ABD’li Senatörler İran savaşına ara verecek anlaşmanın detaylarını bekliyor

ABD Senatosunda hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler İran’daki savaşı sonlandıracak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak bir anlaşma için yüksek beklenti taşıyor. Senatörler, olası anlaşmanın nükleer program, Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve bölgedeki milis güçlerin finansmanı gibi kritik başlıklarına açıklık getirilmesini istiyor.

ABD Senatosundaki hem Demokrat hem de Cumhuriyetçi üyeler, İran’daki savaşı sonlandıracak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden ticarete açacak bir anlaşmanın tamamlanması yönünde yüksek beklenti taşıyor.

Ancak İsrail ile İran’ın bölgedeki müttefiki olan Hizbullah arasındaki kırılgan ateşkes süreci, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tahran yönetimiyle yürüttüğü müzakereleri karmaşık hale getiriyor. Bu durum, tatil sonrası Washington’a dönen Kongre üyelerinin daha fazla bilgi talep etmesine yol açıyor.

Başkan Trump, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada bir anlaşmanın imzalanmaya çok yakın olduğunu işaret etmişti.

Ancak hafta sonu İsrail’in Lübnan’a yönelik gerçekleştirdiği saldırılar müzakereleri belirsiz bir zemine taşıdı. Tahran yönetimi, bu saldırıların ABD ile varılan daha geniş kapsamlı mutabakatın ihlali olduğunu belirterek tepki gösterdi.

Trump, pazartesi günü Truth Social hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin ardından İsrail askerlerinin Beyrut’tan çekileceğini duyurdu. Buna karşın Netanyahu kendi açıklamasında İsrail’in tutumunun “değişmeden kaldığını” ifade etti.

Bu belirsizlik ortamı, Trump’ın İran stratejisinin bu hafta Kongre önünde vereceği çok sayıda sınavla aynı döneme denk geliyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, salı ve çarşamba günleri düzenlenecek rutin bütçe oturumları kapsamında Kongre binasında olacak. Kongre üyelerinin bu oturumlarda Rubio’ya Ortadoğu’daki son duruma ilişkin sorular yöneltmesi bekleniyor.

Aynı zamanda Kongre’nin her iki kanadı da Trump’ın Kongre onayı olmadan İran’daki askeri eylemleri sürdürme yetkisini kısıtlamayı amaçlayan ikiz karar tasarılarını yeniden ele alacak.

Senato Dış İlişkiler Komisyonu üyesi ve ilgili karar tasarısının ana destekçilerinden Demokrat Senatör Tim Kaine, pazartesi akşamı gazetecilere yaptığı açıklamada, ateşkesin İran ordusu ile İsrail ve ABD orduları arasında topyekun bir savaşı engelleme görevini halen sürdürdüğünü belirtti. Kaine, bir anlaşma sürecinin halen devam ediyor olabileceğini ima etti.

Kaine, “Ateşkes tamamen korunaklı olmasa da artık geçmişteki kitlesel bombardıman döneminde değiliz. Bu nedenle, konuşmak ve hiç başlamaması gereken bir savaştan çıkış yolu bulmak için ateşkesi uzatmak şu an yapmamız gereken şeydir” dedi.

Savaş yetkileri tasarısının Senato versiyonu, geçen ay birkaç Cumhuriyetçi üyenin de desteğiyle komisyondan genel kurula sevk edilmişti.

Tasarının Temsilciler Meclisindeki benzeri ise Cumhuriyetçi liderliğin benzer firelerden çekinerek oylamayı iptal etmesinin ardından çarşamba günü oylamaya sunulacak. Kaine, Senato’daki Demokratların sonraki adımlarını Temsilciler Meclisindeki oylamanın sonucuna göre belirleyeceğini kaydetti.

Bu süreçte senatörler olası anlaşmaya dair daha fazla bilgi edinmek için baskı uygularken, her iki parti de anlaşmada benzer maddelerin yer almasını talep ediyor.

Senato Silahlı Hizmetler Komisyonu üyesi Cumhuriyetçi Senatör Joni Ernst, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Trump’ın müzakere sürecini yönetme biçimine güvendiğini belirtti ancak “İran’ın dize getirilmesi gerektiğini” vurguladı.

Ernst, “İran kesinlikle terör örgütü uzantılarını fonlamayı durdurmalı. Zenginleştirilmiş uranyuma sahip olmaya devam edemezler, bu durum ortadan kaldırılmalı. Biz sadece Ortadoğu’da daha istikrarlı bir varlık görmeyi istiyoruz” ifadelerini kullandı.

Ernst ayrıca, küresel deniz taşımacılığı için hayati öneme sahip olan Hürmüz Boğazı’nın açılmasının elzem bir ilk adım olduğunu ve İran’ın geçmişte tehdit ettiği gibi bu boğazdan geçen gemileri kontrol etmesine veya onlardan haraç kesmesine izin verilmemesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Su yolunun kapalı olması akaryakıt fiyatlarında artışa yol açarken, bu durum özellikle geçim maliyetlerine odaklanan ara seçim sürecinde Cumhuriyetçiler arasında huzursuzluğa neden oluyor.

Senato Dış İlişkiler Komisyonu’nun en kıdemli Demokrat üyesi Senatör Jeanne Shaheen, The Hill gazetesine yaptığı açıklamada, olası anlaşmaya dair henüz hiçbir ayrıntıyı bilmediğini söyledi. Neleri bilmek istediği sorulduğunda Shaheen, Ernst ile benzer konulara işaret etti.

Shaheen, “Boğaz açılacak mı? Başkan Trump bizi buraya sürüklemeden, İran’da bir savaş başlatmadan önce olduğu gibi ticaret gemilerine süresiz ve ücretsiz olarak açık olacak mı? Zenginleştirilmiş uranyum ve nükleer program konusu ne olacak? Bu nasıl çözülecek? Hizbullah gibi terör faaliyetlerinin fonlanmaya devam etmesi konusunda ne yapılacak? Bu detayların hiçbirine sahip değiliz” dedi.

Shaheen, salı günü Rubio ile yapılacak oturumda bu sorulara yanıt almayı umduğunu belirtti.

Kongre içinde askeri operasyonların bir an önce sonlandırılmasını destekleyen birçok isim bulunurken, Trump’ın partisindeki savunma şahinleri, kendilerine göre İran’a karşı çok yumuşak kalacak bir anlaşmaya şüpheyle yaklaşıyor.

Trump’ın yakın müttefiklerinden Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, daha önce gündeme gelen ve İran’a karşı zayıf kalacağını savunduğu olası bir anlaşmanın ilk aşamalarına karşı çıkmıştı.

Ancak hafta sonu sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda Graham, Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı açmayı ve İran’ın nükleer programına ilişkin görüşmeleri sürdürmeyi öngören planını artık desteklediğini açıkladı.

Yine de Graham, İsrail’in Hizbullah’a karşı askeri operasyonlarını durdurmasını gerektirecek bir anlaşmaya destek vermeyeceğini net bir dille ifade etti.

Graham, “Hizbullah ile yapılacak herhangi bir ateşkes onların yeniden silahlanmasına ve güçlenmesine olanak tanır. Bana göre, bir İran anlaşması ile İsrail’in Lübnan’da Hizbullah’ın kesintisiz saldırganlığına karşı koyma gücü arasında hiçbir bağ kurulmamalıdır” dedi.