Diplomasi
Avustralya ve İngiltere “tarihi” bir yeni denizaltı anlaşması imzalayacak

Avustralya ve İngiltere cuma günü, ABD ile mevcut AUKUS denizaltı anlaşmasını pekiştirmek amacıyla 50 yıllık ikili bir anlaşma imzalayacaklarını açıkladı. Bu adım, Başkan Donald Trump yönetiminin anlaşmaya bağlı kalmayabileceği endişeleri arasında atıldı.
İngiltere yaptığı açıklamada, “50 yıllık yeni AUKUS anlaşması, İngiltere ve Avustralya’nın denizaltı programlarını destekleyecek, İngiltere ve Avustralya’da on binlerce kişinin istihdamını sağlayacak, her iki ülkenin endüstriyel kapasitesini artıracak ve İngiltere ile müttefiklerimizin güvenliğini sağlayacak denizaltıları teslim edecek” dedi.
2021’de AUKUS kapsamında Avustralya’nın nükleer güçle çalışan denizaltılar satın almasına odaklanan, milyarlarca dolarlık üçlü bir anlaşma imzalanmıştı. Ancak ABD Savunma Bakanlığı Politika Müsteşarı Elbridge Colby’nin Haziran ayında, 368 milyar Avustralya doları tutarındaki planı tehlikeye atabilecek bir inceleme başlatması üzerine anlaşmanın geleceği sorgulanmaya başladı.
Cumartesi günü imzalanacak yeni ikili anlaşmanın ayrıntıları, yıllık Avustralya-İngiltere Bakanlar (AUKMIN) istişareleri kapsamında Sidney’de dışişleri ve savunma bakanları arasında yapılan görüşmelerin ardından ortaya çıktı.
İngiltere Savunma Bakanı John Healey, yeni anlaşmayı “tarihi” ve İngiltere’nin “önümüzdeki yarım yüzyıl için AUKUS taahhüdünün” bir işareti olarak nitelendirdi.
Healey, ortak basın toplantısında “Bu, iki donanmamızın sahip olduğu en güçlü ve en gelişmiş saldırı denizaltılarını inşa etmek için yapılan bir anlaşma” dedi. “Bu anlaşma, biz politikacılardan daha uzun ömürlü olacak ve çocuklarımızın ve torunlarımızın güvenliğini koruyacak” diye ekledi.
Avustralya Başbakan Yardımcısı ve Savunma Bakanı Richard Marles de anlaşmayı överek, “Bu, iki ülke arasında federasyonun kurulmasından bu yana imzalanan en önemli anlaşma” dedi.
“Avrupa-Atlantik ve Hint-Pasifik bölünmez bir bütündür”
Anlaşma dışında, ekonomik dayanıklılığın güçlendirilmesi, kritik mineraller konusunda daha derin işbirliğinin teşvik edilmesi ve siber güvenlik kapasitelerinin artırılması da istişareler sırasında görüşüldü.
Canberra ve Londra, Ukrayna’ya tam destek verdiklerini de teyit etti.
Healey, Kuzey Kore ve Çin’e üstü kapalı bir şekilde atıfta bulunarak, iki ülkenin “Ukrayna’nın yanında gerektiği kadar uzun süre duracaklarını, çünkü Rusya’ya yardım eden, insansız hava araçları sağlayan, teknoloji tedarik eden ve cepheye asker gönderenler bugün Ukrayna’ya odaklanmış olsalar da, yarın gözlerini Hint-Pasifik’e çevirebileceklerini” savundu.
İngiltere Dışişleri Bakanı David Lammy, “Avrupa-Atlantik ve Hint-Pasifik bölgeleri bölünmez bir bütündür” dedi.
İngiltere yetkililerinin ziyareti, bu yılki Talisman Sabre tatbikatı kapsamında 1997’den bu yana ilk kez Birleşik Krallık Uçak Gemisi Taarruz Grubunun Avustralya’ya konuşlandırılmasıyla kutlanıyor. Talisman Sabre, Avustralya ve ABD öncülüğünde iki yılda bir düzenlenen ve bu kez 19 ülkeden 40.000 askeri personelin katıldığı eşi benzeri görülmemiş bir askeri eğitim tatbikatı.
“Çin tehdidi”
Bu gelişme, hem Londra hem de Canberra’nın Çin’in artan etkisini “tehdit” olarak algıladığı bir dönemde gerçekleşti.
İngiliz hükümeti, Çin ile ilişkilerini ilk kez derinlemesine denetleyen raporunda, Pekin’in “casusluk ve siber saldırılar” ile “Güney Çin Denizi’ndeki tehlikeli ve istikrarı bozucu faaliyetler” ve “kural temelli düzene yönelik saldırılar” da dahil olmak üzere “tüm tehditleri” oluşturduğunu öne sürdü.
Lammy haziran ayında İngiltere Parlamentosu’nda şunları söyledi: “Bölgesel ortaklarımızla birlikte seyir özgürlüğünü desteklemeye ve Çin’in ihlallerini kınamaya devam edeceğiz. AUKUS’a desteğimizi iki katına çıkaracağız.”
Çin ile ikili ilişkilerin en gergin olduğu 2018-2022 yıllarında ülkeyi yöneten eski Avustralya Başbakanı Scott Morrison, çarşamba günü ABD Kongresi’nde düzenlenen bir oturumda, Pekin’in “kendi çıkarlarına uygun olduğunda Avustralya’ya karşı ordusuyla sindirme amaçlı davranışlarda bulunmaya devam ettiğini” söyledi.
Morrison, AUKUS’un Çin’in baskılarına karşı “direniş ve direnç örneği” olduğunu öne sürdü.
ABD hala gözden geçiriyor
AUKUS’un 1. ayağı kapsamında, sekiz adet nükleer güçle çalışan saldırı denizaltısının ilki, 2020’lerin sonunda İngiltere’de inşa edilecek ve 2040’ların başında hizmete girecek. ABD ayrıca, geçici bir önlem olarak 2030’ların başından itibaren Avustralya’ya üç ila beş adet Virginia sınıfı denizaltı satacak. Avustralya’da ABD ve İngiltere denizaltılarının dönüşümlü olarak konuşlandırılması da planlanıyor.
Temmuz ortasında süresi uzatılan ABD’nin gözden geçirme süreci, ABD’nin Avustralya’ya denizaltı satışı ile kendi donanmasının denizaltı kapasitesinin zayıflamamasını ve programın Trump’ın “Önce Amerika” gündemiyle uyumlu olmasını sağlamayı amaçlıyor.
Hem Canberra hem de Londra, Pentagon’un incelemesi ile ilgili endişeleri büyük ölçüde hafifletmeye çalıştı. AUKUS Özel Temsilcisi Stephen Lovegrove, temmuz ayında Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü düşünce kuruluşuna yaptığı açıklamada, “yeni hükümetlerin göreve gelip bu konuları incelemesinin sadece meşru değil, muhtemelen tavsiye edilebilir” olduğunu söyledi.
Keir Starmer liderliğindeki Birleşik Krallık da 2024’te iktidara geldikten sonra AUKUS’u gözden geçirdi.
Lovegrove, denizaltılara atıfta bulunarak “Çok pahalılar” dedi ve ekledi: “Çok önemliler ve ulusal çıkarlar için gerekli olduklarından emin olmaları gerekiyor.”
Ancak “ABD Donanması’nın AUKUS’un 1. ayağına tamamen bağlı olduğunu” kesin olarak ifade eden Lovegrove, özellikle denizaltılarının rotasyonel üslenmesini sağlayan ve Hint Okyanusu’na güç projeksiyonu yapmasına olanak tanıyan bileşeni desteklediğini ekledi.
Canberra da Pentagon’un gözden geçirmesinin ilerleyişine ilişkin güvenini dile getirerek, Şubat ayında yaptığı 800 milyon dolarlık ilk ödemenin ardından ABD’ye 800 milyon dolarlık ikinci ödemeyi yaptı.
Avustralya Başbakanı Anthony Albanese çarşamba günü ulusal medya ABC’ye verdiği demeçte, ödemeyi savunarak “Bu ekstra bir ödeme değil. Bu, planımızdaki bir ödeme” dedi.
“Birleşik Krallık ile olduğu gibi ABD ile de bir anlaşmamız var. Bu, onların endüstriyel kapasitelerini artırmakla ilgili” diye ekledi.
AUKUS planları Çin’i mi endişelendirmeli yoksa Avustralya’yı mı?
Diplomasi
ABD, Nvidia çiplerinin Çin’e yönlendirildiği şüphesini soruşturuyor

Financial Times’ın haberine göre, Singapur merkezli Megaspeed şirketi ABD’nin ihracat kısıtlamalarına rağmen gelişmiş Nvidia yapay zeka çiplerinin Çin’e yönlendirildiği şüphesiyle ABD ve Singapur makamlarının incelemesine alındı. Çinli Alibaba ile işbirliği yapan şirketin varlıkları 2023’te 33 milyon dolardan 2024’te 3 milyar dolara yükseldi.
İddiaya göre Singapur’daki şirketler ABD’nin ihracat kısıtlamaları sürerken Çinli teknoloji şirketlerinin gelişmiş ABD yapımı Nvidia yapay zeka çiplerine erişmesine yardımcı oluyor ve bu şirketlerden Megaspeed, çiplerin Çin’e yönlendirilmiş olabileceğine yönelik soruşturmanın merkezinde.
Financial Times (FT) gazetesinin haberine göre Megaspeed, Çinli Alibaba ile yürüttüğü işbirliği sayesinde Nvidia’nın Asya’daki en büyük müşterilerinden biri haline geldi.
Şirketin varlıkları 2023 yılında 33 milyon dolarken 2024 yılında 3 milyar dolara yükseldi.
Megaspeed, ağırlıklı olarak Güneydoğu Asya’da kiralanan kapasiteler üzerinden bilgi işlem hizmetleri sunmak amacıyla grafik işlemciler satın almasına olanak tanıyan resmi Nvidia bulut ortağı statüsü kazandı.
Alibaba ise şirketin en büyük müşterisi oldu.
Daha önce Megaspeed’in hissedarları arasında, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile ilişkisi etrafındaki krizin merkezinde yer alan Alice Huang da vardı.
FT, Alice Huang’ın Çinli yatırımcılara Alibaba ile olan ticari bağlantılarından ve yoğun talep gören Nvidia grafik işlemcilerini temin etme imkanından bahsettiğini bildirdi.
Alice Huang, sektörel etkinliklerde Nvidia CEO’su ile düzenli olarak fotoğraflandı.
ABD makamları, Çin istihbarat servislerinin Alice Huang’ı kendi saflarına kattığından şüphelendi.
ABD makamları, 2025 yılının sonlarına doğru ihracat kısıtlamalarını delerek Nvidia çiplerinin Çin’e yönlendirilmesine yardım ettiği şüpheleri nedeniyle Megaspeed hakkında soruşturma başlattı.
Singapur polisi de inceleme başlatırken, veri merkezi işletmecileri şirketle yaptıkları sözleşmeleri feshetmeye başladı.
Megaspeed, ABD ve Malezya makamlarının soruşturmalarına konu olduğunu açıkladı ancak “çiplerin yasa dışı devri veya herhangi bir hukuka aykırı faaliyetle bağlantılı ihlallere dair hiçbir kanıt tespit edilmedi” ifadesini kullandı.
Yapay zeka alanındaki şirketlere danışmanlık yapan Matthias Hendrichs, Singapur’un rolünü hem ABD hem de Çin ile olan yakın ekonomik bağlarıyla açıkladı.
Hendrichs’e göre Singapur, doğrudan erişimin zorlaştığı durumlarda iki ülke arasında sıklıkla aracılık yapıyor.
Kasım ayı başında ABD medyası, ABD istihbarat servislerinin Alice Huang hakkındaki şüphelerini duyurdu.
FT’nin aktardığına göre, Alice Huang’ın Nvidia CEO’su ile romantik bir ilişkisi vardı.
Daha sonra Jensen Huang, çalışanlara hitaben yaptığı konuşmada sadakatsizliğini itiraf etti ve ailesinden özür diledi.
Öte yandan Huang, ilişki yaşadığı kadının adını açıklamadı.
Nvidia Yönetim Kurulu, CEO’ya yönelik olası yabancı istihbarat operasyonu haberleriyle ilgili bağımsız soruşturma başlatıldığını duyurdu.
Şirket, yönetim kurulunun ulusal güvenliğin veya Nvidia sırlarının tehlikeye girdiğini düşünmek için bir gerekçesi olmadığını vurguladı ancak inceleme kapsamında mevcut tüm bilgilerin değerlendirileceğini belirtti.
Çin Dışişleri Bakanlığı ise ajanlaştırma suçlamalarını asılsız ve iftira niteliğinde niteleyerek reddetti.
Nvidia, Huang’ın çalışmalarına ara vermeden CEO’luk görevini sürdüreceğini açıkladı.
Bu sırada yatırımcılar, Nvidia ve yöneticisine karşı toplu dava açtı.
Yatırımcılar, Huang’ın Alice Huang ile öne sürülen bağlantısına dair bilgileri gizleyerek hissedarları yanılttıkları gerekçesiyle davalıları suçladı.
Nvidia CEO’su Huang, “Çin casusu” ile ilişkide olduğunu kabul etti
Diplomasi
Trump ile Netanyahu arasında İran’a yeni harekat konusunda kavga çıktı

İsrail Başbakanı Netanyahu’nun İran’a askeri harekatın yeniden başlatılması yönündeki günlük baskılarına rağmen ABD Başkanı Trump, müzakerelerin sürdüğünü belirterek yeni bir saldırının gerekli görünmediğini açıkladı. Yedioth Ahronoth gazetesi, iki liderin telefon görüşmesinde karşılıklı bağırdığını duyururken İsrail tarafı iddiaları reddetti.
ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında hafta sonu gerçekleşen telefon görüşmesinde, İran’a yönelik askeri harekatın yeniden başlatılması konusunda tartışma yaşandığı bildirildi.
Yedioth Ahronoth gazetesinin görüşme hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberine göre konuşma, alışılmadık derecede hararetli geçti.
Kaynaklardan biri, iki lider arasında karşılıklı bağırmaların yaşandığı çok sert bir tartışmanın cereyan ettiğini aktardı.
Netanyahu’nun ofisi ise söz konusu iddiaları, “Yalan haber, tamamen saçmalık” ifadeleriyle yalanladı.
Görüşmenin yapıldığını teyit eden üst düzey bir İsrailli yetkili de temasın “kesinlikle zorlu bir görüşme olmadığını” öne sürdü.
Görüşmeye dair çelişkili açıklamalar, Netanyahu’nun yeni askeri saldırı talepleri ile Trump’ın diplomasiye yeniden alan açma eğilimi arasındaki görüş ayrılığını görünür kıldı.
Financial Times gazetesine demeç veren ve temasları yakından izleyen bir kaynak, “Netanyahu Trump’ı her gün arıyor ve savaşı yeniden başlatması için baskı yapıyor” dedi.
Aynı kaynağın aktardığına göre Beyaz Saray içinde ve dışında askeri çatışmaya karşı duran isimler bu baskıya direnmeyi sürdürüyor.
Bölge liderleri de Trump’a gerilimi artırmama ve müzakereleri önceliklendirme çağrısı yapıyor.
Netanyahu’nun baskısı, İsrail’deki seçimlerin ardından başbakanlık görevini koruma mücadelesi verdiği ve ABD’de Cumhuriyetçilerin İran savaşının da etkisiyle ara seçimlerde ağır bir yenilgiye uğradığı dönemde yoğunlaşıyor.
Financial Times, Arap liderlerin Netanyahu’nun Trump’ı yeniden savaşa ikna etme çabasından ötürü giderek daha derin bir endişe taşıdığını yazdı.
İsrail’deki iç gelişmelere hakim başka bir kaynak ise Netanyahu’nun askeri harekatın yeniden başlamasını istediğini teyit etti ancak Trump’ı ikna etmeye dönük koordineli bir baskının yürütülmediğini savundu.
Netanyahu’nun salı günü yeni Meclisin yemin törenindeki hitabı da İran başlığında Washington yönetimiyle yaşanan fikir ayrılığını ortaya koydu.
Trump yönetimi Tahran ile diplomatik bir anlaşma ihtimalini araştırmak isterken Netanyahu, İran’ın oluşturduğu nükleer tehdidin ancak bu ülkedeki iktidarın devrilmesiyle kalıcı olarak engellenebileceği görüşünü dile getirdi.
Netanyahu konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı: “İran nükleer tehdidi yeniden oluşturmaya çalışıyor. Bu varoluşsal tehdidi kalıcı olarak ortadan kaldırmanın tek yolu, Ayetullahlar rejimini devirmektir.”
İsrail Başbakanı, ülkesinin uluslararası kamuoyunun baskısına maruz kalacağını da ileri sürdü: “Yakında nükleer bir İran’ı ve bizi yok etmek isteyen terör rejiminin varlığını sürdürmesini kabul etmemiz için baskıyla karşılaşacağız.”
“Güvenlik bölgelerinde” sağladıklarını kaydettiği mevzilerden geri çekilmeleri yönünde de dış baskı beklediğini aktaran Netanyahu, bu riskleri hükümet kurma sürecine bağlayarak ulusal birlik hükümeti hedefini yineledi: “Diğer bütün hesapları bir kenara bırakmalı ve ulusal birlik hükümeti kurmalıyız. Bu büyüklükteki sorunlarla ancak böyle bir hükümet baş edebilir.”
Diğer taraftan Trump, pazartesi günü Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da yaptığı toplantının ardından, İran’a yönelik yeni bir askeri harekatın şu aşamada zorunlu görünmediğini açıkladı.
Doha yönetiminin arabuluculuğunda Washington ile Tahran arasında yürütülen diplomatik temasların masaya yatırıldığı görüşmenin ardından Trump, “Bu aşamada askeri harekata başvurmak pek gerekli görünmüyor” dedi.
Trump, bu yaklaşımına karşın Amerikan silahlı kuvvetlerinin her türlü saldırıya hazır durumda beklediğinin altını çizdi.
Mevcut çatışmanın bitirilmesi noktasında “olumlu bir ivme” yakalandığını dile getiren Trump, İsrail’in güvenliğini garanti altına alacak bir uzlaşıya varılabileceğine inandığını belirtti.
Pazar gecesi yayımlanan CBS televizyonunun 60 Minutes programında, seçimlerin tamamlanmasının ardından İran savaşını tırmandırmayı düşünüp düşünmediği sorulan Trump, “Böyle bir niyetim yok. Bunun için herhangi bir neden olduğunu düşünmüyorum” karşılığını verdi.
Buna rağmen geçmişte İran’ı hedef alma kararının arkasında duran Trump, Tahran’ın nükleer silaha ulaşmasına izin verilemeyeceğini ve benzer şartlar altında aynı kararı tekrar alacağını ifade etti.
Trump’ın uzlaşı potansiyeline dönük iyimser tavrına karşılık ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio konuya daha temkinli yaklaştı.
Görüşmelerin seyrine ilişkin Rubio, “Bir atılımın eşiğinde olduğumuzu söyleyemem” diyerek, Tahran’ın öne sürdüğü şartlar sebebiyle müzakere sürecinin verimli ilerlemediğini bildirdi.
Rubio, İran tarafının sunduğu taleplerin “yalnızca kabul edilemez değil, bazı durumlarda ölçüsüz, gülünç ve gerçekten gerçek dışı” olduğunu ileri sürdü.
Diplomasi
Beş AP üyesi Ukrayna’daki işkence merkezlerinin kapatılmasını istedi

Avrupa Parlamentosu üyesi beş milletvekili, Ukrayna’nın AB Büyükelçisi Taras Kaçka’ya mektup yazarak Petropavlovskaya Borşçagovka’daki gizli tesis dahil tüm işkence merkezlerinin kapatılmasını istedi.
Avrupa Parlamentosu üyesi beş milletvekili, Ukrayna’nın Avrupa Birliği (AB) Büyükelçisi Taras Kaçka’ya mektup göndererek ülkedeki tüm işkence merkezlerinin kapatılmasını talep etti.
Rus devlet ajansı RİA Novosti’nin ulaştığı mektupta milletvekilleri, “En üst düzey yönetiminize başvurarak Petropavlovskaya Borşçagovka’daki tesisin ve insan haklarının ihlal edilebileceği diğer tüm kurumların derhal kapatılmasını talep etmeye çağırıyoruz” ifadelerine yer verdi.
Mektubun yazarları, 2 Kasım’da yaşanan olaylara karışan sağlık çalışanı Valentina Molodaya ile ona refakat eden ambulans şoförü Viktor Yena’nın serbest bırakılmasını ve haklarındaki adli işlemlerin durdurulmasını istedi.
Milletvekilleri, yaşanan sürecin Avrupa Komisyonu’nun Ukrayna’da insan hakları alanında “önemli ilerleme” kaydedildiğini belirttiği 2026 AB genişleme raporuyla çeliştiğini kaydetti.
Mektupta, “Kiev yönetimini bağımsız bir soruşturma başlatmaya, ayrıca AB fonlarının bu tür uygulamaları desteklemediğini ve teşvik etmediğini garanti etmeye çağırıyoruz” vurgusu yapıldı.
Gelişmeler, 2 Kasım’da yerel halkın Kiev bölgesindeki Petropavlovskaya Borşçagovka köyünde bir evin bodrumunda tutulan kişileri kurtarmaya çalışmasıyla kamuoyunun gündemine geldi.
Bölgede güvenlik güçleri önlem alırken, gizli cezaevinin bulunduğu yere gelen sağlık görevlisi, ambulans şoförü ve bir kadının tutuklandığı, eyleme katılan diğer kişilerin ise arandığı belirtildi.
Ayrıca, Rus makamlarının Ukrayna’daki gizli işkence merkezlerinin varlığına 2014 yılından bu yana defalarca dikkat çektiği ve bir Ukraynalı gazeteciye işkence merkezlerinin adreslerini içeren bini aşkın mektup ulaştığı aktarıldı.
Asya2 hafta önceMao gafı krize yol açtı: Mbappe özür diledi, Çin’de boykot başladı
Dünya Basını2 hafta önceGünah keçisi olarak Netanyahu
Amerika5 gün önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Dünya Basını2 hafta önceEmperyalizmin açmazları: Savaşlar, yalanlar ve çöken refah devleti
Ortadoğu2 hafta önceİsrail’de rekor katılımlı seçim: İki blok da 61 sandalyeye ulaşamıyor
Ortadoğu2 hafta önceABD ara seçim sonrası İran’a saldırı için Körfez’i uyardı
Asya1 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını1 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir









