Microsoft’tan, “Çin, Batı dışındaki yapay zeka yarışını kazanıyor” uyarısı

Microsoft, Çin’in düşük maliyetli “açık” modelleri ve yüksek devlet sübvansiyonlarını birleştirerek avantaj elde etmesi nedeniyle, ABD’li yapay zeka gruplarının Batı dışındaki kullanıcılar için verilen mücadelede Çinli rakiplerine geride kaldığı konusunda uyarıda bulundu.

Microsoft Başkanı Brad Smith FT’ye verdiği demeçte, Çinli yapay zeka girişimi DeepSeek’in teknolojisinin Afrika gibi gelişmekte olan pazarlarda hızla benimsenmesinin, Amerikan şirketlerinin dünya çapında karşılaştığı rekabeti vurguladığını söyledi.

Smith şunları söyledi:

“Bir yıl öncesinin aksine, şu anda Çin’in rekabetçi bir açık kaynak modeline ve giderek artan sayıda modele sahip olduğunu kabul etmeliyiz. Çin hükümetinin sübvansiyonlarından yararlanıyorlar. Fiyat açısından Amerikan şirketlerini alt etmelerini sağlayan sübvansiyonlardan yararlanıyorlar.”

Smith’in yorumları, Microsoft’un yeni araştırmasında, DeepSeek’in R1 büyük dil modelinin bir yıl önce piyasaya sürülmesinin, “erişilebilirliği ve düşük maliyeti” nedeniyle, özellikle küresel güneyde, dünya çapında yapay zekanın benimsenmesini hızlandırdığına dair bulguların ortaya çıkmasıyla birlikte geldi.

Bu durum, Çin’in, geliştiriciler tarafından genellikle ücretsiz olarak kullanılabilen, değiştirilebilen ve entegre edilebilen, “açık” yapay zeka modellerinin küresel pazarında ABD’yi geçmesine de yol açtı.

Buna karşılık, OpenAI, Google ve Anthropic gibi ABD’li teknoloji grupları, en gelişmiş teknolojilerinin tam kontrolünü elinde tutmaya odaklanmış ve müşteri abonelikleri veya kurumsal anlaşmalar yoluyla bundan kâr elde etmiş durumda.

Teknoloji grubunun ürünlerinin kullanım verilerine dayanan Microsoft’un araştırması, Çinli grubun Etiyopya’daki yapay zeka pazarında %18, Zimbabve’de ise %17 paya sahip olduğunu tahmin ediyor.

Smith, Afrika ülkelerinin veri merkezleri kurmak ve elektrik maliyetlerini sübvanse etmek için “uluslararası kalkınma bankaları” veya “kredi olanakları”ndan daha geniş çaplı yatırımlara ihtiyaç duyacağını söyledi:

“Yalnızca özel sermaye akışına güvenecek olursak, özellikle dünyanın bu bölgelerinde Çinli şirketlerin sıklıkla aldığı düzeyde sübvansiyon alan rakiplerle rekabet etmek için bunun yeterli olacağını düşünmüyorum.”

Öte yandan Gana’daki IMANI düşünce kuruluşunun başkan yardımcısı ve yapay zeka uzmanı Bright Simons, DeepSeek’in Afrika’da ilerleme kaydettiğini belirlemenin “bilimsel olarak kesin bir yolu” olmadığını ama açık kaynaklı Çin yapay zeka sistemlerinin ucuz alternatifler sunduğunu söyledi.

Simons, “Afrikalılar açık kaynak dışında çok pahalı çözümleri karşılayamazlar, bu yüzden [Meta’nın] Llama veya Çinli seçeneklere yönelmek zorundasınız,” dedi ve ayrıca, pan-Afrika modeli Masakhane ve Güney Afrika’nın InkubaLM gibi yerli küçük dil modelleri de kullandıklarını söyledi.

Microsoft’un araştırması, ABD teknoloji ürünlerinin sınırlı veya kısıtlı olduğu ülkelerde DeepSeek’in önemli bir liderlik elde ettiğini, Belarus’ta %56, Küba’da %49, Rusya’da %43 ve İran’da %25 pazar payına sahip olduğunu ortaya koydu.

DeepSeek, geçen yıl daha düşük maliyetle ve daha az bilgi işlem gücüyle eğitildiğini iddia ettiği güçlü AI akıl yürütme modeli R1’i tanıttığında Silikon Vadisini şoke etmişti. DeepSeek’in uzun zamandır beklenen yeni AI modelini Çin yeni yılı tatilinden önce piyasaya sürmesi bekleniyor.

Microsoft’un araştırması, yapay zekanın benimsenmesinin şu anda gelişmiş ülkelerde yoğunlaştığını ve 2025’in dördüncü çeyreğinde küresel kuzeyin yaklaşık dörtte birinin AI kullandığını, buna karşılık küresel güneyin yüzde 14’ünün ve küresel olarak dünyanın yüzde 16’sının AI kullandığını gösterdi.

Smith, artan uçurumun “endişe kaynağı” olduğunu söyledi ve “artmakta olan AI uçurumunu ele almazsak, kuzey ve güney arasındaki büyük ekonomik uçurumun devam etmesi ve genişlemesi muhtemel” uyarısında bulundu.

Smith, bunun ABD’nin Çin ile rekabet yarışında önemli bir cephe olduğunu belirtti ve veri merkezleri kurmak ve beceri eğitimi sağlamak için özel şirketlerin daha fazla yatırım yapması gerektiğini, ayrıca hükümetlerin ve finans kurumlarının da yatırım yapması gerektiğini söyledi:

“Amerikan şirketleri olarak sahip olduğumuz şey, güven konusunda daha güçlü bir itibar. Çinli şirketlerden daha iyi çiplere erişimimiz var… [ama] her zaman fiyat konusunda rekabet etmek zorundasınız.”

Smith, genç ve hızla büyüyen nüfusa sahip Afrika gibi bölgelerde yapay zekanın benimsenmesine yeterince dikkat edilmemesinin, demokratik değerlerle uyumlu olmayan sistemlerin yükselişine yol açabileceği konusunda uyarıda bulundu.

Microsoft başkanı, “Amerikan teknoloji şirketleri veya batılı hükümetler Afrika’nın geleceğine gözlerini kapatırsa, daha geniş anlamda dünyanın geleceğine de gözlerini kapatmış olurlar ve bence bu çok büyük bir hata olur,” diye ekledi.