Ukrayna, ‘hatalı’ silah anlaşmalarıyla tedarikçilere milyonlarca dolar kaptırmış

Financial Times gazetesinin haberine göre, Ukrayna makamları Rusya ile üç yıldır süren savaşta güvenilmez yabancı tedarikçilerle yaptığı silah anlaşmalarında 770 milyon dolar kaybetti. Peşin ödeme yapılan teçhizatın bir kısmı teslim edilmedi ya da kullanılamaz durumda geldiği belirtilirken, Kiev’in paranın bir kısmını geri almak için hukuki yollara başvurduğu öğrenildi.

Financial Times gazetesinin hükümet ve mahkeme kayıtlarına, tedarikten sorumlu yetkililere, silah tüccarlarına ve üreticilere dayandırdığı haberine göre, Ukrayna makamları Rusya ile üç yıldır devam eden geniş çaplı çatışmalar sırasında güvenilmez yabancı tedarikçilerden gerekli askeri teçhizatı temin etmeye çalışırken yüz milyonlarca doları boşa harcadı.

Gazete, Batılı müttefiklerin yardımına rağmen Ukraynalı yetkililerin de silahlı kuvvetlere tedarik sağlamanın yollarını aramak zorunda kaldığını ancak bunun her zaman başarılamadığını yazdı.

FT‘nin Ukrayna Savunma Bakanlığı verilerine ve belgelere dayandırdığı bilgiye göre, bazı durumlarda Kiev, bugüne kadar ülkeye ulaşmayan teçhizat için adı sanı duyulmamış şirketlere peşin ödeme yaptı ve bu avansların toplam tutarı 770 milyon dolara ulaştı.

Diğer vakalarda ise fahiş fiyatlarla satılan silahlar kullanılamaz durumda teslim edildi.

Bazı tedarikçiler ise Ukrayna’daki “iç çekişmeler ve yolsuzluktan” kendilerinin de mağdur olduğunu iddia ederek paranın bir kısmının kaybolmasını buna bağlıyor.

Savunma Bakanlığı, geçersiz sayılan sözleşmeler kapsamında yapılan yaklaşık 309 milyon dolarlık avans ödemesinin iadesi için mahkemeler aracılığıyla girişimlerde bulunuyor.

Yetkililer, 460 milyon doları daha tedarikçilerle mahkeme dışı müzakereler yoluyla geri almayı umuyor.

Gazeteye göre Ukrayna, yabancı tedarikçilerle yaklaşık 30 benzer anlaşma yaptı. Bu sözleşmelerden 49 milyon avro değerindeki biri, Amerikalı Tanner Cook’un şirketi OTL Imports ile imzalandı.

Şirket, Kasım 2022’de 17,1 milyon avro avans aldı ancak Kiev satın alınan mühimmatı teslim alamadı. Ukrayna tarafı, Viyana’daki tahkim mahkemesinde OTL’ye karşı açtığı davayı kazandı ancak parasını henüz geri alamadı.

155 milimetrelik top mermileri için bir başka anlaşma da Amerikan Regulus Global şirketiyle yapıldı ve Ukrayna devlet şirketi Spetsteçnoeksport bu şirkete 160 milyon dolardan fazla avans transfer etti.

Devlet şirketi, Regulus’un sözleşme şartlarını ihlal ettiğini ve parayı iade etmediğini iddia ediyor.

Ukraynalı yetkililere göre şirket, bu parayı kendi üretim tesislerini geliştirmek için harcadı. Regulus ise suçlamaları reddederek asıl Spetsteçnoeksport’un şartları ihlal ettiğini, çünkü tarafların toplam tutarın yüzde 30’u olan 500 milyon dolarlık bir ön ödeme üzerinde anlaştığını belirtiyor.

Ukrayna’da silah tedarikinden sorumlu bazı yetkililer görevden alındı ve bazıları hakkında yolsuzluk davası açıldı. Yetkililer ayrıca onlarca sözleşmeyi de inceliyor.

Bununla birlikte bazıları, Ukrayna’nın doğrudan Kiev’e tedarik sağlamak istemeyen ülkelerde üretilen büyük miktarda mühimmata ihtiyaç duyduğu bir dönemde “kritik ve hassas” anlaşmalar yapılmasına yardımcı oldukları için yabancı aracılara başvurma kararını haklı buluyor.

Kasım 2021’den Eylül 2023’e kadar görev yapan eski Ukrayna Savunma Bakanı Aleksey Reznikov, FT‘ye yaptığı açıklamada, “Silah tüccarları ölüm tüccarlarıdır, kesinlikle pragmatik ve alaycıdırlar. Adalet kavramları yoktur. ‘Elimde bu var, istersen al. İstemezsen düşmanına satarım,’ derler,” ifadelerini kullandı.

Eski Savunma Bakan Yardımcısı Denis Şarapov ise çatışmadan kâr elde etmek isteyen küçük şirketlerden silah ve mühimmat tedariki için teklif yağmuruna tutulduğunu söyledi.

Şarapov, “Kendi işini kurmaya çalışan insanlardan onlarca ticari teklif alıyordum,” diye konuştu.

Eski yetkili, çatışmanın başlangıcında Ukrayna ordusunun görevini, yanan bir evi “elde ne varsa onunla” söndürmeye çalışmaya benzetti.