ABD, Norveç fonunun İsrail nedeniyle Caterpillar’dan çekilmesinden ‘çok rahatsız’

Donald Trump yönetimi, Norveç petrol fonunun inşaat ekipmanı üreticisi Caterpillar’daki hisselerini İsrail’deki faaliyetleri nedeniyle satmasından “çok rahatsız” olduğunu belirtti ve Oslo hükümetine doğrudan protesto etti.

Dünyanın en büyük devlet fonu geçen hafta, bağımsız etik danışmanının Caterpillar’ın buldozerlerinin Filistinlilerin mülklerini tahrip ederek “uluslararası insani hukuku kapsamlı ve sistematik olarak ihlal etmek” için kullanıldığını iddia etmesinin ardından Caterpillar hisselerini sattığını açıkladı.

Ancak ABD’nin açıklamaları, Oslo önümüzdeki hafta yapılacak parlamento seçimlerine hazırlanırken, Norveç ve 2 trilyon dolarlık devlet fonu üzerindeki diplomatik baskıyı yoğunlaştırıyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı çarşamba günü yaptığı açıklamada, “Norveç devlet fonunun Caterpillar ve İsrail hükümetine yönelik meşru olmayan iddialara dayandığı görünen kararından büyük endişe duyuyoruz. Bu konuyla ilgili olarak Norveç hükümetiyle doğrudan görüşüyoruz” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump’a yakın bir Cumhuriyetçi senatör olan Lindsey Graham, Caterpillar’ın elden çıkarılması nedeniyle Norveç’e gümrük vergileri uygulamak ve fon yetkililerine vize vermeyi durdurmakla tehdit etmişti.

Graham, “Norveç’in devlet fonunu yönetenlere sesleniyorum: İsrail Caterpillar ürünlerini kullandığı için bu şirketle iş yapamıyorsanız, belki de Amerika ile iş yapmanın veya Amerika’yı ziyaret etmenin bir hak değil, bir ayrıcalık olduğunu anlamanın zamanı gelmiştir” dedi.

Caterpillar’ın elden çıkarılması, Norveç’in petrol fonunun İsrail ve Filistin topraklarındaki eylemleri nedeniyle İsrail dışındaki bir şirketi ilk kez sattığı anlamına geliyor. Bazı Norveçli yetkililer, ABD’nin İsrail’e yönelik herhangi bir eleştiri nedeniyle boykot karşıtı yasalarını kullanarak fonu veya hükümeti hedef alabileceğinden endişe duyuyor.

Oslo, geçen yıl Filistin’i bir devlet olarak tanıdı ve Norveç halkının da yoğun baskısıyla İsrail’in Avrupa’daki en büyük eleştirmenlerinden biri oldu.

Petrol fonu, pazartesi günü yapılacak parlamento seçimleri kampanyasında önemli bir yer tuttu. Bazı partiler, fonun İsrail’den tamamen çekilmesi ve Nicolai Tangen’in fonun genel müdürü olarak istifa etmesi gerektiğini söyledi. Tangen ise bu çağrılara direndi, bunun yerine İsrail’deki hisselerinin neredeyse yarısını ve Caterpillar’ı sattı.

Norveç, petrol fonu üzerindeki baskıyı geri püskürtmeye çalıştı. Graham, fonun kararını “saldırganlığın ötesinde” olarak niteledikten sonra, ülkenin Başbakanı Jonas Gahr Støre senatöre bir mesaj göndererek yatırımcının hükümetten bağımsız olduğunu bildirdi.

Graham, Bloomberg’e mesajı takdir ettiğini ancak kararın “küstahça” olduğunu söyledi ve Trump yönetiminden fon yetkililerine vize kısıtlamaları getirmesini isteyeceğini belirtti.

Norveç’in Maliye Bakanı ve eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, perşembe günü yaptığı açıklamada, Norveç hükümetinin “bireysel şirketlerin değerlendirilmesine dahil olmadığını”, bunun yerine petrol fonunu yöneten merkez bankası tarafından yapıldığını söyledi. “Bu siyasi bir karar değil” diye ekledi.