Trump, Pekin’den Xi’ye bolca övgü ancak az sayıda kazanımla ayrıldı

ABD Başkanı Donald Trump, ev sahibi Xi Jinping’e iki gün boyunca övgüler yağdırmasına rağmen, diplomatik ve ticari konularda somut kazanımlar elde edemeden cuma günü Pekin’den ayrıldı.

Trump’ın, Amerika’nın başlıca stratejik ve ekonomik rakibine yaptığı bu ziyaret —bir ABD başkanının 2017’deki son ziyaretinden bu yana ilk ziyaret— kritik ara seçimler öncesinde düşen onay oranlarını güçlendirecek somut sonuçlar elde etmeyi amaçlıyordu.

Zirve, askeri törenden, özel yemeğe ve gizli bahçe turuna kadar çeşitli seremonilerle doluydu; ancak kapalı kapılar ardında Xi, Trump’a Çin’in en önemli meselesi olan Tayvan’ın yanlış yönetilmesi hâlinde bunun çatışmaya dönüşebileceği yönünde sert bir uyarıda bulundu.

Trump bu konuda yorum yapmayı reddetti ve ziyaret boyunca alışılmadık ölçüde temkinli davrandı; doğaçlama açıklamaları ise büyük ölçüde Xi’nin sıcaklığı ve liderlik konumunu övmeye odaklandı.

Trump, Çin liderlerinin ofislerine ev sahipliği yapan eski bir imparatorluk bahçesi olan Zhongnanhai yerleşkesinde, menüsünde ıstakoz topları ve Kung Pao usulü deniz tarağı içeren yemekten önce yaptıkları son görüşmede Xi’ye, “İnanılmaz bir ziyaret oldu. Bence bundan çok sayıda iyi sonuç çıktı,” dedi.

Trump, Boeing uçak satışı gibi daha acil iş dünyası kazanımları ararken, Xi uzun vadeli bir sıfırlama sürecini ve Washington ile istikrarlı ticari ilişkileri sürdürmeye yönelik bir mutabakatı öne çıkardı; bu da iki tarafın farklı önceliklerini ortaya koydu.

İRAN KONUSUNDA
SOMUT ADIM YOK

Liderler cuma günü çay için bir araya gelmeden hemen önce, Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD ve İsrail’in İran’la yürüttüğü savaşa ilişkin hayal kırıklığını ortaya koyan sert bir açıklama yayımladı.

Bakanlık, “Hiç yaşanmaması gereken bu çatışmanın devam etmesi için hiçbir neden yok,” dedi ve Çin’in, enerji arzını ve küresel ekonomiyi sekteye uğratan bu savaşta bir barış anlaşmasına varılmasına yönelik çabaları desteklediğini ekledi.

Zhongnanhai’de Trump, liderlerin İran’ı görüştüklerini ve “çok benzer” düşündüklerini söyledi; ancak Xi yorum yapmadı.

Trump’ın, Çin’i İran üzerindeki nüfuzunu kullanarak bir anlaşmaya varılması için devreye girmeye çağırması bekleniyordu. Ancak analistler, İran’ın Pekin için ABD’ye karşı stratejik bir denge unsuru olarak taşıdığı değer nedeniyle Xi’nin Tahran’a sert baskı yapmaya istekli olacağından şüphe duyuyor.

Perşembe günkü görüşmelere ilişkin kısa bir ABD özeti, Beyaz Saray’ın liderlerin, bir zamanlar küresel petrol ve gazın beşte birinin geçtiği İran açıklarındaki Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönündeki ortak arzusu olarak nitelendirdiği noktayı ve Xi’nin Orta Doğu’ya bağımlılığını azaltmak için Amerikan petrolü satın almaya görünürde ilgi duyduğunu vurguladı.

Brookings Institution’da dış politika uzmanı olan Patricia Kim, “Dikkat çekici olan, Çin’in İran konusunda herhangi bir somut şey yapacağına dair hiçbir taahhüdünün olmaması,” dedi.

BOEING HİSSELERİ
YETERSİZ BULUNAN ANLAŞMA ÜZERİNE DÜŞTÜ

ABD’li yetkililer, tarım ürünleri satışı konusunda da anlaşmalara vardıklarını ve gelecekteki ticareti yönetmeye yönelik mekanizmaların kurulmasında ilerleme sağladıklarını söyledi; iki tarafın 30 milyar dolarlık hassas olmayan ürün belirlemesi bekleniyor.

Ancak anlaşmalara ilişkin ayrıntılar sınırlıydı ve CEO Jensen Huang’ın geziye son anda dramatik biçimde dahil olmasına rağmen, Nvidia’nın gelişmiş H200 yapay zekâ çiplerinin Çin’e satışı konusunda bir atılım olduğuna dair hiçbir işaret yoktu.

Trump, Fox News’e Çin’in 200 adet Boeing BA.N uçağı sipariş etmeyi kabul ettiğini söyledi; bu, Çin’in yaklaşık on yıldır ABD yapımı ticari uçaklara yönelik ilk alımı olacaktı. Ancak bu rakam, piyasaların beklediği yaklaşık 500 uçağın oldukça gerisinde kaldı ve Boeing hisseleri yüzde 4’ten fazla düştü.

Çin hisseleri de yatırımcıların zirvenin pek az sonuç ürettiğini fark etmesiyle geriledi.

Trump ayrıca, Çin’in Nisan 2025’te Trump’ın gümrük tarifeleri yağmuruna karşılık hayati öneme sahip minerallere ihracat kontrolleri getirmesinden bu yana ilişkileri zorlayan nadir toprak elementleri arzı sorununa resmî bir çözüm bulunmadan ayrıldı. İki günlük zirve haberlerinde Çin devlet medyası bu meseleden bir kez bile söz etmedi.

Liderler geçen ekim ayında Washington’ın gümrük tarifelerini düşürmesi, Çin’in de nadir toprak elementlerinin akışını sürdürmesi karşılığında bir ateşkes üzerinde anlaşmış olsa da, Pekin’in kontrolleri ABD’li çip üreticileri ve havacılık-uzay şirketleri için kıtlıklara yol açtı.

Trump’a eşlik eden ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, cuma günü Bloomberg TV’ye yaptığı açıklamada, bu ateşkesin yılın ilerleyen dönemindeki sona erme tarihinden sonra uzatılıp uzatılmayacağına bile henüz karar verilmediğini söyledi.

Brookings’ten Kim, böyle bir uzatmanın zirvenin başarısı açısından “en temel ölçüt” olacağını söyledi.

TAYVAN KONUSUNDA SERT UYARI

Xi’nin Trump’a, Tayvan meselesinin yanlış yönetilmesinin çatışmaya yol açabileceğini söylemesi, dostane ve rahat görünen bir zirve sırasında keskin bir uyarı niteliği taşıdı.

Tayvan, ilişkilerde uzun süredir bir gerilim noktası olmayı sürdürüyor. Ada, hem Birleşmiş Milletler hem de ABD tarafından Çin’in bir parçası olarak görülmesine rağmen, pratikte Washington Tayvan’ı Çin’e karşı bir koz olarak kullanıyor ve adayı silahlandırıyor. Pekin ada ile “yeniden birleşmek” için askerî güç kullanma ihtimalini dışlamazken, ABD de Tayvan’ın savunmasını güçlendirmeye devam ediyor.

Trump’la birlikte seyahat eden Dışişleri Bakanı Marco Rubio, NBC News’e, “ABD’nin Tayvan konusundaki politikası bugün itibarıyla değişmiş değildir,” dedi. Tayvan Dışişleri Bakanı Lin Chia-lung, cuma günü desteğini ifade ettiği için ABD’ye teşekkür etti.

Rubio, Trump’ın Xi ile görüşmesinde, Hong Konglu meşhur medya patronu Jimmy Lai’nin Asya finans merkezinin en büyük ulusal güvenlik davasında şubat ayında 20 yıl hapis cezasına çarptırılmasını da gündeme getirdiğini söyledi.

İSTİKRAR VURGUSU

ABD Başkanı Trump, Çin ziyareti ile ilgili olarak “harika birkaç gün geçirdik” dedi, büyük ticaret anlaşmaları yaptığını söyledi. Ancak Batı medyasına göre, açıklamalar Trump’ın bu iyimser tutumunu tam olarak yansıtmıyor.

Toplamda iki ülke arasındaki konularda büyük çaplı somut atılımların olmamasına rağmen, her iki taraf da Xi’nin “dünyanın en önemli ilişkisi” olarak nitelediği ilişkide daha istikrarlı bir zemine oturulmasını memnuniyetle karşıladı.

Xi, perşembe günkü devlet ziyafetinde, bu ilişkiye atıf yaparak “bunu yürütmek ve asla berbat etmemek zorundayız,” dedi.

Çin Dışişleri Bakanlığı, cuma günü yayınladığı bir açıklamada, Xi-Trump görüşmelerinin dünyaya “istikrar” sağladığını dile getirdi.