Irak’ta kartlar yeniden dağıtılıyor: Şii blok Maliki’yi aday gösterdi, Washington uyardı

Irak’ta Şii siyasi partilerin çatı kuruluşu Koordinasyon Çerçevesi, Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin çekilme kararının ardından eski Başbakan Nuri el-Maliki’yi hükümeti kurmakla görevlendirdi. Gelişme üzerine devreye giren ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Bağdat yönetimini ‘İran etkisindeki bir kabine’ yapılanmasına karşı uyarırken, Washington hattından petrol gelirlerine erişimin kısıtlanabileceği mesajı verildi.

Irak’ın en büyük siyasi yapılanması olan Şii Koordinasyon Çerçevesi, ülkenin yeni başbakanı olarak Nuri el-Maliki’yi aday gösterdi.

Mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin görevden çekilme kararının ardından şekillenen süreçte, ibre 2006-2014 yılları arasında iki dönem başbakanlık yapan Maliki’ye döndü. Washington yönetimi ise olası bir İran eksenli hükümet senaryosuna karşı Bağdat’a net mesajlar iletti.

Şii partileri bünyesinde barındıran Koordinasyon Çerçevesi, 24 Ocak’ta yaptığı açıklamada, kararın oy çokluğuyla alındığını duyurdu. Açıklamada, Maliki’nin tercih edilme gerekçesi olarak “siyasi ve idari tecrübesi” ile “devlet yönetimindeki rolü” gösterildi.

Blok, anayasal sürece tam bağlılık vurgusu yaparak, hedeflerini “Tüm ulusal güçlerle birlikte zorluklarla baş edebilecek, hizmet üretebilecek, Irak’ın güvenliği ve birliğini koruyabilecek güçlü ve etkili bir hükümet kurmak” sözleriyle tanımladı.

Washington’dan Bağdat’a ‘İran’ uyarısı: Rubio devrede

Maliki’nin yeniden siyaset sahnesinin merkezine yerleşmesi Washington’da yankı buldu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, görevdeki Başbakan Sudani ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde, kurulacak yeni hükümetin Irak’ı “Ortadoğu’da istikrar ve güvenlik unsuru” haline getirmesi gerektiğinin altını çizdi.

Rubio görüşmede, “İran kontrolündeki bir hükümetin Irak’ın kendi çıkarlarını önceleyemeyeceğini, Irak’ı bölgesel çatışmalardan uzak tutamayacağını ve ABD-Irak ortaklığını ilerletemeyeceğini” vurguladı.

Diplomatik uyarıların yanı sıra ekonomik yaptırım kartı da masaya sürüldü. ABD’li yetkililer geçen hafta, “direniş” grupları ve Haşdi Şabi bağlantılı partilerin yeni kabinede yer alması durumunda, Irak’ın New York Merkez Bankası (Fed) üzerinden tutulan petrol gelirlerine erişiminin kesilebileceği uyarısında bulundu.

Meclis aritmetiği ve ittifak dengeleri

Maliki’nin liderliğini yaptığı Dava Partisi, Saddam Hüseyin’in devrilmesinin ardından İran sürgününden dönen kadrolar tarafından yönetiliyor. Parti, kasım ayında yapılan seçimlerde 329 sandalyeli mecliste 29 vekil çıkararak üçüncü sırada yer alan Hukuk Devleti Koalisyonu’nun ana omurgasını oluşturuyor.

Seçim sonuçlarına göre, mevcut Başbakan Sudani liderliğindeki Yeniden İnşa ve Kalkınma İttifakı 46 sandalye ile birinci, Muhammed Halbusi liderliğindeki Sünni Takaddum Partisi 27 sandalye ile ikinci, Mesud Barzani’nin Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ise 26 sandalye ile dördüncü sırada yer aldı.

Bu ayın başında görevden çekileceğini açıklayan Sudani, Maliki’nin başbakanlık girişimini destekleyeceğini bildirmişti. Maliki’nin koalisyonu içinde, Irak’taki “direniş” gruplarını temsil eden partiler ve 2014’te IŞİD’le mücadele kapsamında kurulan, İran’a yakınlığıyla bilinen Haşdi Şabi ile iltisaklı oluşumlar da bulunuyor.

2014 kırılması ve Washington-Erbil hattındaki iddialar

Maliki, ilk kez 2006 yılında dönemin ABD Bağdat Büyükelçisi Zalmay Halilzad’ın desteğiyle başbakanlık koltuğuna oturmuştu.

2008’de Basra’da Şii din adamı Mukteda es-Sadr’a bağlı Mehdi Ordusu’na karşı kapsamlı bir operasyon yürüten Maliki, 2014 yılında üçüncü dönem için hazırlandığı sırada ABD Başkanı Barack Obama ve Kürt lider Mesud Barzani’nin baskıları sonucu görevden çekilmek zorunda kaldı.

Söz konusu baskının, Maliki’nin Kürtlerin bağımsız petrol ihracatına itiraz etmesi ve Tahran ile geliştirdiği yakın ilişkiler nedeniyle arttığı belirtiliyor.

O dönemde Irak’ın IŞİD tehdidi altında olduğu süreçte, sahadaki gelişmelerle ilgili dikkat çekici ayrıntılar raporda yer aldı. ABD ve Kürtlerin “örtülü desteğiyle” IŞİD’in geniş bölgeleri ele geçirdiği; Enbar’daki Ramadi ve Felluce ile Ninova’daki Musul gibi kentlerin örgütün kontrolüne girdiği ifade edildi.

Obama yönetiminin, terör örgütü Bağdat kapılarına dayanmışken dahi Maliki’nin hava saldırısı talebini reddettiği ve başkentin savunulması için yardımı, Maliki’nin istifası şartına bağladığı kaydedildi.

ABD’li yetkililer ve Barzani, Musul’un düşüşünden Maliki’yi sorumlu tutarak orduya geri çekilme emri verdiğini öne sürmüştü. Ancak raporda, IŞİD’in ABD ordusu tarafından temin edilen silahlarla Musul’u işgal ettiği, Kürt komutanların liderliğindeki Irak ordusu birliklerinin ise savaşa katılmayı reddettiği bilgisi yer aldı.

Barzani’ye bağlı Peşmerge güçlerinin Musul’u savunmak yerine geri çekilen Irak ordusunun silahlarına el koyduğu, oluşan kaosu fırsat bilerek petrol zengini Kerkük’ü işgal ettiği ve Türkiye’nin Ceyhan Limanı’na uzanan boru hattı üzerinden İsrail’e petrol ihraç etmeye başladığı belirtildi.