Diplomasi
IEA: İran savaşı, Hürmüz’e olan bağımlılığı kalıcı olarak azaltabilir
Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre İran savaşının Hürmüz Boğazı’nda yarattığı yeni durum, önümüzdeki on yıl içinde dünyanın bu güzergâha olan bağımlılığını önemli ölçüde azaltabilir.
İran savaşı nedeniyle yaşanan deniz taşımacılığı aksaklıkları, Hürmüz Boğazı’na duyulan güveni sarsarken, küresel enerji ticaretinde maliyetli bir yeniden yapılanmaya yol açtı.
Çatışma öncesinde, Basra Körfezi’ni küresel pazarlara bağlayan Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu.
Paris merkezli ajans, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda, boğazdaki ciddi aksaklıkların devam etmesi halinde bu rakamın 2030 yılına kadar günde 8,5 milyon varile, 2035 yılına kadar ise 2 milyon varilin altına düşebileceğini belirtti.
Yine de, Körfez’deki büyük üreticiler alternatif boru hatları ve güzergâhlar inşa etmek için yarıştıklarından, Orta Doğu’nun uluslararası pazarlara yönelik dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olmaya devam etmesi bekleniyor.
Şubat ayı sonlarında İran savaşı başladığından beri Suudi Arabistan, ham petrolü Kızıldeniz’e taşımak için Doğu-Batı boru hattına güvenirken, Birleşik Arap Emirlikleri ise Umman Körfezi’ndeki Fuceyre limanına giden boru hattını kullandı.
IEA’ya göre, Körfez üreticilerinin boğazdan geçmeden petrol taşıyabilmelerine yardımcı olmak amacıyla şu anda günde yaklaşık 7 milyon varil kapasiteli yeni boru hattı inşa ediliyor veya planlanıyor.
Ajansın tahminlerine göre, bu projelerin hayata geçirilmesi için tahmini 40 milyar dolarlık yatırım gerekecek ve bu da ihraç edilen her varil Orta Doğu petrolünün maliyetine yaklaşık 2 dolar ekleyecek.
IEA Başkanı Fatih Birol, “Kolay değil ama enerji dünyasının boğaz olmadan idare etmesi mümkün olabilir. Fakat Orta Doğu olmadan idare edemez,” dedi.
Bu arada, küresel petrol fiyatları dalgalı bir seyir izledi: Küresel petrol referans fiyatı olan Brent ham petrolü, savaş öncesinde varil başına yaklaşık 71 dolardan 126 doların üzerine çıkan zirvelere ulaştıktan sonra, Kasım ayında varil başına 93 dolara geriledi.
Fiyatlardaki tepki, kesintinin boyutunun öngörebileceğinden daha hafif oldu. Bu durum, küresel arzın bol ve stokların dolu olduğu bir döneme denk geldi.
IEA, Orta Doğu’daki üretimin küresel talep artışından daha hızlı toparlanması nedeniyle küresel petrol piyasasının yeniden arz fazlasına geçmesini bekliyor.
Bu çeyrekteki günlük 1,7 milyon varillik fazlalık, gelecek yıl günlük yaklaşık 3,8 milyon varile çıkarak daha da artacak.
Mart ile Ekim arasında, yüksek fiyatlar, fiziki kıtlıklar, hükümetin uyguladığı önlemler ve zayıflayan ekonomik faaliyetin tüketimi kısıtlaması nedeniyle küresel petrol talebi bir önceki yıla göre günde yaklaşık 3,7 milyon varil azaldı.
Bu düşüş, talebin %10 azaldığı Orta Doğu’da ve %5 azaldığı Asya’da özellikle keskin oldu.
Çin’in deniz yoluyla ham petrol ithalatı, ülkenin stoklarını eritmesi, yakıt ihracatını kısıtlaması ve yakıt türleri arasında geçiş yapması nedeniyle Şubat ayındaki 11,6 milyon varilden Haziran ayında günde yaklaşık 6 milyon varile geriledi.
IEA, zamanla bu krizin ülkelerin yerli enerji kaynaklarına doğru daha geniş çaplı bir geçişi pekiştireceğini de öngörüyor.
Yenilenebilir enerji ve nükleer enerji bu durumdan en çok faydalanacak; ayrıca enerji verimliliği önlemleri, biyoyakıtlar ve bazı Asya ülkelerinde kömür de zemin kazanabilir.
Birol, “Sonuç olarak, ülkeler giderek daha fazla yerli enerjiye güvenmek istiyor,” dedi.
Dalgalı yakıt fiyatları, elektrifikasyonun önemini daha da artırdı. Elektrikli araçlar, klimalar, endüstriyel motorlar, ısı pompaları ve veri merkezlerinin etkisiyle, 2019’dan bu yana küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı ve genel enerji talebinin iki katı hızda arttı.
IEA, elektrik talebinin 2035 yılına kadar daha da hızlanacağını ve tüm senaryolarda elektriğin nihai enerji tüketiminin %30’una yaklaşacağını öngörüyor.
IEA, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda tek bir tahmin yerine bir dizi olası senaryo sunuyor.
Birol, “Hürmüz krizi sisteme büyük bir şok yaşattı. Enerji dünyasının eski haline dönmesi için inandırıcı bir yol göremiyorum,” dedi.