SIPRI raporu: Avrupa’nın silah faturası üç katına çıktı, Washington hakimiyetini pekiştirdi

Stokholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) “2025 Uluslararası Silah Transferleri Eğilimleri” raporu, 2021-2025 döneminde küresel silah ticaretinin belirleyici koordinatlarını gözler önüne serdi: Avrupa, silah ithalatını üç kattan fazla artırarak bölgesel sıralamada dünyaya fark attı; ABD ise tek başına küresel ihracatın yüzde 42’sini karşılayarak sektördeki egemenliğini bir kez daha tescilledi. Rusya’nın ihracat hacmindeki yüzde 64’lük erime ise bu dönemin en çarpıcı tablo değişikliği.

Stokholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) “2025 Uluslararası Silah Transferleri Eğilimleri” raporu, 2021-2025 döneminde Avrupa’nın silah ithalatını üç kattan fazla artırarak bölgeler sıralamasında zirveye oturduğunu ortaya koydu.

Beş yıllık dönemde silah ihracatındaki ilk 10 ülke sıralaması şöyle:

1. ABD: Küresel silah ihracatında yüzde 42 payla tartışmasız lider konumunu sürdürdü; 35’i Avrupa’da olmak üzere toplam 99 ülkeye silah tedarik etti. Kıtalar arası dağılımda 18 ülke ile her iki Amerika, 17’şer ülkeyle Afrika ile Asya ve Okyanusya, 12 ülkeyle de Ortadoğu yer aldı. ABD silahlarının en büyük alıcıları Suudi Arabistan (ihracatın yüzde 12’si), Ukrayna (yüzde 9,4) ve Japonya (yüzde 8,9) oldu. Beş yılda ABD’nin genel silah ihracatı yüzde 27 artarken Avrupa’ya yönelik sevkiyat yüzde 217 büyüdü.

SIPRI’nin silah transferleri programından kıdemli araştırmacı Peter Vezeman, “ABD, her geçen gün daha çok çok kutuplu bir hal alan dünyada bile silah tedarikçisi olarak hakimiyetini daha da pekiştirdi” diye konuştu. Vezeman, ABD’nin silah alıcılarına ileri düzey askeri kabiliyetler kazandırdığını, Washington’ın ise silah ihracatını dış politika aracı ve ulusal savunma sanayiini güçlendirmenin bir vasıtası olarak konumlandırdığını vurguladı.

Fransa ivme kazandı, Avrupa içi ihracat patladı

2. Fransa: Küresel tedarikteki payı yüzde 9,8’e ulaşan Fransa, 63 ülkeye silah ihraç etti. Ülkenin en büyük müşterileri Hindistan (Fransız ihracatının yüzde 24’ü), Mısır (yüzde 11) ve Yunanistan (yüzde 10) oldu. Avrupa içindeki Fransız silah ihracatı ise yüzde 452 oranında büyüdü.

3. Rusya: İlk 10 içinde silah ihracatı gerileyen tek ülke oldu; beş yılda yüzde 64’lük düşüşle küresel tedarikteki payı yüzde 6,8’de kaldı. Silah aktardığı 30 ülke arasında toplam ihracatın yaklaşık yüzde 74’ünü üç ülke oluşturdu: Hindistan (yüzde 48), Çin (yüzde 13) ve Belarus (yüzde 13).

Rosteh devlet şirketinin başkanı Sergey Çemezov, SIPRI’nin savunma sektörü şirketlerine ilişkin hesaplama yöntemini eleştirdi. “Bu verileri biz de diğer ülkeler gibi, mesela Çin de yayımlamıyor; bunlar gizli. Bunları nereden alıyorlar? Sadece havadan uyduruyorlar” diye konuştu.

Almanya Çin’i geçti, Güney Kore yükseliyor

4. Almanya: Küresel tedarikteki payı yüzde 5,7’ye ulaşan Almanya, bu dönemde Çin’i geride bıraktı. Alman silah ihracatının yaklaşık dörtte biri Ukrayna’ya giderken sıralamada Mısır (yüzde 14) ve İsrail (yüzde 10) izledi.

5. Çin: Küresel tedarikteki payı yüzde 5,6 olan Çin, askeri üretiminin büyük bölümünü Pakistan’a (Çin ihracatının yüzde 61’i) aktardı; Sırbistan (yüzde 6,8) ve Tayland (yüzde 4,7) diğer başlıca alıcılar oldu.

6. İtalya: 2021-2025 döneminde silah ihracatı yüzde 157 artarak küresel tedarikten yüzde 5,1 pay aldı. İtalya’nın ihracatının yüzde 59’u Ortadoğu’ya, yüzde 16’sı Asya ve Okyanusya’ya, yüzde 13’ü ise Avrupa’ya gidiyor. En büyük alıcılar Katar (yüzde 26), Kuveyt (yüzde 17) ve Endonezya (yüzde 12).

İsrail Gazze savaşına karşın ihracat rekoru kırdı

7. İsrail: Uzun yıllar bu sırayı elinde tutan İngiltere’yi geride bırakarak küresel tedarikten yüzde 4,4 pay aldı. Hindistan (İsrail ihracatının yüzde 29’u), Almanya (yüzde 21) ve ABD (yüzde 7,8) başlıca alıcılar arasında yer alıyor.

SIPRI’nin silah transferleri programından araştırmacı Zain Hussain, “Gazze’deki savaşa ve İran, Lübnan, Katar, Suriye ile Yemen’e yönelik saldırılara karşın İsrail, küresel silah ihracatındaki payını artırmayı başardı” diye konuştu. Hussain, İsrail savunma sanayiinin öncelikli olarak hava savunma sistemlerine odaklandığını ve bu sistemlere küresel talebin yoğun olduğuna dikkat çekti.

8. İngiltere: Küresel tedarikteki payı yüzde 3,4. En büyük alıcılar Katar (İngiliz ihracatının yüzde 31’i), ABD (yüzde 14) ve Ukrayna (yüzde 13).

9. Güney Kore: Küresel silah ihracatından yüzde 3 pay aldı; üretiminin büyük bölümü Polonya’ya (Güney Kore sevkiyatının yüzde 58’i) giderken onu Filipinler (yüzde 18) ve BAE (yüzde 9,5) izliyor.

10. İspanya: Küresel tedarikteki payı yüzde 2,3. Suudi Arabistan (ihracatın yüzde 28’i), Türkiye (yüzde 16) ve Belçika (yüzde 12) İspanya’nın başlıca müşterileri.

Ukrayna, Avrupa lider konumda

Ukrayna bu sıralamada küresel ihracattan yüzde 0,3’lük payla 21. sıraya yerleşti. Silahlarının büyük bölümünü Çin (Ukrayna ihracatının yüzde 64’ü), Hindistan (yüzde 23) ve Katar (yüzde 5,8) satın aldı.

İthalat cephesinde ise tablo son derece netti: Avrupa, 2021-2025 döneminde küresel silah alımlarının yüzde 33’ünü gerçekleştirerek ithalatını yüzde 210 artırdı ve bölgeler sıralamasında liderliği ele geçirdi. Ukrayna’nın ardından en fazla silah ithal eden ülkeler Polonya ve İngiltere oldu. İthal edilen silahların neredeyse yarısı (yüzde 48) ABD menşeli; bunu Almanya (yüzde 7,1) ve Fransa (yüzde 6,2) izliyor.

SIPRI’nin silah transferleri programından araştırmacı Katarina Cokiç, şu tespiti aktardı: “Avrupalı şirketler silah üretimini artırırken Avrupa Birliği’nin savunma sanayiine sunduğu yeni yatırım destek programı da Avrupa içi bazı siparişleri beraberinde getirdi; ancak Avrupalı devletler 2021-2025 döneminde, özellikle savaş uçakları ve uzun menzilli hava savunma sistemleri konusunda Amerikan silahlarını ithal etmeyi sürdürdü.” Diğer bölgeler olan Asya ve Okyanusya, Ortadoğu ile Afrika’da ise silah alımları son beş yılda geriledi.