Kızıldeniz’de yeni taş: İsrail Somaliland’ı stratejik platforma dönüştürüyor

İsrail, Aralık ayında resmen tanıdığı Somaliland’da gizli bir askeri üs kurmaya ve güvenlik ortaklığı tesis etmeye hazırlanıyor; hedef, Husi füze kapasitesini yakın mesafeden izlemek ve bölgeye operasyonel erişim kazanmak. Somaliland ise bu stratejik konumunu koz olarak kullanan bir açık artırmaya girişmiş durumda.

İran’a karşı süren savaşın gölgesinde İsrail, Aden Körfezi’nde stratejik bir hamle yapıyor: Aralık ayında resmen tanıdığı Somaliland’da muhtemelen gizli bir askeri üs kurma ve güvenlik ortaklığı tesis etme planlarını hayata geçirmeye hazırlanıyor.

Amaç, Husi mevzilerine yakın bir operasyonel dayanak noktası elde etmek ve bölgedeki istihbarat kapasitesini güçlendirmek.

Somaliland Cumhurbaşkanlığı Bakanı Khadar Hüseyin Abdi, Bloomberg’e yaptığı açıklamada, “Güvenlik açısından stratejik bir ilişki kuracağız ve bu çok şey kapsıyor. Onlarla askeri bir üs kurup kurmamayı henüz tartışmadık, ancak kesinlikle bir değerlendirme yapılacak” dedi.

Somaliland, İsrail’e Ensarullah Hareketi’ne (Husiler) yönelik operasyon kapasitesi ve istihbarat toplama imkanı sunacak. Husiler, İsrail’in Gazze saldırılarına misilleme olarak İsrail’i uzun menzilli füzelerle hedef almış ve Kızıldeniz ticaret yollarını fiilen kapatmıştı.

Hürmüz Boğazı kapandı, enerji fiyatları tırmandı

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasının ardından dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı fiilen kapandı; petrol ve gaz fiyatları yükselişe geçti.

Husiler bu savaşa henüz doğrudan dahil olmadı; ancak Ensarullah Siyasi Büro üyesi Ali el-İmad, Yemen güçlerinin Direniş Ekseni ile koordinasyon içinde hareket ettiğini ve ilerleyen aşamalarda savaşa katılabileceğine işaret etti.

Berbera’dan 100 kilometre: Üs için hazırlık bir yıl önce başladı

İsrail, geçen yıl Haziran ayında Somaliland’ın stratejik kıyılarını keşfetmek üzere bir güvenlik heyeti gönderdi. Bloomberg’in kaynaklara dayandırdığı habere göre heyet, Husi mevzilerine karşı kullanılabilecek bir üs için uygun alanları araştırdı.

Değerlendirilen lokasyonlar arasında Berbera’nın 100 kilometre batısındaki yüksek arazi öne çıkıyor; burada BAE’nin yatırım yaptığı DP World limanı ve askeri havaalanı bulunuyor.

Husiler için özel bir istihbarat birimi kuran İsrailli bir general, Bloomberg’e verdiği brifingde, Husilerin İsrail’e ulaşabilecek yüzlerce rokete sahip olduğunu aktardı.

Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü araştırmacısı Ari Heistein durumu şöyle özetledi:

“İsrail’in Somaliland ile ilişkisi, büyük ölçüde Husilerin Afrika Boynuzu boyunca genişlemesi nedeniyle önem kazanıyor. ABD-İsrail saldırıları İran’ın bu hareketi destekleme kapasitesini zayıflatırsa, bölge onlar için çok daha kritik bir stratejik arena haline gelebilir.”

Anlaşma hız kesmedi: İstihbarat baskısıyla imzalandı

Bölge yetkililerine göre iki hükümet, yıllarca İsrail’in Somaliland’ı tanıyıp tanımaması meselesini gündemde tuttu. Ancak anlaşma, Husileri İsrail için birincil tehdit olarak değerlendiren istihbarat çevrelerinin baskısıyla geçen yıl hızla imzaya açıldı.

İsrail’in 26 Aralık’taki tanımasının hemen ardından Somaliland’dan ondan fazla üst düzey askeri yetkili, güvenlik bağlarını pekiştirme amacıyla eğitim için İsrail’e hareket etti.

Aynı dönemde Hargeisa’daki bir otelin üst katında patlamaya dayanıklı camlarla donatılmış odalar kiralandı; İsrail, büyükelçilik için uygun bir mekan arayışına girdi.

Netanyahu, Aralık ayında Mossad ve diğer kurumların bu tanıma sürecine katkı sağladığını doğruladı. İsrailli yetkililer, İran’daki savaşın patlak vermesinden bir gün önce, 27 Şubat’ta Hargeisa’yı da ziyaret etti.

21 ülkeden ortak uyarı

Diplomatik adımlar tepkisiz kalmadı. Mısır ve Katar dahil 21 Arap, İslam ve Afrika ülkesi, bu gelişmelerin bölgedeki barış ve güvenlik açısından potansiyel “ciddi sonuçlara” yol açabileceği uyarısında bulundu.

Bloomberg’in haberine göre İsrail’in Somaliland’daki artan varlığı, bu ülkeyi Somali merkezi hükümetinin temel destekçisi Türkiye ile doğrudan rekabet içine sürüklüyor. Eski Başbakan Naftali Bennett yakın zamanda Türkiye’yi “yeni İran” olarak nitelendirdi.

Türkiye faktörü: Mogadişu’dan F-16’ya

Londra merkezli danışmanlık firması J.S. Held’in analisti Conor Vasey konuyu şöyle değerlendirdi: “İsrail için Somaliland’ı tanımak, Aden Körfezi’ndeki Husi hakimiyetine karşı bir güvenlik dengesi sağlıyor.

Özellikle Somali’de giderek derinleşen Türk nüfuzunu dengeleme işlevi görüyor.” Mogadişu’da en büyük yurt dışı askeri eğitim üssünü kuran Türkiye son aşamada bu ülkeye F-16 savaş uçaklarını da konuşlandırdı.

Somaliland, Washington’a fiyatını biçiyor

Somaliland’ın asıl hedefi ABD’nin tanıması. Bu hedefe ulaşmak için hem lobi hem de stratejik kaynak diplomasisi devredeyken sahada somut adımlar da atılıyor.

Cumhuriyetçi eğilimli ABD’li Afrika uzmanları arasında Trump’ın ilk döneminde Sahel ve Büyük Göller bölgelerine elçilik yapan J. Peter Pham ve ardından Afrika’dan sorumlu dışişleri bakan yardımcısı olan Tibor Nagy bu davayı açıkça destekliyor.

Hargeisa ise Trump yönetimine doğrudan ulaşmak için lobi şirketi FGS Global’i ve Londra merkezli Panterra’yı işe aldı. Konuya yakın kaynaklara göre ABD ayrıca kendi adına Somaliland’ı değerlendirmek üzere eski bir üst düzey istihbarat subayını görevlendirdi.

Pham, Bloomberg’e şu değerlendirmede bulundu: “Stratejik gayrimenkul açısından Somaliland’ı geçmek zor.”

Berbera’daki 5.000 metrelik pistini Afrika’nın en uzun pisti olduğunu ve bölgenin derin su liman altyapısına sahip olduğunu da vurguladı.

Geçen Ağustos ayında Senato Afrika Dış İlişkiler Alt Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz, Trump’a Somaliland’ı bağımsız devlet olarak tanıması çağrısıyla resmi bir mektup gönderdi.

Bakan Abdi, Somaliland’ın büyük ölçüde keşfedilmemiş nadir toprak mineralleri ve petrol rezervlerine ABD’ye erişim izni vermeye hazır olduğunu bildirdi; askeri üs izninin de değerlendirme kapsamında tutulduğunu ekledi.

Abdi, “Mogadişu’nun başarısız devletini desteklemekten yoruldular. Para ve askeri destek sağladılar ama Somali’de hiçbir şey değişmedi. Politika değişikliği geliyor” dedi.