Diplomasi
Somali’den ‘acele’ tahliye: BAE askeri varlığını sonlandırıyor

Somali hükümetinin Birleşik Arap Emirlikleri’nin ülkedeki askeri faaliyetlerine verdiği izni iptal etmesinin ardından, Abu Dabi yönetimi personel ve teçhizatını tahliye etmeye başladı. Middle East Eye’ın ulaştığı bilgilere göre, Yemenli ayrılıkçı lider Aydarus ez-Zübeydi’nin kaçırılmasıyla derinleşen kriz, BAE’nin stratejik Bosaso üssünü boşaltmasıyla sonuçlanıyor.
Londra merkezli Middle East Eye’ın (MEE) aktardığı bilgilere göre Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Somali hükümetinin ülke topraklarını ve hava sahasını askeri amaçlarla kullanmasını yasaklamasının ardından kapsamlı bir geri çekilme süreci başlattı.
Mogadişu yönetiminin aldığı karar sonrası Emirlikler, ülkedeki güvenlik personelini ve ağır askeri teçhizatını tahliye ediyor.
MEE’ye konuşan üst düzey bir Somalili yetkili, hükümetin BAE’ye ilettiği kararı net ifadelerle açıkladı.
Yetkili, “Bosaso, Berbera ve Mogadişu’da hava sahası kullanımı ve askeri kargo uçaklarının inişi dahil, Somali’deki tüm askeri faaliyetler askıya alındı” bilgisini paylaştı.
Yetkili ayrıca, BAE’nin sahadaki güvenlik personelini ve askeri ekipmanını komşu Etiyopya’ya sevk ettiğine dair işaretler bulunduğunu belirtti.
“Süreç acele bir tahliyeye benziyor”
Uçuş takip verileri ve bölgedeki görgü tanıklarının ifadeleri, tahliyenin boyutunu gözler önüne seriyor.
Somali’nin Puntland bölgesindeki liman kenti Bosaso’da bulunan hava üssüne son günlerde günde ortalama altı adet IL-76 kargo uçağı iniş kalkış yapıyor.
İngiliz haber kuruluşuna konuşan bir kaynak, yoğun hava trafiğini “Acele bir tahliyeye benziyor” sözleriyle tanımladı.
Bosaso hava üssündeki bir başka kaynak ise operasyonun niteliğindeki değişime dikkat çekti.
Kaynak, “Gelen kargonun hemen beklemede olan başka bir uçağa aktarıldığı önceki operasyonların aksine, bu uçaklar birkaç gün boyunca ağır askeri teçhizatla yüklü olarak geldi ve gecikmeden ayrıldı” ifadelerini kullandı.
Krizin merkezindeki olay: Yemenli liderin kaçırılması
İki ülke arasındaki iplerin kopmasına neden olan temel unsurun, Yemenli ayrılıkçı bir liderin kaçırılması olduğu belirtiliyor.
Somali makamları, BAE’nin Bosaso hava üssünü, Yemenli ayrılıkçı liderin Körfez ülkesine kaçmasına yardım etmek amacıyla kullandığı gerekçesiyle Emirliklerin faaliyetleri hakkında soruşturma başlattı.
Söz konusu ismin, BAE destekli Güney Geçiş Konseyi (STC) Başkanı Aydarus ez-Zübeydi olduğu ortaya çıktı. Zübeydi, Aralık ayında STC ile Suudi Arabistan destekli güçler arasında Yemen’de başlayan çatışmaların ardından Riyad yönetimi tarafından aranıyordu.
BAE, Yemen’in güneyinde bağımsız bir devlet kurulması hedefiyle STC’yi, Suudi destekli Başkanlık Konseyi’ne (PLC) karşı silahlandırıyor ve destekliyordu.
Müzakereler için Riyad’a gitmesi beklenen Zübeydi’nin, BAE organizasyonuyla Abu Dabi’ye kaçtığı anlaşıldı.
Zübeydi’nin önce Somaliland’a geçtiği, ardından Bosaso hava üssünden uçağa binerek BAE’ye ulaştığı tespit edildi. Somali hükümeti, bu operasyonun ardından Emirliklere ülkedeki tüm askeri faaliyetlerin askıya alındığını bildirdi.
Stratejik ağ çöküyor: Sudan ve Yemen operasyonları tehlikede
BAE, uzun süredir Somali’yi Sudan ve Yemen’deki askeri faaliyetleri için bir arka üs olarak konumlandırıyordu.
Özellikle Bosaso limanı ve havaalanının, Sudan ordusuyla savaşan Hızlı Destek Güçleri’ne (HDK) silah, paralı asker ve lojistik malzeme sevkiyatında kritik bir rol oynadığı biliniyor.
Bosaso, BAE’nin Kızıldeniz’in güneyi, Babülmendep Boğazı ve Aden Körfezi üzerinde nüfuz kurmak amacıyla inşa ettiği geniş hava üsleri ağının önemli bir parçasıydı.
Somali federal hükümetinden bir kaynağa göre Mogadişu, BAE’nin Bosaso hava üssü ve ülkedeki diğer tesisleri kullanmasına olanak tanıyan anlaşmayı tek taraflı olarak feshetti.
Körfez’in güç savaşı: Riyad ve Abu Dabi karşı karşıya
Suudi Arabistan ile BAE arasındaki nüfuz mücadelesi, Yemen’den sonra Somali sahasında da kendini gösteriyor. BAE, Somaliland’ın Somali’den resmen ayrılma girişimini destekleyen İsrail ile yakın bir diplomasi yürütüyor.
Buna karşılık Suudi Arabistan, Somali’nin toprak bütünlüğünü savunuyor ve Mogadişu yönetimiyle ilişkilerini derinleştiriyor.
Suudi yetkililer, hafta sonu Somali gündemli bir İslam İşbirliği Teşkilatı toplantısı düzenledi.
Riyad yönetimi, İsrail’in Somaliland’ı tanıması ihtimaline karşı Arap Birliği ve Körfez İşbirliği Konseyi’ni Somali’nin birliğini destekleyen açıklamalar yapmaya çağırdı.
Diplomasi
Vişegrád Dörtlüsü yeniden bir araya geldi

Visegrád Dörtlüsü liderleri salı günü bölgesel ittifaklarını yeniden canlandırdıklarını açıkladı.
Çekya, Macaristan, Polonya ve Slovakya’dan oluşan bölgesel ittifak, göç, endüstriyel rekabet gücü ve AB’nin bir sonraki uzun vadeli bütçesi konularında daha sıkı bir koordinasyon içinde olacaklarına söz verdi.
Gödöllő’de düzenlenen zirvede Macaristan Başbakanı Péter Magyar, 65 milyonluk bloğun iktisadi gücünü vurgulayarak, dört ülkenin Almanya ile toplam ticaret hacminin Fransa’nınkini aştığını belirtti.
Yenilenen işbirliğinin bir sembolü olarak, Macyar, Çekya, Polonya ve Slovakya liderlerine Budapeşte, Bratislava, Prag ve Varşova’yı birbirine bağlayacak bir yüksek hızlı demiryolu ağı projesinin taslağını sundu ve Slovakya’nın yaklaşan V4 başkanlığı döneminde proje için AB fonu talep etmeleri konusunda liderleri teşvik etti.
Magyar, ittifakın son dönemdeki zorluklarını önceki Macar hükümetine yükleyerek, eski Başbakan Viktor Orbán’ın “Rusya yanlısı” tutumu ve aranan Polonyalı siyasetçilere sığınma hakkı verme kararının Budapeşte ile Varşova arasındaki ilişkileri ciddi şekilde zedelediğini savundu.
“Artık geçmişi geride bırakmanın zamanı geldi,” diyen Magyar, grubun 35 yıl önce Lech Wałęsa, Václav Havel ve József Antall tarafından kurulduğunu hatırlattı.
Polonya Başbakanı Donald Tusk, Macaristan’ın diplomatik ilişkileri yeniden canlandırmasını memnuniyetle karşıladı ve Magyar’ın seçim zaferini övdü.
Otuz yıldır tanıdığını söylediği Orbán ile bir karşılaştırma yapan Tusk, eski Macar liderin jeopolitik bakış açısının kökten değiştiğini, bu nedenle işbirliğinin imkansız hale geldiğini savundu.
Slovakya, 1 Temmuz’da V4’ün dönem başkanlığını devralmaya hazırlanırken, Slovakya Başbakanı Robert Fico, endüstriyel rekabet gücünün en önemli önceliği olacağını belirtti.
Fico, yüksek elektrik fiyatlarının Avrupa sanayisini zayıflattığı uyarısında bulunarak, dört ülkenin AB’nin emisyon ticareti sisteminde değişiklik yapılması için ortaklaşa baskı uygulayacağını söyledi.
Liderler ayrıca, bloğun 2028-34 bütçesi üzerindeki müzakerelerde, sosyal uyumun korunması ve tarım fonlarına odaklanarak yakın işbirliği içinde hareket etme konusunda anlaştılar.
Dört hükümet, bloğun dış sınırlarının güçlendirilmesinin öncelik olmaya devam etmesi gerektiğini savunarak, AB’nin yeni Göç Paktı’na karşı olduklarını yineledi.
Genişleme konusunda liderler, Batı Balkanlara yönelik AB genişlemesini destekledi. Fakat jeopolitik hususların bazı aday ülkeler için daha hızlı entegrasyonu haklı kılıp kılmadığına dair blok içinde daha geniş bir tartışma sürerken, Ukrayna da dahil olmak üzere tüm aday ülkelerin mevcut katılım kriterlerini karşılaması gerektiği konusunda ısrar ettiler.
Çek Cumhuriyeti Başbakanı Andrej Babiš, ortak çıkarları savunma konusunda bölge liderlerinin “yine aynı gemide” olduklarını söyledi.
Liderler, V4’ü dört üyeli bir yapı olarak sürdürme konusunda mutabık kalırken, belirli politika konularında diğer ülkeleri de sürece dahil etmek için daha geniş kapsamlı “V4+” çerçevesini kullanmaya karar verdiler.
Fico ve Babiš, bütçe müzakerelerine İrlanda’yı, endüstriyel rekabet gücü ve karbon fiyatlandırma politikalarına ise Avusturya ve Almanya’yı dahil etmek için V4+ formatının kullanılmasını önerdiler.
Diplomasi
Taliban, Brüksel’de 15 AB ülkesiyle bir araya geldi

15 AB üyesi ülke, 23 Haziran günü Brüksel’de Taliban ile bir araya gelerek Afganları Afganistan’a sınır dışı etme konusunu görüştü.
Avrupa Komisyonu’ndan bir sözcü salı günü yaptığı açıklamada, toplantının İsveç ile ortak başkanlıkta yürütüldüğünü belirtti. Belçika ve Hollanda da toplantıya katıldı.
Komisyon, toplantının öncelikle sabıka kaydı bulunan ve güvenlik tehdidi oluşturan Afgan vatandaşlarının geri dönüşüyle ilgili olduğunu vurguladı.
Görüşmelerde, geri gönderilecek kişilerin kimlik tespiti, seyahat belgelerinin düzenlenmesi ve geri dönüş süreçleri gibi her türlü konu ele alındı.
Fakat ocak ayında Kabil’e giden üst düzey bir AB Komisyonu yetkilisi olan Johannes Luchner, daha önce bu kapsamın suçlu olmayan Afganları da içerebileceğini belirtmişti.
Ocak ayı sonunda Avrupalı milletvekillerine yaptığı açıklamada, “Öncelikli ilgilendiğimiz konu suçluların geri dönüşü, fakat geri dönüş emri bulunan suçlu olmayan Afganların sayısı da giderek artıyor,” demişti.
Başka bir AB kaynağı da şimdi aynı görüşü dile getiriyor. Bu kaynak, salı günü ve toplantı öncesinde EUobserver’a yaptığı açıklamada, görüşmelerin sığınma başvurusunda bulunup reddedilenlerin geri dönüşünü de kapsayacağını belirtti.
Komisyon, günün erken saatlerinde toplantıyla ilgili herhangi bir ayrıntı vermeyi reddetmişti.
Bu da Taliban heyetinin seyahat masraflarını kimin karşıladığı, toplantının nerede yapılacağı, toplantıya kadınların katılıp katılmayacağı ve Taliban’ın AB’nin Afgan vatandaşlarını sınır dışı etmesine yardım etmenin karşılığında ne istediği gibi soruların cevapsız kalmasına neden oldu.
AB ve üye ülkeleri, beş yıl önce yeniden iktidara gelmesinden bu yana Taliban hükümetini tanımıyor.
Brüksel, suç işleyen veya tehlikeli olduğu değerlendirilen sığınma başvurusu reddedilen kişilerin sınır dışı edilmesi için gerekli olduğu gerekçesiyle, Afganistan’ın “fiili yetkilileriyle” sınırlı görüşmeler yapma kararını savundu.
Avrupa Komisyonu’nun bir sözcüsü, Komisyon ve 15 AB üye ülkesinden yetkililerin, ocak ayında Kabil’de düzenlenen bir önceki toplantının devamı niteliğindeki Brüksel toplantısına katıldığını belirtti.
Komisyon sözcüsü, “Komisyon birimleri ve İsveç, bugün Brüksel’de, geri dönüş ve yeniden kabul konularından sorumlu Afganistan’ın fiili yetkililerinin teknik düzeydeki temsilcileriyle birlikte teknik düzeyde bir toplantıya eş başkanlık etti” dedi.
Afganistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü ise gündemin daha geniş olduğunu belirterek, bunun AB’de olası bir konsolosluk varlığını, orada yaşayan Afganlar için konsolosluk hizmetlerinin yeniden başlatılmasını ve “güven oluşturma tedbirlerine duyulan ihtiyacı” içerdiğini söyledi.
Sözcü Abdülkahar Balki, toplantının “yurtdışında ikamet eden Afganların konsolosluk haklarını korumak için olumlu bir ivme yaratma umudu” uyandırdığını da sözlerine ekledi.
Balki’ye hitaben yazılan ve Reuters tarafından incelenen bir Komisyon mektubunda, görüşmelerin “AB’de ikamet hakkı bulunmayan Afgan vatandaşlarının geri dönüşü ve yeniden kabulü” üzerine odaklanacağı belirtildi.
Diplomasi
Five Eyes, gelişmiş yapay zeka için acil önlem çağrısı yaptı

ABD, Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan oluşan Five Eyes istihbarat ittifakı, hükümetlerin ve şirketlerin savunmalarını aşabilecek yapay zeka modellerinin yıllar değil, aylar içinde ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu. İttifak, hükümetler ile şirket yöneticilerini “hemen harekete geçmeye” çağırdı.
ABD, Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın oluşturduğu Five Eyes (FVEY) istihbarat ittifakı, geniş ölçekli siber saldırılar gerçekleştirebilen ve hükümetler ile şirketlerin savunmalarını aşabilen yapay zeka modellerinin yıllar içinde değil, birkaç ay içinde ortaya çıkmasının beklendiğini açıkladı.
İttifakın ortak açıklamasında, hükümetler ve şirket yöneticileri “hemen harekete geçmeye” çağrılırken, “Gelişmiş yapay zeka modellerinin mevcut sektör beklentilerini aşması bekleniyor. Bu sürecin zaman çizelgesi yıllar değil, aylardır” ifadelerine yer verildi.
ABD yönetimi haziran ayının başında, ulusal güvenliğe yönelik olası tehditler nedeniyle Anthropic tarafından geliştirilen Mythos modeline yabancı ülke vatandaşlarının erişiminin durdurulmasını istemişti.
ABD makamlarının talebinin ardından şirket, en güçlü yapay zeka modelleri olarak tanımlanan Mythos 5 ve Fable 5’i tüm kullanıcılar için devre dışı bıraktı.
The New York Post’un haberine göre Anthropic, ABD makamlarıyla işbirliği yapmayı kabul etti.
ABD Senatosu İstihbarat Komisyonu Başkan Yardımcısı Mark Warner da haziran ayında yaptığı açıklamada, Mythos’un ABD Ulusal Güvenlik Ajansının (NSA) gizli sistemlerinin neredeyse tamamını “haftalar içinde değil, saatler içinde” aştığını söyledi.
Daha önce Financial Times, kaynaklarına dayandırdığı haberinde NSA’nın siber operasyonlarda Claude Mythos’u kullanabileceğini yazmıştı.
Gazeteye konuşan kaynaklardan biri, bu teknolojinin Çin ve İran gibi ülkelerin ağlarına sızmak için kullanılabileceğini belirtmişti.
OpenAI ise mayıs ayında, yapay zekanın yönetimi ve düzenlenmesi için ABD liderliğinde, Çin’in de katılımıyla küresel bir yapı oluşturulmasını savundu.
Şirket, söz konusu yapının işleyiş ve amaç bakımından, nükleer silahların yayılmasını önlemek amacıyla küresel güvenlik standartları belirleyen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansına (UAEA) benzer şekilde tasarlanabileceğini ifade etmişti.
Amerika1 hafta öncePeter Thiel’in gizli cemiyeti: “Dialog”
Görüş2 hafta önceYeni Delhi’den Yükselen Ses: BRICS’in Yeni Dünya Düzeni Manifestosu
Dünya Basını2 hafta önceİran’ın Yeni Büyük Stratejisi
Asya1 hafta önceÇKP, ‘Xi Jinping’in Parti İnşası Üzerine Düşüncesi’ni resmi doktrin ilan etti
Görüş1 hafta önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 5
Ortadoğu1 hafta önceİran, ABD ile varılan anlaşmanın detaylarını açıkladı
Asya2 hafta önceGüney Kore’de askeri istihbarat teşkilatına tarihi darbe
Görüş2 hafta önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 4












