İran’daki savaş yuan için küresel ticarette fırsat penceresi açtı

İran savaşı, küresel petrol ticaretinde Çin yuanının kullanımını hızlandırırken Pekin’in sınır ötesi ödeme sistemi CIPS’e olan talebi rekor seviyeye ulaştırdı. Rusya ve İran’a yönelik yaptırımların etkisiyle petrol ödemelerinde Çin para birimine yönelim artış gösterirken, ABD doları küresel enerji piyasasındaki hakimiyetini korumaya devam ediyor. Financial Times’a konuşan analistler, jeopolitik kırılmaların yuan için tarihi bir fırsat penceresi açtığını fakat finansal sistemdeki kısıtlamaların küresel yayılımı sınırlandırdığını kaydediyor.

İran savaşı, küresel petrol ticaretinde Çin yuanının kullanımını hızlandırdı ve Pekin’in sınır ötesi ödeme sistemi CIPS’e yönelik talebi artırdı.

Financial Times gazetesinin analistlerin değerlendirmelerine dayandırdığı haberine göre, Rusya ve İran’ın petrol ihracatında yuan ile yapılan tahsilatların artması, Çin para biriminin küresel enerji ticaretindeki konumunu güçlendirdi. Bu gelişmelere rağmen ABD doları, küresel petrol piyasasında baskın para birimi olma özelliğini korumaya devam ediyor.

Veriler, Çin Merkez Bankası tarafından 2015 yılında Batı merkezli ödeme sistemlerine alternatif olarak kurulan Çin Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi (CIPS) üzerinden yapılan işlemlerin günlük ortalama hacminin, mart ayında rekor kırarak 920,5 milyar yuana (yaklaşık 135,7 milyar dolar) ulaştığını gösterdi.

Nisan ayı başlarında ise bu gösterge kısa süreliğine günlük 1,22 trilyon yuan seviyesine kadar yükseldi.

Financial Times, ödeme sisteminin kullanımındaki bu yükselişin, küresel petrol ticaretinde yuanın payının arttığına yönelik tartışmaları hareketlendirdiğini yazdı.

Petrol ödemelerinde kullanılan yuan miktarına ilişkin resmi bir istatistik bulunmasa da uzmanlar bu işlemlerin hacminin düzenli olarak büyüdüğü yönünde görüş bildiriyor.

ABD’nin Rusya ve İran petrolüne yönelik yaptırımları kısmen sıkılaştırmasının ardından, Hindistan dahil olmak üzere birçok alıcı ödemelerde yuana yönelmek zorunda kaldı. Rusya ve İran, yaptırımlar nedeniyle dolar bazlı küresel ödeme mekanizmalarını tam kapasiteyle kullanamıyor.

Singapur Ulusal Üniversitesi Doğu Asya Enstitüsünden Profesör Bert Hofman, konuya ilişkin değerlendirmesinde, “Rusya’nın ticaretini sürdürebilmesi için şu an tek geçerli yol bu olduğu için yuan cinsinden ticaret büyümek zorunda” ifadesini kullandı.

BNP Paribas Asset Management Kıdemli Stratejisti Chi Lo, Rusya ve İran’ın yaptırımlar sebebiyle petrol ticaretinde yuanı halihazırda yoğun şekilde kullandığını belirtti.

Lo ayrıca, Suudi Arabistan’ın da Çin ile olan ikili ticaretinde Çin para birimini giderek daha fazla tercih ettiğini aktardı.

Citi analistlerinin hazırladığı raporda ise jeopolitik değişimlerin etkisiyle Çin yuanının uluslararası dolaşımı için adeta “altın bir fırsat penceresi” açıldığı tespiti yer aldı.

Buna karşın uzmanlar, Çin para biriminin küresel petrol ticaretindeki toplam payının halen nispeten düşük bir seviyede kaldığını vurguluyor.

Danışmanlık firması GMF Research Kurucusu Cheng Tang, bu payın yüzde 3 ile yüzde 8 arasında bir bantta yer aldığını tahmin ederken, JPMorgan verileri küresel petrol ödemelerinin yaklaşık yüzde 80’inin hala ABD doları üzerinden yapıldığını ortaya koyuyor.

Financial Times, enerji ticaretinde Çin para biriminin artan ağırlığının, “petrodolar” sistemine benzer bir “petroyuan” yapısının oluşabileceğine dair tartışmaları alevlendirdiğini yazdı.

Ancak analistler, yuanın küresel ölçekte yayılmasının önünde yapısal engeller bulunduğuna işaret ediyor. Uzmanlara göre yuanın dolar ile tam anlamıyla rekabet edebilmesi için Pekin yönetiminin finansal sistemini daha fazla dışa açması ve yuan cinsinden türev araçlar piyasasını geliştirmesi gerekiyor.

Yuanın uluslararası alanda kullanımını genişletmek adına uzmanların dikkat çektiği mekanizmalardan biri de altın olarak öne çıkıyor.

Analistler, yabancı ihracatçıların elde ettikleri fazla yuanı, dolar sistemine temas etmeden Şanghay Altın Borsası üzerinden altına dönüştürebileceğini kaydediyor.

Deutsche Bank tarafından mart ayı sonunda yayımlanan değerlendirmede, ABD ve İsrail’in İran ile yaşadığı savaşın, doların küresel petrol ticaretindeki statüsü için bir test niteliği taşıdığı ifade edilmişti.

Banka, bu çatışmanın uzun vadeli sonuçlarından birinin, enerji sektöründe Çin yuanı kullanımının yaygınlaşması olabileceğini belirtmişti.

Bloomberg tarafından yayımlanan analizde de İran’daki savaşın, Pekin’in “petroyuan” hedefine yeni bir ivme kazandırdığı aktarılmıştı.

Habere göre, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçiş ücretlerini ve petrol sevkiyatlarının bir kısmını yuan cinsinden kabul etmeye başlamasıyla birlikte Çin para birimiyle yapılan işlemlerin hacmi hızlı bir yükseliş kaydetti.

Temelleri 1970’li yıllara dayanan petrodolar sistemi, Suudi Arabistan’ın Washington’dan aldığı güvenlik garantileri karşılığında petrol fiyatlarını dolar üzerinden belirlemeyi ve gelir fazlasını dolar cinsinden varlıklara yatırmayı kabul etmesiyle kurulmuştu.

Günümüzde ise Riyad yönetimi, Çin’e ABD’ye ihraç ettiğinden dört kat daha fazla petrol satıyor. Körfez ülkeleri de dolar dışı ödeme altyapılarını test etmeye devam ediyor.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) yönetimi, Abu Dabi’nin dolar likiditesi sıkıntısı yaşaması durumunda petrol ödemelerinde yuan veya diğer ülke para birimlerini kullanabileceği konusunda Washington’ı daha önce uyarmıştı.