçek Ermenistan’ ideolojisinin sınırlarının dışına çıkamaz” dedi.

Paşinyan’ın Şubat 2025’te sunduğu “Gerçek Ermenistan” adlı ideolojik belge, Ermenistan topraklarını uluslararası alanda tanınan sınırları içinde 29 bin 743 kilometrekare olarak tanımlıyor.

Ermenistan Başbakanı, muhalefete yeni anayasanın kabulü için referanduma gitmeyi de teklif etti.

Paşinyan’ın bu açıklaması, muhalefetteki Güçlü Ermenistan grubunun lideri Narek Karapetyan’ın yeni anayasaya karşı birleşme çağrısı yaptığı döneme denk geldi.

Muhalefet, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’e atıfla söz konusu metni “Aliyev anayasası” olarak nitelendiriyor.

Paşinyan daha önce ağustos ayında, Azerbaycan’ın Erivan ile barış anlaşması imzalamak için ısrar ettiği değişikliğin yeni anayasaya ekleneceğini söylemişti.

Bu değişiklik, mevcut anayasanın başlangıç bölümünde yer alan 23 Ağustos 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi atfını ilgilendiriyor.

Söz konusu bildirge ise Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Dağlık Karabağ’ın 1989’da aldığı “yeniden birleşme” hakkındaki ortak kararına gönderme yapıyor.

Paşinyan referandum sonrası görevi bırakacağını söyledi

Paşinyan, 18 Kasım’da parlamentoda kendisinin istifasını isteyen muhalefete seslenerek referandumun sonucuna bakılmaksızın koltuğunu bırakacağını belirtti.

Başbakan, “Beni iktidardan uzaklaştırmak istediğinizi mi söylüyorsunuz? Tamam, referanduma gidelim. Her iki durumda da gidiyorum. Halk yeni anayasaya evet demezse gidiyorum. Evet derse barış anlaşmasını imzalamaya gidiyorum, anlaşmayı onaylarız, barış gündeminin birkaç maddesini hayata geçiririz ve ben yine giderim” diye konuştu.

Paşinyan bu maddeler arasında “Trump Koridoru” (TRIPP) projesinin başlatılmasını ve sınırın zorlu kesimlerinin belirlenmesini saydı.

TRIPP hattının Ermenistan’ın güneyinden geçerek Azerbaycan ana karasını Türkiye ile sınırı bulunan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlaması öngörülüyor.

Armenpress’in haberine göre Paşinyan, “Yeni anayasanın kabulünden sonra barış anlaşmasının imzalanıp onaylanacağının garantisi var mı? Evet, böyle garantiler var. Sorumluluğu üstlenebilirim” ifadelerini kullandı.

Muhalefetin bu senaryoyu reddetmesi halinde erken seçime gideceklerini kaydeden Paşinyan, mevcut muhalefet milletvekillerinin bu seçimlerin ardından parlamentoya yeniden girememesi gerektiğini savundu.

Paşinyan, muhalefete “Siz beni görevden uzaklaştırmazsanız ben sizi uzaklaştırırım” uyarısında bulundu ve yeni anayasa kabul edilene kadar başbakanlık görevinde kalacağını vurguladı.

Ermenistan ile Azerbaycan, ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımıyla Ağustos 2025’te Washington’da bir barış anlaşmasını paraflamıştı ancak belge henüz imzalanmadı.

Bakü yönetimi, toprak talebi içerdiğini savunduğu 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi’ne atıf yapan Ermenistan anayasasının değiştirilmesini barış anlaşması için şart koşuyor.

Erivan güvenlik bildirgesine NATO atıfları nedeniyle katılmadı

Paşinyan, Ermenistan’ın Avrupa güvenliğinin temel ilkelerine ilişkin bildirgeye neden imza atmadığına da açıklık getirdi.

13 Kasım’da Dublin’de düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesinde sunulan belge yaklaşık 40 devlet tarafından imzalanmıştı.

Paşinyan, metinde NATO’ya çok sayıda atıf yer alması nedeniyle Erivan’ın bildirgeye katılmadığını söyledi.

TASS haber ajansının aktardığına göre Paşinyan, Ermenistan’ın Avrupa Birliği’ne (AB) katılım sürecini başlattığını hatırlatarak “politikamızda NATO’ya katılma kararı yok” dedi.

Başbakan, Avrupalı ortakların Erivan’ın bu kararını anlayışla karşıladığını da sözlerine ekledi.

Paşinyan, Ermenistan’ın tam AB üyeliği ihtimalini bugün bir yıl öncesine kıyasla çok daha gerçekçi gördüğünü belirtti.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Putin, Xi ve Trump, Çin’de tarihteki ilk üçlü görüşmeyi yaptı

Yayınlanma

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve ABD Başkanı Donald Trump, bugün Çin’in Shenzhen kentinde ilk kez üçlü zirvede buluştu. Yaklaşık bir buçuk saat süren görüşmenin açılışında liderler nükleer silahların azaltılması, enerji güvenliği ve bölgesel çatışmalara dikkat çekti.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve ABD Başkanı Donald Trump, bugün Çin’in Shenzhen kentinde tarihteki ilk üçlü görüşme için bir araya geldi.

Çin Devlet Başkanı’nın konutunda yapılan görüşme yaklaşık bir buçuk saat sürdü.

Yerel saatle 14.30’da (Türkiye saatiyle 09.30) başlaması planlanan buluşma, ancak 16.30’da (Türkyie saatiyle 11.30) başladı.

Üçlü zirveden önce Xi Jinping ve Donald Trump ikili görüşme yaptı.

Üç ülkenin liderleri görüşme öncesinde basına poz verdi ve ardından yuvarlak masadaki yerlerini aldı.

Liderler açılış konuşmalarında güvenlik ve nükleer silahları öne çıkardı

Görüşmenin başında liderlerin her biri açılış konuşması yaptı.

Vladimir Putin, ekonomik ilişkilerin ve enerji güvenliğinin ele alınmasını önerdi.

Putin, hem Xi Jinping hem de Trump ile konuştuğu Ukrayna’daki askeri operasyon da dahil olmak üzere bölgesel çatışmaların gündemde olduğunu söyledi.

Rusya Devlet Başkanı, uluslararası terörizmi ve sınır aşan suçları üç ülke için ortak tehditler olarak sıraladı.

Donald Trump diyaloğun önemine dikkat çekti ve nükleer silahların azaltılmasının konuşulması gerektiğini belirtti.

ABD Başkanı, tarafların Ukrayna’daki çatışmanın çözümünü de görüşmeyi amaçladığını kaydetti.

Konuşmasının sonuna doğru “kontrolden çıkmış küreselci örgütlere” karşı egemenliğin korunması gerektiğini savunan Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni (UCM) de bu örgütler arasında saydı ve mahkemenin kontrolden çıktığını öne sürdü.

Trump bu sözleri söylerken Putin gülümsedi.

Xi Jinping, insanlığın tarih boyunca büyük acılara yol açan 10 binden fazla savaş yaşadığını hatırlattı.

Açılış konuşmalarının ardından görüşmenin basına kapalı bölümüne geçildi.

Zirvenin hazırlıkları aylar öncesinden başladı

Rusya, Çin ve ABD liderlerinin tarihteki ilk üçlü görüşmesinin Shenzhen’deki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi sırasında yapılacağı kasım ayı başında resmen duyuruldu.

Böyle bir görüşme fikrinin tam olarak ne zaman ortaya çıktığını tarafların hiçbiri açıklamadı.

Çin medyası hazırlıkların birkaç ay sürdüğünü yazarken, ilk somut ayrıntılar sonbahar başında ortaya çıktı.

Rusya Devlet Başkan Yardımcısı Yuriy Uşakov, 1 Eylül’de böyle bir buluşmanın Shenzhen’de yapılabileceğini dile getirdi.

Uşakov o dönem, “Xi Jinping, ev sahibi olarak, görünüşe göre Trump’ın geleceğini ve davetli olarak Putin’in de elbette geleceğini belirtti. Söylendiği gibi imkan olursa üçlü bir görüşme de düzenlenebilir. Ya da en azından herkesle mutlaka görüşülecektir” demişti.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov 3 Kasım’da görüşme üzerindeki çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

Kremlin ve Beyaz Saray, 14 Kasım’da görüşmenin tarihini resmen doğruladı.

Buluşmaya, Çin Komünist Partisi yöneticilerini ağırlamak için tasarlanan ve Qilin Dağı’nın eteklerinde, vahşi yaşam parkının yanında yer alan Qilin Shanzhuang adlı villa kompleksi ev sahipliği yaptı.

Gündemde yapay zeka ve nükleer kontrol tartışmaları öne çıktı

South China Morning Post gazetesi, görüşmenin gündemi üzerindeki çalışmaların birkaç hafta sürdüğünü aktardı.

Gazete, ana başlığın nükleer silah yönetim sistemlerinde yapay zeka kullanımı ve nükleer güçlerin kullanımına dair kararlarda insan kontrolünün korunması olduğunu yazdı.

South China Morning Post, nükleer savaşın kabul edilemezliğine dair ortak bildiri yayımlanması ihtimaline de yer verdi.

Donald Trump, 16 Kasım’da yaptığı açıklamada Ukrayna’daki durumu, İran’ı, nükleer silahsızlanmayı, ekonomiyi ve ticareti görüşmeyi planladığını söylemişti.

Ukrayna’daki çatışmanın üçlü görüşmenin gündeminde yer alıp almayacağı belirsizliğini koruyordu.

Reuters haber ajansı, Pekin’in zirve hazırlıkları sırasında bu konunun gündeme alınmasına karşı çıktığını öne sürdü.

Ajansın aktardığına göre Çin, bu çatışmanın hiçbir şekilde tarafı olmadığını savundu ve konuyu ABD ile Rusya’nın kendi arasında görüşmesini tercih etti.

Dmitriy Peskov, Putin ve Trump’ın, Rusya Devlet Başkanı’nın Konstantinovka’daki insani yardım girişimini konuşabileceğini belirtmiş ancak bunun ne zaman gerçekleşebileceğine dair bilgi vermemişti.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English