Ukrayna, Nazi işbirlikçisi Melnyk için resmi tören yaptı

Geçen hafta, Nazi işbirlikçisi Andriy Melnyk’in naaşı Lüksemburg’dan Ukrayna’ya nakledildi ve Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’in huzurunda yeniden toprağa verildi.

Melnyk, Ukraynalı Nazi işbirlikçilerinden oluşan ve çoğu Waffen-SS Galiçya Tümenine katılan OUN(M) (Ukraynalı Milliyetçiler Örgütü-Melnyk) örgütünün lideriydi.

Ayrıca Zelenskiy, Ukrayna özel kuvvetleri birliğine “UPA Kahramanları” unvanını verdi. İkinci Dünya Savaşı sırasında UPA (Ukrayna İsyancı Ordusu), yaklaşık 100.000 Polonyalıyı ve sayısız Yahudiyi katletmişti.

Bu hamlelere karşı protestolar Polonya ve İsrail’den gelirken Alman hükümeti sessiz kalmayı tercih etti.

Kiev şu anda bir “Seçkin Ukraynalılar Panteonu” kurmayı planlıyor ve bu amaçla daha fazla Nazi işbirlikçisini yeniden gömmek niyetinde.

Münih’te gömülü olan ikisinin naaşlarının nakliyle ilgili görüşmeler sürüyor. Alman yetkililerin bu nakli onaylaması gerekecek.

Ukrayna milliyetçiliğinin Nazi işbirlikçisi “kahramanları”

Nazi işbirlikçilerini devletin onurlandırması Ukrayna’da yeni bir olgu değil. Bu, Batı yanlısı Cumhurbaşkanı Viktor Yuşçenko (2005-2010) döneminde başlamıştı.

Yuşçenko, 2007’de Roman Şuheviç’i, 2010’da ise Stepan Bandera’yı “Ukrayna Kahramanı” ilan etmişti.

Şuheviç, UPA’nın liderlerinden biriydi ve 1945’ten sonra bile Sovyetler Birliği’ne karşı savaşı yeraltında sürdürdü.

Bandera ise Melnyk’in OUN(M)’sine rakip olan OUN(B)’nin lideriydi ve 1959 yılında Sovyetler Birliği tarafından Münih’te öldürülmüştü.

Şubat 2014’te Kiev’de Batı yanlısı darbenin ardından, buradaki Nazi işbirlikçilerinin yüceltilmesi yoğunlaştı.

Nisan 2015’te Ukrayna parlamentosu, OUN ve UPA üyelerini “Ukrayna bağımsızlığı için savaşanlar” olarak sınıflandırdı; o zamandan beri, parlamento kararına göre, onların Ukrayna’nın bağımsızlığı için mücadelelerinin “meşruiyetini” sorgulamak yasaklandı.

Ayrıca, 2015’ten beri UPA’nın kuruluş günü olan 14 Ekim ulusal bayram olarak kutlanıyor.

Ukrayna milliyetçilerinin Waffen-SS Galiçya Tümenindeki rolü

Şu anda, Ukraynalı Nazi işbirlikçilerinin itibarının iadesi yeni bir ivme kazanıyor.

Melnyk’in naaşının 19 Mayıs’ta Lüksemburg’da mezardan çıkarılması, Kiev’e getirilmesi ve ardından Ukrayna başkentinin yakınlarındaki Ulusal Askeri Mezarlığı’nda düzenlenen devlet töreniyle defnedilmesi sağlandı.

Törene, Zelenskiy ile yılın başından beri Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkanı olarak görev yapan ve bu girişimin arkasındaki itici güç olduğu bildirilen Kyrylo Budanov da katıldı.

Melnyk ve OUN(M), Ukrayna’yı Sovyetler Birliği’nden koparmak ve faşizmi örnek alan otoriter bir devlete dönüştürmek amacıyla Nazi Reich’ı ile yoğun bir işbirliği içindeydi.

Öte yandan Sovyetler Birliği’nin işgalinin ardından Ukrayna devletini somut bir şekilde kurmaya çalıştıklarında, buna karşı çıkan Nazi yetkilileri Melnyk’i tutukladı.

OUN(M) üyeleri, Waffen-SS Galiçya Tümeni olarak bilinen SS 14. Waffen Grenadier Tümeninin (No. 1 Galiçya) kurulmasında kilit rol oynadılar.

Bu tümen, Volhınya ve Doğu Galiçya’daki Polonyalı nüfusa yönelik katliamlara karışmış ve bu katliamlar sonucunda binlerce kişi hayatını kaybetmiştir.

Polonyalılara ve Yahudilere karşı işlenen suçlar

Şubat 1943’ten savaşın sonuna kadar toplam 100.000’e yakın Polonyalı sivilin öldürüldüğü Volhınya ve Doğu Galiçya’daki katliamlarda ölenlerin çoğundan UPA sorumlu.

Waffen-SS Galiçya Tümeninden farklı olarak, UPA üyelerini esas olarak OUN(B)’den devşirilmişti.

Bu üyeler arasında, 1941 Haziran sonlarında Lemberg’de (bugün Lviv) olduğu gibi, işgal altındaki Sovyetler Birliği’nde Yahudi nüfusa yönelik pogromlara ve katliamlara daha önce katılmış olanlar da bulunuyor. Orada, OUN milisleri, Alman işgalcilerle birlikte yaklaşık 4.000 Yahudiyi öldürmüştü.

1943’ten itibaren devam eden UPA’nın Polonyalı sivillere yönelik katliamları, Volhınya ve Doğu Galiçya’da, savaşın bitiminden sonra bir Ukrayna devletinin kurulacağı, yalnızca Ukraynalıların yaşadığı bir bölge yaratmayı amaçlıyordu.

Sayısız Yahudi de UPA katliamlarının kurbanı oldu ve bu şekilde Ukrayna milisleri soykırıma dahil oldu.

Geçen salı, Zelenskiy’in Ukrayna Özel Kuvvetlerine bağlı bir birime “UPA Kahramanları” unvanını verdiği bir kararname yürürlüğe girdi.

Zelenskiy’e göre bu, “ulusal silahlı kuvvetlerin tarihi geleneklerini canlandırmak amacıyla” yapıldı.

İsrail ve Polonya’dan protesto

Melnyk’in yeniden gömülmesi ve özel kuvvetler birimine “UPA Kahramanları” unvanının verilmesi uluslararası protestolara yol açtı.

İsrail Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada, “Nazilerle işbirliği yapan OUN lideri Melnyk için resmi bir devlet cenaze töreni düzenleme kararını üzüntüyle karşıladığını”; “tarihsel gerçeği ve Naziler ile işbirlikçileri tarafından öldürülen kurbanların anısını görmezden gelmeye yer olmaması gerektiğini” söyledi.

Yad Vaşem Holokost Müzesi, Melnyk’in yeniden gömülmesinin “büyük endişe kaynağı” olduğunu belirtti ve “Milyonlarca Yahudinin zulüm gördüğü ve öldürüldüğü dönemde Nazi Almanyası’nı destekleyen bir hareketin liderini onurlandırmanın”, Holokost’un anılması için vazgeçilmez olan “ahlaki bütünlüğü” zedeleyceğini savundu.

UPA’ya yeniden onur verilmesi ise, özellikle Polonya’da öfkeye neden oluyor. 28 Mayıs’ta Dışişleri Bakanlığı, Ukrayna büyükelçisine bu önlemi “derin hoşnutsuzlukla” karşıladığını iletti.

29 Mayıs’ta ise Polonya’nın Kiev maslahatgüzarı, Ukrayna Dışişleri Bakanlığı’nda yapılan bir toplantı sırasında bunu yineledi.

Yine 29 Mayıs’ta Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Ukraynalı mevkidaşı Zelenskiy’in Beyaz Kartal Nişanı’ndan mahrum bırakılmasını sağlayacağını açıkladı.

Zelenskiy, Polonya devletinin en yüksek onuru olan bu nişanı Nisan 2023’te almıştı. Dönemin Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda, Zelenskiy’in “Ukrayna tarihinin en zorlu döneminde ülkesini yüzüstü bırakmayan” “olağanüstü bir şahsiyet” olarak bu ödülü aldığını açıklamıştı.

Nişanın geri alınmasına ilişkin kararın önümüzdeki pazartesi Varşova’da alınması bekleniyor.

 Başbakan Donald Tusk şu anda durumu yatıştırmaya çalışıyor. Bu amaçla, OUN ve UPA tarafından işlenen kitlesel suçları önemsizleştiriyor.

Tusk geçen hafta sonu yaptığı açıklamada, Polonya ve Ukrayna’nın ortak bir düşmanı olduğunu belirterek Rusya’ya atıfta bulundu.

Tusk’a göre “tarihsel duygular” üzerine bir tartışmaya girilmesi durumunda, “Moskova’nın sevinmek için bir nedeni olur.” ve bundan kaçınılmalı.

Almanya, Nazi işbirlikçilerinin onurlandırılması karşısında sessiz

Ukraynalı Nazi işbirlikçilerinin kurbanlarının akrabaları ve torunlarının yaşadığı ülkelerden protestolar gelse de, Ukrayna’nın en güçlü destekçisi olmakla övünen Alman hükümetinden herhangi bir tepki gelmedi.

Ukraynalı Holokost araştırmacısı Marta Havrışko Berlin’in tutumundan duyduğu hayal kırıklığını gizlemeyenlerden. Havrışko, Melnyk’in yeniden gömülmesini “bir zamanlar ‘Bir Daha Asla’ sloganının bugünün Ukrayna’sında hâlâ bir anlam taşıdığına inanan herkes için bir aşağılama” olarak nitelendirdi.

Alman yetkililerin de yakında aynı türden adımlara katılacağı giderek daha açık hale geliyor. Haberlere göre, Kiev hükümeti, “Ukrayna halkının değerlerinin pekiştirilmesi için özel bir yer” olması amaçlanan bir “Seçkin Ukraynalılar Panteonu” kurmayı planlıyor.

Bu amaçla, başka Ukraynalı milliyetçilerin naaşlarının mezardan çıkarılmasına yönelik hazırlıklar şu anda devam ediyor. Örneğin, Rotterdam’da gömülü olan OUN kurucusu Yevhen Konovalets’in naaşının nakli zaten onaylandı.

İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden sonra Batı Almanya’daki sürgünden OUN’u yönetmeye devam eden Yaroslav Stetsko’nun yanı sıra OUN(B) lideri Stepan Bandera’nın da yeniden gömülmesi de düşünülebilir.

Stetsko ve Bandera, Münih Waldfriedhof’ta gömülü. Kalıntılarının nakli için Alman hükümet yetkililerinin onayı gerekiyor.