Ukrayna, Rusya’nın gazından kurtulmak için Azerbaycan’a yöneldi, ancak formül değişmedi

Ukrayna, Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR ile ilk kez doğalgaz alımı için anlaşma imzaladı. Kiev, bu adımla Rusya’nın gazına olan bağımlılığını azaltmayı hedeflerken, uzmanlar anlaşmanın Rusya’dan dolaylı alımları gizleme amacı taşıyabileceğini ve Azerbaycan’ın Ukrayna’ya yine Rusya’nın gazını satabileceğini belirtiyor.

Ukrayna, ilk kez Azerbaycan’dan doğalgaz satın almak üzere anlaşmaya vardı. Bugüne kadar Macaristan ve Slovakya gibi Avrupa ülkelerinden doğalgaz ithal eden Kiev yönetiminin, bu yolla aslında menşei Rusya olan yakıtı tedarik ettiği biliniyordu.

Ancak Azerbaycan ile yapılan yeni anlaşmanın dahi Ukrayna’nın Rusya’nın gazından kurtulma hedefine hizmet etmeyeceği öngörülüyor.

Ukrayna devlet doğalgaz şirketi Naftogaz’ın Yönetim Kurulu Başkanı Sergey Koretskiy, Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR’ın iştiraki SOCAR Energy Ukraine ile ilk doğalgaz alım anlaşmasını imzaladıklarını duyurdu.

Sevkiyatın Trans-Balkan Koridoru üzerinden yapılacağı belirtildi.

Stratejik ancak sembolik adım

Bulgaristan-Romanya-Ukrayna sınırı güzergahında yapılan test sevkiyatının ardından konuşan Koretskiy, bunun hacim olarak küçük ancak uzun vadeli işbirliğinin önünü açan stratejik öneme sahip bir adım olduğunu ifade etti.

Rusya, geçmişte Trans-Balkan boru hattını Ukrayna, Transdinyester, Moldova, Romanya ve Bulgaristan üzerinden Türkiye’nin batısına gaz sevk etmek için kullanıyordu. Türkiye’nin doğusuna ise gaz sevkiyatı Mavi Akım üzerinden yapılıyordu.

Fakat TürkAkım projesinin faaliyete geçmesiyle bu alternatif hatlara olan ihtiyaç ortadan kalkmıştı. Ukrayna şimdi, Trans-Balkan hattını ters yönde kullanarak Azerbaycan’ın gazını Türkiye üzerinden kendi topraklarına taşımayı planlıyor.

Teknik olarak bu sevkiyatta sorun görünmese de Bakü’nün Ukrayna için gereken ilave gaz hacmini nereden bulacağı belirsizliğini koruyor.

Azerbaycan’ın ilave gazı nereden gelecek?

Rusya hükümetine bağlı Finans Üniversitesi ve Milli Enerji Güvenliği Fonu (FNEB) uzmanı İgor Yuşkov, Vzglyad gazetesine verdiği demeçte, Azerbaycan’ın mevcut kapasitesini şöyle anlatıyor:

“Azerbaycan, TAP ve TANAP boru hatlarının genişletilmesiyle Türkiye ve Avrupa’ya toplam 16 milyar metreküp gaz sevk etme kabiliyetine sahip. Bu hacimler için Şah Deniz-2 sahasında üretimi artırdı. Türkiye 6 milyar, Bulgaristan ve Yunanistan birer milyar, İtalya ise 8 milyar metreküp gaz alıyor.”

Yuşkov, Azerbaycan’ın zaman zaman uzun vadeli sözleşmelerin dışında kalan gaz fazlasına sahip olduğunu belirtiyor.

Uzman, “Bakü bazen planlanandan fazla üretim yapıyor ve bu fazlayı özellikle Balkanlar’da kısa veya orta vadeli sözleşmelerle satıyor. Örneğin 2024’te Bulgaristan’a uzun vadeli sözleşmedeki bir milyar metreküp yerine iki milyar metreküp gaz sattı. Ukrayna ile yapılan anlaşmanın da bu tür düzensiz ve küçük hacimli fazlalıkları kapsadığını düşünüyorum,” diye ekliyor.

Milli Enerji Enstitüsü Genel Müdür Yardımcısı ve InfoTEK Genel Yayın Yönetmeni Aleksandr Frolov da aynı görüşte.

Frolov, “Güney Gaz Koridoru’nun sınırlı kapasitesi ve Azerbaycan’ın kaynaklarının kısıtlı olduğu düşünüldüğünde, hacimlerin küçük olacağı aşikâr. Azerbaycan’ın Ukrayna’ya ihracatı aniden artırma imkânı yok,” diyor.

Frolov, Azerbaycan’ın Türkiye veya Balkan ülkelerindeki LNG terminallerine gelen gazı alıp Ukrayna’ya yeniden satma ihtimalini de dışlamıyor.

“Yeni tedarikçi yine Rusya’nın gazını satabilir”

Öte yandan İgor Yuşkov, anlaşmanın en dikkat çekici boyutuna işaret ederek, SOCAR’ın Avrupa’da büyük bir tüccar olarak bilindiğini hatırlatıyor.

Yuşkov, durumu şöyle değerlendiriyor:

“Azerbaycanlı tüccarın başka tedarikçilerden gaz alıp Ukrayna’ya yeniden satmasını bekleyebilirim. Bu, Türkiye’de yeniden gazlaştırılmış LNG veya hatta menşei İran olan gaz olabilir. En ilginci ise Bakü’nün bu gazı yeniden satmak için bizzat Gazprom’dan satın alabilmesi. Bu, mevcut durumun bir benzeri olur: Ukrayna, Slovakya ve Macaristan’daki tüccarlardan gaz alıyor ama bu gazın menşei çoğu zaman yine Rusya.”

Kiev’in hamlesinin arkasındaki nedenler

Ukrayna’nın yeni tedarikçi arayışının arkasında hem siyasi hem de iktisadi nedenler yatıyor. FNEB uzmanı Yuşkov, “Ukrayna, Moskova ile mücadele etmek için Rusya’nın gazının transitini durdurduğunu söylüyordu. Ancak kendileri, en elverişsiz rota ve fiyatlarla Macaristan ve Slovakya’dan yine Rusya menşeli gaz alıyor. Bu durumu örtbas etmek için de Azerbaycan gazına ihtiyaçları var,” diye konuşuyor.

Bununla birlikte, ülkenin ithalata olan ihtiyacı da bariz bir gerçek. Son yıllarda altyapının tahrip olması, bazı bölgelerin kaybedilmesi ve eski sahalardaki üretimin düşmesi nedeniyle Ukrayna’nın kendi üretimi azaldı.

Isıtma sezonu yaklaşırken depolar alarm veriyor

Ukrayna’nın önünde sadece birkaç ay kalan ısıtma sezonu için yeraltı depolama tesislerini doldurmak üzere ek gaza ihtiyacı var.

Yuşkov, “Avrupa’nın da kendi hazırlıkları nedeniyle Ukrayna’ya satacak fazla gazı kalmadı. Ukrayna’da ise kışa hazırlık durumu hiç parlak değil. Son ısıtma sezonu sonunda yeraltı depolarındaki gaz miktarı tarihi düşük seviyeye indi. Bu nedenle Kiev’in depolama için daha fazla gaza ihtiyacı var,” diyor.

2022 öncesinde Ukrayna’nın asgari ithalatı 8-9 milyar metreküp seviyesindeydi. Bu yıl ise bu rakamın 3-4 milyar metreküpe kadar düşmesi bekleniyor.

Aleksandr Frolov, durumu rakamlarla şöyle özetliyor:

“Ukrayna, 2024-2025 ısıtma sezonu başında yeraltı depolarında 8,5 milyar metreküp gaz biriktirmişti. Sezon sonunda bu miktar 700 milyon metreküpün altına düştü. Yani yaklaşık 7,8 milyar metreküp gaz kullanıldı. Kışı sorunsuz geçirmek için en az bu kadar, hatta daha fazlasını depolamaları gerekiyor. Şu anda Ukrayna’nın depolarında yaklaşık 4,5 milyar metreküp gaz var. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre 1,5 milyar metreküp daha az. Bu da mevcut stokların yetersiz olduğunu gösteriyor.”