ABD, 250 milyar dolarlık çip yatırımı karşılığında Tayvan’la ticaret anlaşmasına vardı

ABD ve Tayvan, Washington’ın yarı iletken tedarik zincirlerini güvence altına alma ve şirketleri Amerikan imalatına yatırım yapmaya yönlendirme hamleleri kapsamında, ABD’de çip sektörüne 250 milyar dolarlık yatırım karşılığında Tayvan menşeli ürünlere uygulanan gümrük tarifelerini yüzde 15’e düşüren bir ticaret anlaşması imzaladı.

Başkan Donald Trump yönetimi, Japonya ve Güney Kore’ye uygulanan oranlarla uyumlu şekilde Tayvan’dan gelen çoğu üründe vergileri yüzde 20’den yüzde 15’e indireceğini; ayrıca jenerik ilaçlar, havacılık parçaları ve ABD’de bulunmayan doğal kaynaklar üzerindeki tarifeleri kaldıracağını açıkladı.

Tayvanlı yarı iletken ve teknoloji şirketlerinin ABD’de 250 milyar dolarlık yatırım yapacağı ve Tayvan’ın en az bu tutar kadar kredi garantisi sağlayacağı bildirildi. Anlaşma ayrıca, dünyanın en büyük yarı iletken üreticisi olan Taiwan Semiconductor Manufacturing Co’nun (TSMC) dünyanın gelişmiş çiplerinin çoğunu ürettiği Tayvan’dan, belirli kotalar dahilinde tarifesiz çip ithalatını öngörüyor.

Bu anlaşma, Beyaz Saray’ın geçen yıl yabancı şirketler ABD’de üretime yatırım yapmadığı takdirde yarı iletkenlere yüzde 100 tarife uygulama tehdidinde bulunmasının ardından, Taipei’nin hayati önemdeki çip sektörünü koruma çabalarında bir dönüm noktası niteliği taşıyor.

Anlaşma aynı zamanda, yeni ikili tarife oranı açısından  Tayvan’ı diğer önemli ABD ticaret ortaklarıyla aynı seviyeye getirerek, Ada’nın dezavantajını da ortadan kaldırıyor.

Tayvan hükümeti yaptığı açıklamada, “Elde ettiğimiz yüzde 15’lik tarife oranı, Japonya, Güney Kore ve AB gibi müttefikler de dahil olmak üzere ABD ile en büyük ticaret fazlasına sahip ülkeler arasında en elverişli olandır ve eşit bir rekabet zemini yaratacaktır” dedi.

ABD ile müzakereleri yürüten Tayvan Başbakan Yardımcısı Cheng Li-chiun, yatırım tutarına şirketlerin küresel genişleme stratejileri kapsamında hazırladıkları planlar temel alınarak ulaşıldığını söyledi.

Washington’dan yayınlanan basın toplantısında Cheng, “Bu, müzakere sürecinde şirketlerle yapılan birkaç tur görüşmede tedarik zinciri genelinde toplanan yatırım planlarının toplanmasıyla ulaşılan bir doğrudan yabancı yatırım (DYY) rakamıdır” dedi.

Cheng ayrıca, anlaşmanın Tayvan çip endüstrisini taşımayı amaçlamadığını vurgulayarak, ABD’ye daha fazla üretim kaydırılmasının Washington’ın Çin’den gelebilecek bir saldırıya karşı Tayvan’ı koruma motivasyonunu zayıflatabileceği yönündeki endişeleri yatıştırmaya çalıştı.

Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için muhalefetin kontrolündeki Tayvan parlamentosunun onayı gerekiyor.

Teknoloji sektörü uzmanları, anlaşmanın çiplerle ilgili hükümlerinin sonuçlarını hâlâ inceliyor.

ABD ve Tayvan hükümetlerinin açıklamalarına göre, ABD’de yarı iletken fabrikaları inşa eden şirketler, inşaat süresi boyunca yeni tesislerin planlanan kapasitesinin 2,5 katına kadar olan ithalatı “ulusal güvenlik” tarifelerinden muaf olarak gerçekleştirebilecek.

ABD’de hâlihazırda çip üretim tesisleri kurmuş Tayvanlı şirketler ise üretim kapasitelerinin 1,5 katına kadar olan ithalatı tarifesiz yapabilecek.

Bernstein’da Asya yarı iletken analisti olan Mark Li, cuma günü yayımladığı araştırma notunda, “Bu, TSMC’nin kapasitesinin yüzde 40’ını ABD’de bulundurması durumunda, geri kalanının, tamamı ABD’ye ihraç edilse bile, gümrük vergisinden muaf olacağı anlamına geliyor” diye yazdı.

Bu durum geçerli olursa, TSMC’nin ABD’deki yatırımlarını daha da artırması gerekecek.

Danışmanlık şirketi TechInsights’ın başkan yardımcısı G Dan Hutcheson, “Tarife tasarruflarının anlamlı olması için en az 100 milyar dolar daha koymaları gerekir” dedi.

Ancak bazı gözlemciler, kota kuralının TSMC için pek önem taşımayacağını, çünkü ABD’li müşterilere satılan çiplerin çoğunun ülkeye başka cihazların içinde girdiğini ve bu nedenle ayrı ayrı vergilendirilmediğini söyledi.

Medya ile konuşma yetkisi olmadığı için isminin açıklanmasını istemeyen bir sektör uzmanı, “TSMC bunu rahatlıkla karşılayabilir—Tayvan silikonunun yalnızca yüzde 15’i ABD’ye çip olarak giriyor, çoğu bitmiş ürünlerin parçası olarak geliyor” dedi.

Washington, Trump’ın geçen yıl dünyanın büyük bölümüne kapsamlı “karşılıklı” tarifeler dayatması sırasında yarı iletkenlere vergi getirmeyi ertelemişti. Bunun yerine yönetim, tarifelerin nasıl en uygun şekilde uygulanabileceğini değerlendirmek üzere Bölüm 232 soruşturması olarak bilinen bir ulusal güvenlik incelemesi başlattı.

Dünyanın gelişmiş yarı iletkenlerinin yaklaşık yüzde 90’ını üreten TSMC, Arizona’da çip üretim ve işleme tesislerinin yanı sıra bir araştırma-geliştirme merkezi kurmak için ABD’de 165 milyar dolar yatırım yapma taahhüdünde bulunmuştu.

Ancak ABD’deki kapasitesi, Tayvan’daki üretim hatlarıyla kıyaslandığında oldukça sınırlı.

Şirket, Nvidia ve Apple dahil müşteriler için ilk Arizona tesisinde 2025’in sonlarında seri üretime başladı ve Arizona kompleksi 2030’ların başında tamamen faaliyete geçtiğinde, 2 nanometre ve altındaki en ileri üretim kapasitesinin yüzde 30’unun ABD’de olmasını beklediğini açıkladı.

Bununla birlikte bu oran, TSMC’nin mevcut küresel toplam üretim kapasitesinin yalnızca yüzde 10’undan biraz fazlasına karşılık gelebilir ve şirketin sermaye yatırımlarında öngördüğü keskin artış dikkate alındığında birkaç yıl içinde çok daha küçük bir paya düşebilir.

TSMC yaptığı açıklamada, “Dünya çapındaki müşterilere hizmet veren bir yarı iletken dökümhanesi olarak, Amerika Birleşik Devletleri ile Tayvan arasında güçlü ticaret anlaşmaları ihtimalini memnuniyetle karşılıyoruz” dedi.

Açıklamada, “Gelişmiş teknolojimize yönelik pazar talebi çok güçlü; Tayvan’da yatırım yapmaya devam ediyor ve yurt dışında genişliyoruz. Tüm yatırım kararları piyasa koşullarına ve müşteri taleplerine dayanmaktadır” ifadeleri kullanıldı.