ABD’nin Ukrayna planında “toprak karşılığı para” şeması önerildi

ABD’nin Ukrayna için hazırladığı barış planında, Rusya’nın Donbass bölgesi üzerindeki fiili kontrolü karşılığında Kiev’e “kira ödemesi” yapması öngörülüyor. İngiliz gazetesi The Telegraph, önerilen bu “toprak karşılığı para” şemasının, Ukrayna’nın hukuken bölge üzerindeki hak iddialarını korumasını sağladığını bildirdi.

İngiliz gazetesi The Telegraph, ABD tarafından önerilen potansiyel Ukrayna barış anlaşması taslağında Rusya’nın, Donbas üzerindeki fiili kontrolü karşılığında Kiev’e kira ödemesi yapmasının öngörüldüğünü bildirdi.

Gazete, planın içeriğine aşina olan kaynaklara dayandırdığı haberinde, bu şemayı “toprak karşılığı para” olarak nitelendirdi.

The Telegraph’ın görüştüğü kaynaklara göre, söz konusu anlaşma Ukrayna’nın Donbass üzerindeki kontrolü Rusya’ya bırakmasını şart koşuyor.

Ancak Ukrayna, hukuki olarak bu toprakları kendi bünyesinde tutma hakkını koruyor.

Donbass bölgesini oluşturan Lugansk ve Donetsk Halk Cumhuriyetleri (LHC ve DHC) toprakları, Eylül 2022’deki referandumun ardından Rusya’ya katılmıştı. Ukrayna ve Batı ülkeleri ise oylamanın sonuçlarını tanımadıklarını açıklamıştı.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, daha önce yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın var olma hakkına sahip olduğunu ancak bunun, referandumlarda Rus kültürüne ait olduğunu düşünen insanları serbest bırakması şartıyla mümkün olacağını belirtmişti.

Devlet Başkanı Vladimir Putin ise geçen ayın başlarında, Rus güçlerinin LHC’nin “neredeyse yüzde 100’ünü” ele geçirdiğini, Kiev’in ise cumhuriyet topraklarının sadece yüzde 0,13’ünü kontrol ettiğini söylemişti.

Putin, DHC’de ise Ukrayna güçlerinin “yüzde 19’luk” bir bölümü elinde tuttuğunu ifade etmiş ve “Rus askerinin ayağının bastığı yer bizimdir” vurgusunu yapmıştı.

Diğer şartlar: Askeri kısıtlamalar ve dil

The Telegraph‘ın kaynakları, planda Rusya tarafından Ukrayna’ya transfer edilmesi teklif edilen kira bedelinin miktarını belirtmedi.

Bununla birlikte, İngiliz gazetesi Reuters ve Financial Times (FT) ile aynı doğrultuda, anlaşmanın diğer koşullarını da sıraladı. Buna göre, plan; Ukrayna Silahlı Kuvvetlerinin mevcudiyetinin yarı yarıya azaltılmasını ve Kiev’e uzun menzilli füze bulundurma yasağını içeriyor.

Aynı zamanda, anlaşma Ukrayna’ya yabancı asker konuşlandırılmasını engelleyecek, ABD’nin Kiev’e askeri yardım sağlamasını durduracak ve Rusçayı devlet dili yapacak.

The Telegraph, özellikle FT’nin de bahsettiği Rus Ortodoks Kilisesi’nin (ROK) yerel şubesine resmi statü verilmesi maddesinin, yalnızca Rusya’ya katılan toprakları kapsayacağını aktardı.

Gazetenin verdiği bilgilere göre, plan uyarınca Ukrayna’ya yabancı diplomatik uçakların inişinin de yasaklanması gerekiyor.

Fakat gazete, Ukrayna’ya ABD ve Avrupa ile güvenlik garantileri konusunda müzakere etme izni verileceğini ekledi.

Planda neler var?

Daha önce Axios sitesi, ABD’nin Rusya ile istişare ederek 28 maddelik yeni bir gizli barış planı üzerinde çalıştığını duyurmuştu. Derginin aktardığına göre, ABD Başkanı’nın özel temsilcisi Steve Witkoff, geçen ayın sonunda ABD’yi ziyaret eden Rusya Devlet Başkanı’nın yabancı ülkelerle yatırım ve ekonomik işbirliği özel temsilcisi Kirill Dmitriyev ile bu belgeyi “aktif olarak görüştü”.

Financial Times, planın detaylarını inceleyen Ukraynalı yetkililerin bu taslağı eleştirdiğini bildirdi. Yetkililer, ABD teklifinin Rusya’nın “maksimalist” taleplerine uyduğunu ve önemli değişiklikler yapılmadığı sürece Ukrayna’nın bunu kabul etmeyeceğini dile getirdi. Politico ise planın detaylarının Kiev’in Avrupalı müttefikleri arasında da endişe yarattığını yazdı.

Kirill Dmitriyev, planın ana fikrinin, ABD ve Rusya başkanları Donald Trump ve Vladimir Putin’in ağustos ayında Alaska’daki zirvede üzerinde anlaştıkları ilkeleri temel almak olduğunu söylemişti. Dmitriyev, iki liderin bir sonraki toplantısına kadar sadece Ukrayna’daki çatışmayı çözmeyi değil, aynı zamanda Amerikan-Rus ilişkilerini onarmayı ve Rusya’nın güvenlik endişelerini dikkate almayı amaçlayan bir belge geliştirmeyi hedeflediklerini ifade etti.

Kremlin ise Axios ve Politico‘nun haberlerini yorumlarken, Putin ve Trump’ın Alaska’daki görüşmesinden bu yana herhangi bir “yenilik” olmadığını savundu.

Beyaz Saray’dan Zelenskiy’e baskı iddiası

The Telegraph‘ın kaynakları, Beyaz Saray’ın Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy’den önerilen koşulları kabul etmesini talep ettiğini aktardı.

Bu talebin gerekçesi olarak, Kiev’in Devlet Başkanı’nın iş ortağı Timur Mındiç ile bağlantılı olan devlet şirketi Energoatom’daki yolsuzluk skandalı karşısında zayıflaması gösterildi.

The New York Times, bu soruşturmanın, kendisini Ukrayna siyasetinde “düzeni sağlama” yeteneğine sahip bir lider olarak konumlandıran ve yolsuzlukla mücadeleyi ön plana çıkaran Zelenskiy’in kaderinde “çarpıcı bir dönüm noktası” olduğunu yazmıştı. Ukrayna parlamentosunda hükümetin istifa süreci başlatılırken, son olarak iki bakan görevden alınmıştı.