ABD ile Çin arasında yeni gerilim: Soya fasulyesi

ABD Başkanı Donald Trump, Çin’i Amerikan soya fasulyesini satın almadığı için “iktisadi olarak düşmanca” olarak nitelendirdi ve misilleme olarak ülkeden yemeklik yağ ve diğer ürünlerin ithalatını durdurmakla tehdit etti.

Trump, sosyal medyada “Çin’in kasıtlı olarak soya fasulyemizi satın almayarak soya fasulyesi çiftçilerimize zorluk çıkardığını düşünüyorum, bu ekonomik olarak düşmanca bir davranış,” diye yazdı.

Bu, Trump’ın cuma günü Çin’den yapılan tüm ithalatlara ek olarak yüzde 100 gümrük vergisi uygulamakla tehdit etmesinden bu yana artan bir dizi adımın sonuncusu.

Başkan, “Misilleme olarak, Çin ile yemeklik yağ ve diğer ticaret unsurlarıyla ilgili iş ilişkilerini sonlandırmayı düşünüyoruz. Örneğin, yemeklik yağı kendimiz kolayca üretebiliriz; Çin’den satın almamıza gerek yok,” dedi.

Hayvan yemi ile birlikte yemeklik yağ, soya fasulyesinin en önemli ürünlerinden biri. ABD, yemeklik yağının çoğunu Kanada’dan kanola şeklinde ithal ederken, Çin, etanol gibi biyoyakıtlarda kullanılan kullanılmış yemeklik yağın (UCO) en büyük tedarikçisi.

Çin Ticaret Bakanlığı, yüksek teknolojili ürünlerin üretiminde gerekli olan nadir toprak elementlerine geniş kapsamlı ihracat kontrolleri uygulayacağını açıkladı ve Trump’ın misilleme yapmasına neden oldu.

Salı günü erken saatlerde, ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer CNBC’ye verdiği röportajda, bu yeni kontrollerin iki tarafın ticaret anlaşmazlıklarını çözme çabalarını bozduğunu ileri sürdü.

Greer, “Bu büyük tırmanışı seçenler onlar. Anlaşmamız, nadir toprak elementlerinin akışını sürdürürseniz gümrük vergilerimizi düşük tutacağımız yönündeydi. Şimdi ise daha fazla nadir toprak elementi ve alt ürünleri kontrol edeceklerini söylüyorlar. Dolayısıyla, gümrük vergilerimizi artırmamız mantıklı,” dedi.

Joe Biden başkanlığındaki önceki yönetim, sektörü desteklemek için teşvikler sağlayarak yeşil geçişi hedeflediğinden, ABD’nin kullanılmış yemeklik yağ talebi arttı.

Bu artış, ABD’yi 2021 yılına kadar net UCO ihracatçısı konumundan 2022 yılından itibaren net ithalatçı konumuna getirdi. ABD’nin ithalatı, 2022 yılında yaklaşık 400.000 metrik tondan geçen yıl 1,36 milyon metrik tona çıktı.

Çin, önceki yıllarda ihracatın yüzde 1’inden azını oluşturmasına rağmen, 2023 yılında ABD’nin en büyük tedarikçisi oldu.

Daha önce, Avrupa Çin’in UCO’sunun en büyük alıcısıydı. 2023 ortasından itibaren, AB’nin ürünün yapay olarak düşük fiyatlarını soruşturmasıyla Avrupa’dan gelen talep azaldı.

Ticaret gerilimleri tırmandı, çünkü Pekin, Çinli alıcıların son yıllarda ABD soya fasulyesi ihracatının yüzde 40’ından fazlasını oluşturmasına rağmen, bu yıl henüz ABD soya fasulyesi için herhangi bir sipariş vermedi.

Siparişleri endişeyle bekleyen ABD’li çiftçiler, Çin’in talebinin Arjantin ve Brezilya’ya kaymasıyla, hasatlarının fiyatlarının düşmesi ve uzun süredir müşterilerini kaybetmesi ile karşı karşıya kalıyor.

2024 yılında 1,27 milyon ton (1,2 milyar dolar değerinde) rekor seviyeye ulaşan Çin’in ABD’ye UCO satışı, Pekin’in ihracata uyguladığı vergi indirimi uygulamasını kaldırmasının ardından bu yıl düşüşe geçti.

ABD Tarım Bakanlığı’na göre, ilk yedi ayda satışlar geçen yılın aynı dönemindeki 684.000 tona karşılık 387.000 ton olarak gerçekleşti.

Buna karşılık, Çin’in geçen yıl ABD’den yaptığı soya fasulyesi alımları toplamda yaklaşık 12,6 milyar dolar oldu. Yine de, USDA’ya göre, Amerika 2024 yılında Çin’in UCO ihracatının yaklaşık %43’ünü gerçekleştiren en büyük ihracat pazarı oldu.