İhtiras ve güç arasındaki açı – 2

Bir önceki bölümü şöyle bitirmiştim: “Siyasi mücadelelerde en irrasyonel durum bile rasyonel bir takım ilişkilerden kaynaklanır. Öyleyse ilk adımda, bu irrasyonaliteye hangi rasyonel ilişkilerin yol açtığını analiz etmeliyiz.”

Şimdi bu işe girişmeye çalışalım. Bu da, çatışmanın askeri niteliği gereği, mecburen silah tekelleri ve silah sistemleri üzerinden olacak.

1. Silah ve sermaye

Aşağıda ABD’nin en büyük 5 ve Avrupa’nın en büyük 6 silah tekeliyle ilgili temel bilgiler bulunuyor. Bu şirketler sadece silah üretimiyle uğraşmıyorlar; ancak gelirlerinin hükümet kaynaklarından gelen kısmı, aynı zamanda, bu gelirin ne kadarının silahlanmayla ilişkili olduğunun da ölçeği sayılmalı, zira bu gelirler esasen silah ve silah teknolojisi satışıyla ilişkilidir.

ABD’nin 5-büyüğü

Lockheed Martin. Piyasa değeri 125,8 milyar dolar. 2024’te geliri 71,8 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 73’ü ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 98’ini oluşturuyor. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 74. Başlıca yatırımcılar: State Street Corporation (yüzde 15,2), The Vanguard Group (VTSMX ile birlikte) (11,9), BlackRock (7,1), Charles Schwab Investment Management (SCHD ile birlikte) (4,3), Morgan Stanley (1,9), Capital Group (CWI) (1,8), FMR LLC (Geode Capital Management) (1,8). Hepsi de ABD’de yerleşik 10 varlık yöneticisi şirketin toplam hisselerdeki payı yüzde 40’ın üzerinde.

Boeing. Piyasa değeri 178 milyar dolar. 2024’te geliri 69,4 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 38’i ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 42’sini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 7,1, 6,9, 16, ve (negatif) 14,5. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 70. Başlıca yatırımcılar: Vanguard Group (VTSMX ve VFIAX ile birlikte) (yüzde 13,3), BlackRock (6,7), Newport Trust Company (5,3), Capital Group (CRGI ve CWI ile birlikte) (8,8), State Street Corporation (4,5), FMR LLC (3,8). Hepsi de ABD’de yerleşik 10 varlık yöneticisi şirketin toplam hisselerdeki payı yüzde 40’a yakın.

Raytheon Technologies. Piyasa değeri 199,3 milyar dolar. 2024’te geliri 81,7 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 40’ı ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 53,3’ünü oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 12,1, 4,1, 3 ve 17,2. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 80. Başlıca yatırımcılar: Vanguard Group (yüzde 9), State Street Corporation (8,8), BlackRock (7,2), Capital Group (CRGI ve CII ile birlikte) (11,8), Dodge & Cox (4,1), Bank of America (2,9), Bank of New York Mellon (1,9), JPMorgan Investment Management (1,8), Wellington Management Company (1,7). Hepsi de ABD’de yerleşik 10 varlık yöneticisi şirketin toplam hisselerdeki payı yüzde 50’ye yakın.

Northrop Grumman. Piyasa değeri 78,4 milyar dolar. 2024’te geliri 40,4 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 87,8’i ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 97,8’ini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 3,2, 2,6, 7,3 ve 4,4. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 82. Başlıca yatırımcılar: State Street Corporation (yüzde 15,2), Vanguard Group (VTSMX ve VFINX ile birlikte) (14,2), BlackRock (7), Capital Group (CII ve AWSHX ile birlikte) (7,7), Wellington Management Group (4,8), Morgan Stanley (2,9), FMR LLC (Geode Capital Management) (2,2). Hepsi de ABD’de yerleşik 10 varlık yöneticisi şirketin toplam hisselerdeki payı yüzde 50’ye yakın.

General Dynamics. Piyasa değeri 82,2 milyar dolar. 2024’te geliri 47,7 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 69’u ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 79’unu oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 1,4, 2,4, 7,3 ve 12,9. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 82. Başlıca yatırımcılar: LongView Asset Management (yüzde 10), Vanguard Group (VTSMX ile birlikte) (11,7), BlackRock (6,1), State Street Corporation (4,5), Wellington Management Group (3,8), Newport Trust Company (3,8), Massachusetts Financial Services (3,2). Hepsi de ABD’de yerleşik 10 varlık yöneticisi şirketin toplam hisselerdeki payı yüzde 25’e yakın.

Avrupa’nın 6-büyüğü

BAE Systems. Piyasa değeri 73,6 milyar dolar. 2022’de bu gelirin yüzde 44’ü ABD hükümetinden gelmişti. En genelde hükümet sözleşmeleri 2024’te gelirin yüzde 98’ini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 1,3, 2,1, 9,2 ve 17,1. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 65. Başlıca yatırımcılar: Capital Group Companies (14,2), BlackRock (9,9), Invesco (5), Barclays (4), Silchester International Investors (3). Britanya hükümeti tek bir hisseye (“altın hisse”) sahip, ancak bu hisse stratejik kararları tayin hakkı veriyor. Kurumsal ortak varlık yöneticilerinin ilk 10’unun elindeki toplam hisselerin oranı yüzde 15 civarında; bunun üçte ikisi ABD yerleşiklerine, diğerleri de aslında Britanya ortaklı ABD yerleşiklerine ait.

Airbus Defence and Space. Airbus SE’ye bağlı, dolayısıyla bağımsız bir piyasa değeri yok; ancak ana şirketin (piyasa değeri 170 milyar dolar) gelirinin yüzde 17,5’i bu silah iştirakinden geldiğine göre, iştirakin değeri 30 milyar dolar civarı kabul edilebilir. Bu gelirin yaklaşık yüzde 30’u ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri 2024’te gelirin yüzde 95’ini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 3,7, 11, 2 ve 5. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 55. Başlıca yatırımcılar: (sözleşmeli ortaklık kapsamında) SOGEPA (Fransa devleti) (yüzde 10,8), GZBV (Almanya devleti) (10,8), SEPI (İspanya devleti) (4,1). Kurumsal hissedarlar: Capital Group (14,2), BlackRock (9,9), TCI Fund Management (3), Amundi Asset Management (2,5), Nassef Onsi Nagib Sawiris (1,5). Airbus SE üzerinden hareketle, varlık yöneticisi şirketlerin elindeki toplam hisselerin oranı yüzde 20’ye yakın; bunun yüzde 55’i Avrupalı, gerisi ABD’li yerleşiklerin elinde.

Dassault Aviation. (Dassault klanına ait Dassault Group iştiraki.) Piyasa değeri 27,4 milyar dolar. 2024’te geliri 6,8 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 5-10’u ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 64’ünü oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 13,7, 5,7, (negatif) 28,8 ve (negatif) 12. Son iki yılın küçülmesi silah sektöründen değil sivil havacılıktaki yetersizlikten (Falcon uçakları) kaynaklanıyor. Dassault Aviation tam anlamıyla klasisist-Fransız, konservatif bir şirket: kurumsal yatırımcıların payı sadece yüzde 20 civarında. Başlıca yatırımcılar: Dassault Group (yüzde 66,3), Airbus SE (10,1). Kurumsal yatırımcılar: Capital Group Companies (yüzde 5,5), BlackRock (3), Nassef Onsi Nagib Sawiris (1,5), Amundi Asset Management (1). Varlık yöneticisi şirketlerin elindeki toplam hisselerin oranı yüzde 5 civarında; bunun da üçte ikisi ABD’li, geri kalanı Avrupalı yerleşiklerin elinde.

Leonardo S.p.A. Piyasa değeri 32,6 milyar dolar. 2024’te geliri 17,8 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 20-25’i ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 80’ini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 1, 6,5, 9,4 ve 14,7. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 63. Başlıca yatırımcılar (sözleşmeli ortaklık kapsamında) İtalya hükümeti (yüzde 30). Kurumsal hissedarlar: BlackRock (yüzde 2,1), Norges Bank Investment Management (1,8), Vanguard Group (1,5), FMR LLC (1,2), Amundi Asset Management (1). Varlık yöneticisi şirketlerin elindeki toplam hisselerin oranı yüzde 20’ye yakın; bunun da üçte ikisinden fazlası ABD’li, geri kalanı Avrupalı yerleşiklerin elinde.

Rheinmetall. Piyasa değeri 91,7 milyar dolar. 2024’te geliri 9,8 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 10-15’i ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 80’ini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 6,9, 12,5, 8,6 ve 34. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 45. Başlıca yatırımcılar: Wellington Management Group (yüzde 5,1), FMR LLC (5), Capital Group Companies (4,9), Vanguard Group (1,5). Rheinmetall Avrupa’nın en özgün silah tekelidir: devletin şirkette ne ortaklığı ne de doğrudan kontrolü söz konusu (bu bakımdan ABD silah tekellerine benzer), bununla birlikte kurumsal yatırımcıları oranı düşüktür (bu da şirket yönetiminin iktidar üzerinde etkisini artırır). Diğer Avrupalı silah tekelleri iktidara çoğunlukla dolaylı yollardan etki ve nüfuz ederler; Rheinmetall ise bu işi doğrudan yapar ve onu benzerleri arasında çok daha saldırgan kılar. Varlık yöneticisi şirketlerin elindeki toplam hisselerin oranı yüzde 30’dan çok; bunun da dörtte üçünden fazlası ABD’li, geri kalanı Avrupalı yerleşiklerin elinde.

Saab. Piyasa değeri 24,7 milyar dolar. 2024’te geliri 6 milyar dolar. Bu gelirin yüzde 10-15’i ABD hükümetinden. En genelde hükümet sözleşmeleri gelirin yüzde 75-80’ini oluşturuyor. 2021’den bu yana gelir artışı oranları sırasıyla yüzde 3,9, 16,2, 10,3 ve 24. Kurumsal yatırımcıların payı yüzde 75. Başlıca yatırımcılar: Investor AB (yüzde 30,2; Investor AB’nin yüzde 5 hissesi BlackRock’un elinde), Wallenberg Investments (8,7), Alecta Pension Insurance Mutual (5), Swedbank Robur Fonder (3,5),Första AP-Fonden (3). Investor AB aslında Wallenberg Investments iştirakidir, Wallenberg klanına da İsveç’in sahibi dense çok fazla abartılmış olmaz. Varlık yöneticisi şirketlerin elindeki toplam hisselerin oranı yüzde 30’a yakın; bunun da üçte biri ABD’li, geri kalanı Avrupalı yerleşiklerin elinde.