Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının Rus petrol rafinerilerini hedef almasının ardından Rusya genelinde yakıt krizi derinleşiyor. Üç bölgede yüksek alarm durumuna geçilirken, ülke genelinde 40 bölgede akaryakıt satışlarına sınırlama getirildi.

Ukrayna insansız hava araçlarının petrol rafinerilerine düzenlediği saldırıların ardından ortaya çıkan akaryakıt krizinin gölgesinde, Rusya’nın çeşitli bölgelerinde yüksek alarm durumuna geçilmeye başladı.

Yakıt sıkıntısıyla mücadele kapsamında ilk olarak 25 Haziran günü Transbaykal Krayı idaresi bu yönde bir karar alarak bireysel tüketicilere benzin satışını araç başına 15 litreyle sınırlandırdı.

Benzer bir adım 28 Haziran günü İrkutsk Oblastı tarafından atıldı. İrkutsk Valisi İgor Kobzev, kararın gerekçesini açıklarken “Bu uygulama, acil bir durumun önüne geçebilmek adına atılması zorunlu bir adımdır” ifadesini kullandı.

Bölgedeki devlet kontrolündeki Rosneft istasyonlarında araç başına 50 litrelik benzin sınırı getirilirken, diğer özel akaryakıt istasyonlarına da kendi bünyelerinde daha katı kısıtlamalar uygulama yetkisi tanındı.

Bu tedbirlerin ardından 30 Haziran günü Penza Oblastı Valisi Oleg Melniçenko da bölgede yüksek alarm durumuna geçildiğini bildirdi.

Melniçenko, kararın amacını “Temel hedefimiz, yakıt ve enerji sektörü de dahil olmak üzere acil müdahale ekiplerinin ve sosyal açıdan kritik öneme sahip tesislerin kesintisiz çalışmasını güvence altına almaktır” sözleriyle aktardı.

Penza Oblastı sınırları içerisinde 23 Haziran tarihinden bu yana araç başına en fazla 100 litre benzin ve en fazla 200 litre dizel yakıt alınmasına izin veriliyor.

Rusya yasalarına göre yüksek alarm durumu ilanı, diğer tedbirlerin yanı sıra seçimlerin ertelenmesine de olanak tanıyor. Daha önce Rusya güvenlik birimlerinin, Devlet Başkanı Vladimir Putin’i parlamento seçimlerini ertelemesi yönünde ikna etmeye çalıştığı belirtiliyordu.

Rusya hükümetinden rafineri saldırıları sonrası düşük standartlı yakıt adımı

Ancak Putin, seçimlerin yapılmasına ilişkin kararnameyi imzalamış ve iktidardaki Birleşik Rusya Partisinin kongresinde oylamanın eylül ayı sonunda gerçekleştirileceğini açıklamıştı.

Haziran ayı sonu itibarıyla Rusya genelindeki 40 bölgede akaryakıt dağıtımına yönelik kısmi ya da tam kısıtlamalar resmen yürürlüğe girdi.

Yakıt yetersizliğinden etkilenen bölge sayısının ise 80’i aştığı bildiriliyor. Bu gelişmeler üzerine Rusya hükümeti benzin ithalatını artırma kararı alırken, çevre standartları daha düşük olan Euro-2, Euro-3 ve Euro-4 sınıfı yakıtların üretimine yeniden izin verilmesini tartışmaya açtı.

Rusya genelinde Euro-2 sınıfı yakıt satışı 2013 yılından bu yana yasaklanmış durumda bulunuyor ve bu yakıtın modern otomobillerin motor aksamı için risk teşkil edebileceği belirtiliyor.

Ukrayna ordusu, bahar aylarında Rus petrol rafinerilerine yönelik hava saldırılarını yoğunlaştırmış ve mayıs ayında 16 tesisi hedef alarak tarihinin en yüksek saldırı sayısına ulaşmıştı.

Bu saldırılar neticesinde Rusya’nın günlük benzin üretimi yüzde 25 oranında gerileyerek 85 bin tona düştü. Rusya ekonomisinin yaz aylarındaki günlük benzin tüketim ihtiyacı ise ortalama 110 bin ton seviyesinde seyrediyor.

Enerji sektörü analiz kuruluşu Energy Intelligence uzmanları konuya ilişkin değerlendirmelerinde “Ukrayna’nın Rus enerji sektörünü hedef alan operasyonları büyük çaplı hasara yol açtı ve bu durum ülkeyi tarihinin en ağır yakıt krizine doğru sürüklüyor” tespitinde bulundu.

Fransa, Rusya vatandaşlarına Schengen vizesi verilmesini zorlaştıran dördüncü Avrupa Birliği ülkesi oldu. Yeni düzenlemeyle birlikte vize başvurularında aracı üçüncü kişilerin kullanımı sınırlandırılırken, başvuru sahiplerinin belgelerini şahsen teslim etmesi şart koşuluyor.

Rusya’daki Fransa Vize Başvuru Merkezi, 15 Temmuz itibarıyla başvuru sahibinin birinci derece yakınları dışındaki üçüncü şahıslardan Schengen vizesi başvurusu kabul etmeyi durduruyor.

Vize aracı kurumu VFS Global tarafından yapılan açıklamada, yeni kurallar uyarınca evrakları yalnızca başvuru sahibinin kendisinin, 18 yaşından küçük çocuklar adına ebeveynlerinin ya da vasilerinin teslim edebileceği belirtildi.

Eşler, çocuklar ve ebeveynler ise ancak akrabalık bağını kanıtlayan resmi belgelerin asıllarını sunmaları kaydıyla başvuru yapabilecek.

Bu istisna, yalnızca başvuru sahibinin son 59 ay içinde biyometrik veri işlemlerini tamamlamış olması durumunda geçerlilik taşıyacak.

Yeni dönemde vize başvuru formunun şahsen imzalanması gerekirken, 12 yaşından büyük tüm başvuru sahipleri için biyometrik veri ibrazı zorunlu tutuluyor.

Fransa, son dönemde Rusya vatandaşları için vize kurallarını sıkılaştırma kararı alan dördüncü Avrupa Birliği (AB) ülkesi oldu.

Daha önce İspanya vize aracı kurumu BLS başvuru değerlendirme süresini 45 güne, İtalya vize operatörü VMS ise 60 güne çıkarmıştı.

Ayrıca Macaristan, 29 Haziran tarihinden itibaren Kazan, Samara ve Ufa şehirlerindeki vize merkezlerinde Schengen vizesi başvurularını kabul etmeyi askıya aldı. Macar yetkililer bu kararın gerekçesine dair bir açıklama yapmadı.

Rusya Tur Operatörleri Birliği (ATOR) verilerine göre Macaristan, belgeleri 15 iş günü içinde sonuçlandırması ve yakın tarihler için randevu imkanı sunması nedeniyle Rusya vatandaşları için Schengen vizesi alımında en kolay ülkelerden biri olarak öne çıkıyordu.

Vize kurallarındaki bu sıkılaştırma adımları, AB genelinde Rusya vatandaşlarına yönelik giriş yasağı getirilmesi tartışmalarının yaşandığı bir dönemde gerçekleşiyor.

Schengen Bölgesi üyesi 11 ülke, 4 Haziran tarihinde Avrupa Komisyonuna ortak bir mektup göndererek Rus turistlerin girişinin yasaklanmasını teklif etmişti.

Bu girişimden bir hafta sonra, 11 Haziran tarihinde, Avrupa Parlamentosunun Alman Hristiyan Demokrat Birlik (CDU/CSU) blonuna mensup milletvekilleri, Rusya vatandaşlarına turistik Schengen vizesi verilmesinin tamamen yasaklanmasına destek vererek AB ülkelerinde tatil yapmanın bir hak değil ayrıcalık olduğunu ifade etmişti.

Rusya vatandaşları 2025 yılı genelinde 620 binden fazla Schengen vizesi alırken, bu vizelerin yaklaşık dörtte üçü İspanya, İtalya ve Fransa tarafından düzenlendi.

Avrupa Komisyonu Temsilcisi Markus Lammert, Brüksel’in vize kurallarını daha da zorlaştırma seçeneğini 2027 yılının başlarında değerlendirmeyi planladığını açıkladı.

Avrupa’daki bu kısıtlamalar sürerken, Irak’ın Moskova Büyükelçisi Abdul-Karim Hashim Mustafa, Rusya ile turizm alanındaki işbirliğini geliştirmeye hazır olduklarını bildirdi.

Büyükelçi Mustafa, Irak seyahatlerinin güvenli olduğunu belirterek iki ülke arasında halihazırda haftada iki doğrudan uçak seferinin düzenlendiğini kaydetti.

Rusya’nın Avrupa yakasındaki büyük petrol rafinerilerinin insansız hava aracı saldırıları nedeniyle faaliyetlerini durdurması, ülkede tarihi bir akaryakıt krizine yol açtı. Spot piyasada hızla yükselen fiyatlar sebebiyle bağımsız akaryakıt istasyonlarında litre fiyatları ilk kez 100 ruble eşiğini aşarak 140 rubleye kadar ulaştı.

Rusya’nın Avrupa yakasında yer alan çok sayıda büyük petrol rafinerisinin, son dönemde artış gösteren insansız hava aracı (İHA) saldırıları sonucu faaliyetlerini kısmen veya tamamen durdurması, ülkede benzeri görülmemiş bir akaryakıt krizine zemin hazırladı.

Piyasada mevcut olan sınırlı miktardaki spot benzin ve dizel yakıt fiyatlarının hızla yükselmesi, bağımsız akaryakıt istasyonları ile dikey entegre petrol şirketlerine ait zincir istasyonlar arasındaki fiyat makasını daha önce görülmemiş bir seviyede açtı.

Reuters ajansının sektör temsilcilerinden edindiği bilgilere göre, özel akaryakıt istasyonları yaklaşık iki hafta önce 100 rublelik psikolojik fiyat sınırına yaklaşmış ancak bu eşiği teknik bir yetersizlik nedeniyle aşamamıştı.

Rusya’da daha önce akaryakıt fiyatlarının hiçbir zaman üç haneli rakamlara ulaşmaması sebebiyle istasyonlardaki mevcut yazılımların üç haneli fiyat tabelalarını desteklemediği aktarıldı.

Fiyat tabelalarında yazılım güncellemesi yapıldı

Haziran ayının sonuna doğru krizin daha da derinleşmesiyle birlikte bağımsız istasyonlar, yazılımlarında gerekli teknik güncellemeleri gerçekleştirerek fiyatlarını artırdı.

Yapılan bu düzeltmelerin ardından özel istasyonlarda benzin ve dizel yakıtın litre fiyatı 120, hatta bazı bölgelerde 140 rubleye kadar yükseldi.

Piyasada faaliyet gösteren bir akaryakıt brokerı, yüksek fiyatların tüketicileri caydırmadığını belirterek “Büyük petrol şirketlerine ait istasyonların kapalı olduğunu gören sürücüler, fiyata bakmaksızın yakıt almak için buralara yöneliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Ancak fiyatları artırmalarına rağmen bağımsız istasyonlar da kesintisiz hizmet sunmakta zorluk yaşıyor. Büyük petrol şirketlerine ait istasyonlarda fiyatlar, özel teşebbüslere kıyasla yaklaşık yarı yarıya daha düşük seviyede bulunuyor ve buralardaki satış hacmi çok daha yüksek bir seyir izliyor.

Bu şirketlerin istasyonlarına yakıt ulaştığı anda uzun araç kuyrukları oluşuyor, mevcut stoklar normalden çok daha kısa sürede tükeniyor ve istasyonlar yeni bir tanker gelene kadar faaliyetlerine ara vermek zorunda kalıyor.

Büyük petrol üreticisi şirketlerin zincir istasyonlarındaki fiyatlar ise kriz öncesi seviyelere yakın seyretmeye devam ediyor.

Bu istasyonlarda Ai-92 tipi benzinin litresi 63 ila 66 ruble, Ai-95 tipi benzinin litresi ise 70 ila 73 ruble arasında satılıyor.

Sektör temsilcileri, petrol şirketlerinin kıtlık koşullarına rağmen ekonomi yönetimi ve düzenleyici kurumlarla yaptıkları gayriresmi anlaşmaya sadık kaldıklarını, fiyat artışlarını resmi enflasyon sınırları içinde tuttuklarını aktarıyor.

Sektör uzmanlarının hesaplamalarına göre Rusya’da benzin üretimi mayıs ayından bu yana iç tüketimin altında kalırken, dizel üretimi ise tüketimle başabaş bir seviyede seyrediyor.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de konuya ilişkin yaptığı açıklamada, akaryakıt tedarikinde yaşanan sorunların pazarda “kritik olmayan bir açık” yarattığını kabul etti.

Rusya hükümetinden rafineri saldırıları sonrası düşük standartlı yakıt adımı

Borsa satışları talebi karşılamakta yetersiz kalıyor

St. Petersburg Uluslararası Emtia ve Hammadde Borsası üzerinden gerçekleştirilen toptan akaryakıt satışları da piyasadaki yangını söndürmeye yetmiyor.

Sektör kaynaklarının verilerine göre, borsada işlem gören Ai-92 benzin ve dizel yakıt hacmi geçen yılın haziran ayına kıyasla yarı yarıya azalırken, Ai-95 benzin satışları ise yaklaşık 1,5 kat gerileme kaydetti.

Kaynaklar, talebin arzı büyük ölçüde aştığını ve borsa üzerinden yapılan alım taleplerinin çok büyük bir kısmının karşılıksız kaldığını belirtiyor.

Bunun yanı sıra, aracıların borsa üzerinden satın almayı başardığı akaryakıt hacmi de bürokratik ve lojistik engeller nedeniyle piyasaya zamanında ulaşmıyor.

Kontratlarda belirlenen 30 günlük yasal teslimat süresi içerisinde limanlara veya tesislere ulaşan borsa teslimatlarının oranı giderek düşüyor.

Borsa katılımcıları, satıcı firmaların sevkiyat tarihlerini sürekli olarak ileriye ertelediklerini, halihazırda sevkiyat aşamasında olan ürünlerde bir ila iki aylık gecikmelerin olağan hale geldiğini ifade ediyor.

Bazı aracı kurumların, ödemesini şubat ayında peşin olarak yaptıkları ürünleri dahi henüz teslim alamadıkları belirtiliyor.

Spot piyasada fiyatlar ikiye katlandı

Akaryakıt brokerları, spot yakıtın şu anda yalnızca borsadan teslimat alabilmiş veya kış döneminden kalan stoklarını koruyan petrol depolama tesislerinde bulunabildiğini aktarıyor.

Bu tesislerden tankerlerle hemen teslim alınabilecek küçük ölçekli toptan partilerin fiyatı, borsadaki ortalama toptan fiyatların iki katına ulaşmış durumda.

Mevcut fiyat tablolarına göre, depolama tesislerinden spot olarak alınacak Ai-92 benzinin tonu yaklaşık 155 bin rubleye, Ai-95 benzinin tonu 170 bin rubleye, dizel yakıtın tonu ise 135 bin ila 150 bin ruble seviyesine yükseldi.

Bu rakamlar litre bazına vurulduğunda, depolama tesislerindeki maliyet Ai-92 için 114 ila 118 rubleye, Ai-95 için ise 125 ila 128 rubleye denk geliyor.

Perakende satış yapan istasyonların asgari işletme giderleri de eklendiğinde, pompa satış fiyatının Ai-92 için en az 125 ruble, Ai-95 için ise 135 ruble olması gerekiyor.

Dizel yakıtın küçük ölçekli toptan satış fiyatı litre bazında 112 ila 125 ruble arasında değişirken, perakende işletme giderleriyle birlikte istasyonlardaki satış fiyatının en az 120 ila 130 ruble seviyesinde kurulması zorunlu hale geliyor.

Halihazırda stoklarında yakıt bulundurabilen Merkez Federal Bölgesi’ndeki bazı bağımsız istasyonlarda Ai-92 benzinin litresi 115 ruble ve üzerinde, Ai-95 benzinin litresi yaklaşık 120 ruble, dizel yakıtın litresi ise 130 ila 140 ruble arasında alıcı buluyor.

Piyasa analistleri ve brokerlar, piyasada istikrarın sağlanabilmesi için sadece talebi karşılayacak kadar değil, talebin çok üzerinde bir arz hacminin piyasaya sürülmesi gerektiğini savunuyor.

Sektör temsilcileri, tüketiciler arasında yayılan panik dalgasının sürücüleri ihtiyaç fazlası yakıt almaya, depoları sürekli dolu tutmaya ve kişisel stok yapmaya yönelttiğini, bu durumun da piyasadaki mevcut açığı daha da derinleştirdiğini vurguluyor.

Rusya, yakıt krizini aşmak için tedbirleri artırıyor