İran hükümeti 87 günlük internet kısıtlamasını kaldırıyor

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ve İsrail savaşının ardından yürürlüğe giren uluslararası internet kesintisinin sona erdirilmesi talimatını verdi. İran kabinesinin tamamının onayladığı kararın 24 saat içinde uygulanması beklenirken; 87 gün süren ve ülke ekonomisine yaklaşık 1 milyar dolar zarar veren kesinti, küresel çapta gözlemlenen en uzun süreli ağ kapatma işlemi olarak kayıtlara geçti.

Fars ve Tesnim ajansları, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın İslam Cumhuriyeti İletişim Bakanlığı’na ülkedeki uluslararası internet erişimini yeniden sağlama talimatı verdiğini bildirdi.

İran hükümeti idare başkanı Ali Ahmedniya bu gelişmeyi doğrulayarak, 25 Mayıs’taki toplantıda kabine üyelerinin tamamının internetin yeniden sağlanması yönünde oy kullandığını kaydetti.

ISNA, Pezeşkiyan’ın kararnamesinin önümüzdeki 24 saat içinde uygulanacağını yazdı.

İzleme projesi NetBlocks’un verilerine göre, 25 Mayıs itibarıyla İran’da internet 87 gündür bulunmuyordu. Proje, bu durumun herhangi bir ülkede gözlem tarihi boyunca kaydedilen en uzun süreli ülke çapında internet kesintisi olduğuna dikkat çekti.

İran’da küresel ağa erişim, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail ile 28 Şubat’ta başlayan savaşın ilk gününde kaybolmuştu. Bununla birlikte, askeri harekatlardan önce de ülkede internet erişimi durdurulmuştu.

Kötüleşen ekonomik durum nedeniyle düzenlenen kitlesel protestolar bu duruma gerekçe oluşturmuştu. O dönemdeki internet kesintisi 8 Ocak’tan 17 Ocak’a kadar sürmüştü.

Euronews verilerine göre, mevcut kesinti süresince İran’da yetkililerin, belirli uzmanların ve şirketlerin yabancı servislere kısmi erişimlerini koruduğu, sıradan kullanıcıların ise VPN servislerine başvurmak zorunda kaldığı çok katmanlı bir sistem şekillendi.

Özellikle üst düzey yetkililer ve özel listelere dahil edilen gazetecilerin bir kısmı, kısıtlama ve trafik filtrelemesi içermeyen “beyaz internet” alıyor.

İkinci seviyeyi ise kayıtlı şirketler, gazeteciler, avukatlar, öğretmenler, bilim insanları ve doktorların erişebildiği Internet Pro veya “sabit işletme interneti” oluşturuyor.

Bu seviye; YouTube, Instagram ve sosyal ağ X dahil olmak üzere bazı uluslararası platformların kısıtlanmasını içeriyor.

Bu kategorilere girmeyen sıradan kullanıcılar ise VPN satın almak zorunda kalıyor. Euronews verilerine göre, Internet Pro gigabayt başına yaklaşık 40 bin tümen (yaklaşık 0,22 dolar) seviyesinde fiyatlanırken; ticari VPN’ler aynı hacim için yaklaşık 500 bin tümen (yaklaşık 2,7 dolar) tutarıyla 12 kattan daha fazla maliyet yaratıyor.

Ulusal IT organizasyonunun blokzincir komisyonu başkanı Abbas Aştiani’nin değerlendirmesine göre, kesintinin ilk 50 gününde İran’ın dijital ekonomisindeki hasar yaklaşık 1 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Aştiani, günlük kayıpların 30 ile 35 milyon dolar arasında olabileceğini ifade etti. Süreçten en çok Instagram, WhatsApp ve Telegram üzerinden çalışan küçük satıcılar ile e-ticaret şirketleri zarar gördü.