Amerika
ABD’den Latin Amerika’da İran, Hizbullah ve Hamas baskısı
ABD, Bolivya’yı ve Latin Amerika ülkelerini, İranlı casus olduğu şüphelenilen kişileri ülkeden sınır dışı etmeye ve İran Devrim Muhafızlarını “terör örgütü” olarak tanımlamaya zorluyor.
Reuters’ta yer alan habere göre Washington ayrıca La Paz hükümetinden, ABD’nin Tahran’ın vekilleri olarak gördüğü Hizbullah ve Hamas’ı da “terör örgütü” olarak ilan etmesini istiyor.
Ocak ayı başlarında Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu kaçırmak için düzenlenen operasyonun ardından, ABD yetkilileri, geçici Başkan Delcy Rodriguez’in hükümetini Caracas ile Tahran arasındaki iktisadi ve güvenlik işbirliğini kısıtlamaya zorladı.
Bolivya Dışişleri Bakanlığı, konuyla ilgili yorum talebine “bu konuda henüz kesin bir pozisyon belirlenmedi” yanıtını verdi.
Güney Amerika’nın kalbinde yer alan, 12 milyon nüfuslu, denize kıyısı olmayan bir ülke olan Bolivya, ilk bakışta büyük dünya güçleri arasındaki vekalet savaşı için olası bir yer gibi görünmüyor. Fakat bazı mevcut ve eski ABD yetkilileri, ülkenin İran’ın kıtadaki diplomatik ve istihbarat operasyonları için önemli bir üs haline geldiğini ileri sürdü.
Bunun nedeni kısmen, ABD’li yetkililerin “hoşgörülü bir karşı istihbarat ortamı” olarak tanımladıkları durumun yanı sıra, ülkenin diğer birçok ülkeyle sınır komşusu olması ve bu ülkelerin bazılarının son yıllarda Hizbullah’ın “komplo girişimlerinin” kurbanı olduğu iddia ediliyor.
Emekli üst düzey CIA yetkilisi ve eski Caracas istasyon şefi Rick de la Torre, İran’ın Latin Amerika’daki diplomatik ve istihbarat operasyonlarının üssünün Venezuela olduğunu söyledi.
Fakat iddiaya göre Washington ile soğuk ilişkileri olan Bolivya ve Nikaragua da son yıllarda bölgede Tahran’ın “ikincil düğüm noktaları” olarak hizmet etti.
De la Torre, “[Bolivya’nın] Tahran için değeri, hoşgörülü siyasi iklimi, daha hafif denetimi ve merkezi coğrafyasıydı,” dedi:
“Uygulamada, Latin Amerika’da gördüğünüz model, İran ve Hizbullah’ın en hoşgörülü yargı bölgelerini merkez olarak kullanması ve ardından sessizce daha yetenekli veya daha değerli komşu ülkelere yayılması.”
2006’dan 2019’a kadar Bolivya’nın cumhurbaşkanı olan Evo Morales, cumhurbaşkanlığı süresince İran ile savunma ve güvenlikle ilgili konular da dahil olmak üzere ilişkileri derinleştirdi ve her iki ülkenin ABD emperyalizmine karşı mücadelede birleştiğini savundu.
ABD Dışişleri strateji belgesi: “Önce Amerika” kurumsallaşıyor
Morales ve 2020’den geçen yılın sonuna kadar görev yapan Cumhurbaşkanı Luis Arce, ABD yetkilileri tarafından La Paz’ı Tahran’dan uzaklaştırmaya yönelik olası çabaları kabul etmeyen kişiler olarak görülüyordu.
Fakat şimdi, ABD yetkilileri, merkezci Rodrigo Paz’ın ekim ayında yapılan seçimlerde cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından, solcu MAS partisinin neredeyse kesintisiz olarak sürdürdüğü yirmi yıllık iktidarın sona ermesiyle birlikte, kendilerine eşsiz bir fırsatın doğduğuna inanıyorlar.
Önemli iktisadi kargaşa ve çekişmeli bir yasama organı miras alan Paz hükümeti, özel yatırımı teşvik ederken Washington ile ilişkileri onarmaya çalışıyor.
ABD yetkilileri Paz’ın seçilmesini kamuoyuna açık bir şekilde memnuniyetle karşıladı. Aralık ayında ABD, Bolivya’yı “bağımsız” bir ABD kurumu olan Millennium Challenge Corporation tarafından yönetilen hibelerden yararlanabilir hale getirdi.
Kaynaklar, Bolivya’daki İran ile ilgili baskıların, bölgedeki daha geniş kapsamlı bir ABD kampanyasının parçası olduğunu söyledi.
Eylül ayında, ABD’nin müttefiki Ekvador, Devrim Muhafızları, Hamas ve Hizbullah’ı “terör örgütü” olarak tanımlarken, Arjantin geçen hafta Kudüs Gücü’nü “terör örgütü” olarak tanımladı. Kaynaklar, ABD’nin her iki hamleyi de desteklediğini söyledi.
ABD’nin yeni nüfuz alanı: Alaska’dan Patagonya’ya uzanan enerji hattı
İran ile Latin Amerika arasında jeopolitik bir uçurum yaratma çabaları yeni olmasa da, bu çabaların hızlandığına dair işaretler var. Kaynaklar, Dışişleri Bakanlığı ve istihbarat yetkililerinden oluşan bir heyetin bu ay La Paz’a giderek “potansiyel terör örgütlerinin” belirlenmesini tartıştığını söyledi.
Yetkililer, ABD’li yetkililerin Şili, Peru ve Panama’da “terör örgütlerinin” belirlenmesini de tartıştıklarını eklediler, fakat bu konuyu bu ülkelerin yetkilileriyle henüz görüşüp görüşmedikleri belli değil.
ABD’li yetkililer, Hizbullah’ın bu ülkelerin hepsinde bulunduğunu ve hepsinin ABD ile uyumlu cumhurbaşkanları veya cumhurbaşkanı adayları olduğunu iddia ediyorlar.
Panama Dışişleri Bakanlığı, bu konuyu ABD’li yetkililerle görüşmediğini açıkladı. Şili Dışişleri Bakanlığı, diğer ülkelerle olası görüşmeler hakkında yorum yapmadıklarını, ancak Şili’nin Birleşmiş Milletler terörist örgütler listesine katıldığını ekledi.
ABD yetkilileri genel olarak Hizbullah’ın Latin Amerika’da kalıcı bir varlık sürdürdüğünü savunsalar da istihbarat camiasında bu varlığın ne kadar güçlü olduğu konusunda önemli tartışmalar var.
Bazıları, örgütün bölgedeki para toplama faaliyetlerini “iyi organize edilmiş ve hiyerarşik” olarak nitelendirirken, diğerleri Hizbullah’a atfedilen bazı finansal faaliyetlerin aslında Latin Amerika’daki büyük Lübnan diasporasından gelen bağışlar ve havalelerden kaynaklandığını ve bu paraların tesadüfen Hizbullah ile bağlantılı kişilere ulaştığını savunuyor.
Emekli CIA ajanı de la Torre, “Bana göre Hizbullah liderliği her suç planını ayrıntılı olarak yönetmiyor, fakat Latin Amerika’yı da içeren küresel bir kolaylaştırma yapısını onaylıyor ve bundan faydalanıyor,” dedi.
Davos’ta yeni jeopolitik gerçeklik: Monroe doktrininden Donroe doktrinine geçiş
ABD federal bütçe açığı, Ekim 2026’da bir önceki aya göre neredeyse 15 kat artarak 404 milyar dolarla ekim ayı rekorunu kırdı. Yıllık bazda yüzde 42 büyüyen açıkta, bütçe gelirlerinin 369 milyar dolara gerilemesi ve harcamaların 773 milyar dolara çıkması belirleyici oldu.
ABD federal bütçe açığı, ekim ayında bir önceki aya göre neredeyse 15 kat artarak 27 milyar dolardan 404 milyar dolara yükseldi.
Reuters’ın ABD Hazine Bakanlığı verilerine dayandırdığı haberine göre bu rakam ekim ayı için rekor seviye oldu.
Bütçe açığı, geçen yılın ekim ayına kıyasla 120 milyar dolar veya yüzde 42 artış gösterdi.
Bu artış, bütçe gelirlerinin azalması ve kamu harcamalarının yükselmesiyle bağlantılı olarak gerçekleşti.
Ekim ayında federal bütçe gelirleri yıllık bazda 35 milyar dolar veya yüzde 9 azalarak 369 milyar dolara geriledi.
Özellikle net gümrük vergisi gelirleri yüzde 39 düşüşle 31,3 milyar dolardan 19,2 milyar dolara indi.
Ekim 2025’te ABD Başkanı Donald Trump’ın getirdiği gümrük vergilerinden elde edilen gelirler en yüksek seviyesine ulaşmıştı.
İşverenler tarafından kesilmeyen bireysel gelir vergisi tahsilatı da 29 milyar dolar veya yüzde 36 azalarak 51 milyar dolara düştü.
Bir yıl önce bu kalemdeki gelir, 2025 başındaki büyük orman yangınlarının ardından beyanname verme süreleri uzatılan Kaliforniya sakinlerinin vergi ödemeleri nedeniyle daha yüksekti.
Öte yandan bütçe harcamaları 84 milyar dolar veya yüzde 12 artarak ekim ayı için rekor seviye olan 773 milyar dolara ulaştı.
Bu artışın nedenlerinden biri, çiftçilere yapılan ödemeler sebebiyle Tarım Bakanlığı harcamalarının 14 milyar dolar veya yüzde 80 yükselmesi oldu.
Askeri harcamalar ise 28 milyar dolar veya yüzde 30 artış kaydetti.
Bu yükseliş, kısmen geçen yılki ABD hükümetinin kapanması nedeniyle ertelenen askeri özel fonlara yapılan para transferlerinden kaynaklandı.
Ayrıca kamu borcuna ilişkin brüt faiz ödemeleri 11 milyar dolar veya yüzde 11 artarak 115 milyar dolara çıktı.
Kasım ayı sosyal yardımlarının ekime kaydırılmasıyla ilgili takvim düzeltmeleri dikkate alındığında bütçe açığı 285 milyar dolar olacaktı.
Bu tutar da geçen yılın aynı dönemindeki rakamın 94 milyar dolar veya yüzde 49 üzerinde yer alıyor.
Ekim, ABD’de 1 Ekim 2026’da başlayan 2027 mali yılının ilk ayı oldu.
Önceki mali yılın sonunda ABD bütçe açığı, beş yılın en yüksek seviyesi olan neredeyse 2 trilyon dolara ulaşmıştı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent daha önce bütçe açığını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 3’üne düşürme hedefi koymuştu.
Ancak 2026 mali yılı sonunda bu oran, bir önceki yılki yüzde 5,8 seviyesine kıyasla yüzde 6,2 olarak tahmin edildi.
Mayıs ayında ABD kamu borcu 31,27 trilyon dolara ulaşarak 1946’dan bu yana ilk kez ABD ekonomisinin büyüklüğünü aştı.
2026 başında Kongrenin bağımsız bütçe ofisinin yayımladığı 10 yıllık bütçe ve ekonomik tahmine göre ABD, 2030 yılına kadar kamu borcunun GSYH’ye oranında yüzde 108’e ulaşarak savaş sonrası rekoru kıracak.
Tahminlere göre kamu borcunun GSYH içindeki payı 10 yıl içinde yüzde 120’ye ulaşacak.
Bundan önce eski Hazine Bakanı ve ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Janet Yellen, Trump’ın kamu borcunun maliyetini düşürmek amacıyla faiz oranlarını indirmeye yönelik agresif kampanyasının muz cumhuriyeti söylemiyle kıyaslanabileceğini ifade etti.
ABD Başkanı Donald Trump, “İran’la bir anlaşmaya ihtiyacımız yok” diyerek, Başkan Yardımcısı JD Vance’e, iç politikaya yoğunlaşma talimatı verdi.
Vance, İran savaşının Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki şaşırtıcı hezimetine yol açtığı sonucuna vardıktan sonra, Trump ikinci adamının odak noktasını yeniden ayarladı ve ona, başkanın “YOLSUZ VE KÖTÜ” olarak nitelendirdiği Demokrat yönetimlerin peşine düşmesini emretti.
Trump’ın paylaşımı, İran savaşının neredeyse sona ermiş gibi davranan piyasaya yeniden bir belirsizlik havası getirince, petrol fiyatları yükseldi ve hisse senetleri düştü.
Trump, Truth Social’da, “İran’la bir anlaşmaya ihtiyacımız yok. O günler çoktan geride kaldı,” diye yazdı.
Vance’ten, Demokratların yönettiği şehir ve eyaletlerdeki sözde “yolsuzluk ve suç” meselelerine “tüm dikkatini tamamen” yoğunlaştırmasını istediğini belirten Trump, Minnesota, Kaliforniya ve Illinois’ı örnek gösterdi.
Vance, Trump’ın, başkanın bu yılın başlarında başkanlık kararnamesiyle kurduğu Dolandırıcılığı Ortadan Kaldırma Görev Gücü’nün başkanlığını üstlenmişti.
Axios muhabiri Barak Ravid’in haberine göre, Vance son zamanlarda İran ile yeni bir ateşkes sağlanması ve nükleer müzakerelerin yeniden başlatılmasına yönelik bir girişimde aktif rol alıyor.
Ravid’in haberine göre, Vance, Trump’ın yakın çevresinde savaş konusunda şüpheci bir ses olarak öne çıkmış ve savaşın başlamasının ardından ABD müzakere heyetlerine liderlik etmişti.
Vance, ara seçimlerdeki ağır yenilgiye ilişkin şaşırtıcı derecede samimi bir değerlendirme yapmış ve geçen hafta X’te paylaştığı bir gönderide “Kaybetmemizin nedeni savaş” diye yazmıştı.
Vance şöyle devam etmişti:
“Eğer bunun değdiğini, önümüzdeki 6 yıl boyunca Senato’yu kaybetmenin buna değdiğini savunmak istiyorsanız, savunun. Bunun ödenmesi gereken değerli bir bedel olduğunu savunun. Katılın ya da katılmayın, en azından bu dürüst bir tutumdur. Ama neden kaybettiğimizi herkes biliyor.”
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, salı günü Paris’te G7’deki meslektaşlarıyla bir araya geldi. Rubio, bu görüşmede Trump’ın savaşı yeniden başlatmayı ya da bir anlaşma yapmayı düşündüğünü ama bunun yerine “İran rejimini boğmaya” karar verdiğini söyledi.
Rubio, diplomatik bir ilerleme konusunda şüpheci olduğunu ima etti ve Trump’ın paylaşımı da bu kapının şimdilik kapalı olduğunu gösteriyor.
Üst düzey Beyaz Saray yetkilileri, Nvidia’daki casusluk skandalı ve Çin’e çip ihracatı denetimlerindeki eksiklikler nedeniyle ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in görevden alınmasını tartışıyor. Senatörler ve Hazine Bakanı Scott Bessent, Megaspeed şirketinin ihracat kısıtlamaları listesine neden alınmadığına dair Lutnick’ten açıklama talep ediyor.
Reuters’ın konuya aşina iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, üst düzey Beyaz Saray yetkilileri, Nvidia’daki casusluk skandalı ve Jensen Huang’ın görevden alınmasının ardından ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in görevden alınıp alınmayacağını tartışıyor.
Habere göre Lutnick’e yönelik eleştiriler, yönetimin onlarca Çinli şirketi ABD’nin temel ticaret kara listesine eklemeyi reddetmesi ve Nvidia çiplerinin Çin’e ihracatının yeterince denetlenmemesiyle bağlantılı.
Washington’ın Pekin ile gerilimi tırmandırmamak için Ekim 2025’ten bu yana bu listeyi genişletmediği belirtiliyor.
Beyaz Saray’dan bir sözcü daha önce Başkan Donald Trump’ın “Bakana ve görevlerini yerine getirme becerisine tam güven duyduğunu” açıklamıştı.
Senato ve Hazine Bakanlığından Lutnick’e baskı
Ancak aralarında Elizabeth Warren’ın da yer aldığı senatörler, Lutnick’ten açıklama talep ediyor ve gelişmiş çiplerin ihracatı ile ulusal güvenlik risklerine ilişkin tüm belgelerin korunmasında ısrar ediyor.
Kongre üyeleri ayrıca Trump’ın Aralık 2025’te Nvidia’nın satışlardan pay karşılığında Çin’e H200 çipi satmasına izin verme kararını da sorgulayarak bunu “anayasaya aykırı ihracat vergisi” olarak nitelendirdi.
Axios’un 11 Kasım’da konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in, Nvidia’nın müşterisi Megaspeed şirketinin neden ABD Ticaret Bakanlığının ihracat kısıtlamaları listesine (Entity List) alınmadığını Lutnick’e sorduğu aktarıldı.
Habere göre yönetim ve istihbarat yetkilileri, 2025 sonbaharından bu yana Lutnick ve en yakın danışmanlarından şirkete karşı önlem alınmasını talep etse de sonuç alamadı.
Megaspeed, Nvidia’nın görevden alınan üst yöneticisi Jensen Huang etrafındaki skandalın merkezinde yer alıyor.
ABD istihbarat birimleri, şirketin eski yöneticisi Alice Huang’ın Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğundan ve Nvidia yöneticisi hakkında bilgi topladığından şüphelendi.
İkilinin arasında romantik bir ilişki olduğu daha sonra ortaya çıktı.
ABD makamları, Megaspeed’in Amerikan yapay zeka çiplerinin Çin’e sevkiyatına yönelik kısıtlamaların aşılmasında rol oynayıp oynamadığını da inceliyor.
AB, göç paktını tekrar değerlendirecek
ABD, bütçe açığı ekimde 404 milyar dolarla rekor kırdı
Azerbaycan, yeni sahalarla Avrupa’ya doğalgaz sevkiyatını artıracak
Polonyalı sanayiciler Çin’e karşı AB’den koruma istiyor
Trump, Vance’i İran politikasından azletti
Amerika7 gün önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Dünya Basını2 hafta önceABD’ye “gözünü Türk dünyasına dikme” çağrısı
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Ortadoğu2 hafta önceBAE, Hürmüz’ü baypas eden yeni hattan petrol ihracatına başlayacak
Asya2 hafta önce6,3 milyar dolarlık Binance vurgunundan “Kuzey Koreli hackerlar” sorumlu iddiası
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
