Ukrayna, Yunanistan ve Azerbaycan’dan doğalgaz tedarikinde umduğunu bulamadı

Rusya ordusunun yerel üretim tesislerine düzenlediği saldırılar nedeniyle doğalgaz ihtiyacı artan Ukrayna, Yunanistan ve Azerbaycan üzerinden tedarik sağlanan Dikey Doğalgaz Koridoru’nda ocak ayı için alıcı bulamadı. Avrupalı tüccarların kış şartları nedeniyle elindeki Rus gazını mevcut müşterilerine yönlendirmesi ve hattın yüksek maliyeti, kapasite artışına rağmen akışın sıfıra düşmesine neden oldu.

Ukrayna, Rusya ordusunun enerji altyapısına yönelik saldırılarının ardından yerli üretimdeki düşüşü telafi etmek için ihtiyaç duyduğu doğalgazı temin etmede ciddi sorunlar yaşıyor.

EADaily’nin haberine göre Yunanistan’dan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ve Azerbaycan’dan boru hattı gazı tedariki için oluşturulan “Dikey Doğalgaz Koridoru” beklentileri karşılayamadı.

Aralık ayında operatörler tarafından Ukrayna’ya giden rota sayısı birden üçe çıkarılmasına rağmen, ocak ayı teslimatları için alıcı bulunamadı ve arzın sıfıra düşeceği kesinleşti.

Ocak ayı ihalelerine teklif gelmedi

Aralık ayında Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Moldova ve Ukrayna’nın doğalgaz iletim sistemi operatörleri, Ukrayna’ya güneyden gaz tedariki sağlamak amacıyla iki yeni güzergâh üzerinde anlaşmaya vardı.

Bu kapsamda Yunanistan’daki Revitusa LNG terminali üzerinden işleyen 1. Güzergâh, Aleksandrupoli LNG terminalini kapsayan 2. Güzergâh ve Azerbaycan gazı için Yunanistan-Bulgaristan sınırındaki ara bağlantı hattını içeren 3. Güzergâh devreye alındı.

Macaristan’daki RBP platformunda 22 Aralık’ta ocak ayı tedarikleri için düzenlenen ihalede, 1. Güzergâh için günlük 2,3 milyon metreküp, 2. ve 3. Güzergâhlar için ise 4,9’ar milyon metreküp kapasite teklif edildi.

Ancak hiçbir güzergâh için teklif veren çıkmadı. Sonuç olarak, Dikey Doğalgaz Koridoru’nun ocak ayında tamamen boş kalacağı netleşti.

Siyasi anlaşmalar sahaya yansımadı

İhalede tek bir teklifin dahi gelmemesi, siyasi düzeyde atılan adımlarla çelişiyor. Vladimir Zelenskiy kasım ayında Atina’yı ziyaret etmiş ve Ukrayna ulusal doğalgaz şirketi Naftogaz, Yunanistan Çevre Koruma Ajansı (DEPA) ile aralık-ocak döneminde yeniden gazlaştırılmış LNG teslimatlarını öngören bir mutabakat zaptı imzalamıştı.

Buna rağmen, aralık ayında bu güzergâh üzerinden Ukrayna’ya günlük sadece 2 milyon metreküpün biraz üzerinde gaz sevk edilebildi.

Söz konusu miktarın 1,3 milyon metreküpü 1 numaralı güzergâhtan, kalan 900 bin metreküpü ise Romanya üzerinden geldi.

Türk Akımı faktörü

Rezervasyonların düşük kalmasının temel nedeni olarak, Yunanistan ve diğer Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin Türk Akımı boru hattı üzerinden Bulgaristan aracılığıyla Ukrayna’ya aktardığı Rus doğalgazının yetersizliği gösteriliyor.

Kış soğuklarının bastırmasıyla birlikte Avrupalı tüccarların, ellerindeki Rus gazını Ukrayna yerine düzenli müşterilerine yönlendirdiği değerlendiriliyor.

Bu durum, AB doğalgaz iletim sistemi operatörleri platformu ENTSOG verileriyle de dolaylı olarak doğrulanıyor.

Verilere göre haziran ayında Yunanistan’dan Bulgaristan’a fiziksel gaz teslimatı sadece yedi gün sürerken, Azerbaycan’dan Bulgaristan’a yapılan tedarik yıl boyunca günlük 2,7 milyon metreküpü aşmayacak şekilde seyretti.

Buna karşın Türk Akımı’nın Avrupa hattı üzerinden yapılan arz, aralık ayında günlük 55,6 milyon metreküp ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Ukrayna transitinden mahrum kalan Slovakya da yakıt ihtiyacını Karadeniz yoluyla karşılarken, yıllık 15,75 milyar metreküp kapasiteli Türk Akımı boru hattının tam kapasiteyle çalıştığı belirtildi.

Maliyetler ve üretimdeki kayıplar

Dikey Doğalgaz Koridoru’nun tercih edilmemesindeki bir diğer etkenin yüksek maliyetler olduğu ifade ediliyor.

Yunanistan’dan tek bir tarife uygulanmasına rağmen bu rota, Ukrayna’nın ana tedariklerinin geçtiği ve aralık ayında günlük yaklaşık 25 milyon metreküp ithalatın gerçekleştiği Macaristan ve Polonya güzergâhlarından önemli ölçüde daha pahalıya mal oluyor.

Naftogaz, ekim ayında Rusya ordusunun doğalgaz üretim tesislerine yönelik dokuz misilleme saldırısı düzenlediğini bildirmişti.

Şirket, bu saldırıların yarattığı üretim açığını kapatmak için Ukrayna’nın 4 milyar metreküpten fazla ek doğalgaz ithal etmek zorunda kalacağını öngörüyor.

Gelinen noktada Ukrayna, Rus doğalgaz transitini engelleme girişiminin ilk mağduru konumuna düştü.

Söz konusu eski rota, Ukrayna’nın Avrupalı tüccarlardan daha uygun fiyat teklifleri almasını ve taşıma maliyetlerini en aza indirmesini sağlıyordu.