Bolivya seçimleri: Morales’in partisi MAS çöktü

Bolivya’da cumhurbaşkanlığı seçimlerinde iki sağcı aday öne çıktı ve bu, Movimiento al Socialismo (Sosyalizme Doğru Hareket – MAS) partisinin yaklaşık 20 yıllık hakimiyetinin sonuna işaret ediyor.

Seçimlerin ilk turunda en fazla oyu alan aday sürpriz oldu: Kamuoyu yoklamalarında sadece %3 destekle kampanyaya başlayan 57 yaşındaki merkez sağ senatör Rodrigo Paz Pereira.

İkinci sırada, eski diktatör Hugo Banzer’in istifasının ardından 2001 yılında kısa bir süre ülkeyi yöneten sağcı eski cumhurbaşkanı Jorge “Tuto” Quiroga yer aldı.

Seçim mahkemesinin “ön” sayımında oyların %92’sinden fazlası sayıldığında, Paz Pereira %32,1, Quiroga ise %26,9 oy aldı.

1989-1993 yılları arasında başbakanlık yapan eski cumhurbaşkanı Jaime Paz Zamora’nın oğlu olan Pereira, “Bunu mümkün kılan ve sesi olmayan, sandıkta görünmeyen, var olmayanlara sesini duyuran tüm kadın ve erkeklere teşekkür etmek istiyorum,” dedi.

Tarija senatörü Pereira, polis yolsuzluklarını ortaya çıkardığı için tanınan ve birçok analiste göre seçmenler için belirleyici bir faktör olan eski polis şefi Edman Lara Montaño’ya coşkuyla teşekkür etti.

Pereira, pazar günü geç saatlerde La Paz’da konuşmasını bekleyen gazetecilere ve onlarca destekçisine, “Yolsuzlukla başa baş mücadele edeceğiz, lanet olsun!” diye bağırdı.

Quiroga ise “Bu tarihi bir gece – tek bir parti, tek bir grup, tek bir aday için değil, güçle, inançla, umutla ve onurla sesini duyuran tüm Bolivyalılar için. Bugün, daha iyi bir yarın için dev bir adım attık,” dedi.

Seçim mahkemesi, rakamların “ön ve kesin olmayan” olduğunu vurguladı. Bunun nedeni, Bolivya’da iki sayım yöntemi kullanılması: daha hızlı olanı, veri işleme merkezine gönderilen her oy pusulasının fotoğraflarına dayalı; daha yavaş olan kesin sayımda ise, her oy pusulası sistemine girmeden önce sandık merkezlerinde kamuya açık olarak sayılır ve incelenir.

Mahkeme, resmi sonuçları yedi gün içinde açıklamak zorunda.

Hiçbir aday %50’den fazla oy almadı veya en az %40 oy ve ikinci sıradaki adaya 10 puan fark atamadı, bu nedenle 19 Ekim’de ikinci tur yapılacak.

İlk turda olduğu gibi, ikinci tur kampanyasının da son 40 yılın en kötü ekonomik krizi, dolar ve yakıt kıtlığı ve artan enflasyonun gölgesinde geçmesi bekleniyor.

Mas’ın halk arasında hiç sevilmeyen başkanı Luis Arce, yeniden aday olmama kararı almış ve yerine içişleri bakanı 36 yaşındaki Eduardo del Castillo’yu aday göstermişti. Castillo, oyların sadece %3,15’ini aldı.

Bu oran, Arce ve eski başkan Evo Morales’in geçmişte ilk turda elde ettiği %50’nin üzerindeki oy oranına kıyasla çok düşük, fakat parti için yasal statüsünü kaybetmemek için yeterli, zira baraj %3 olarak belirlenmişti.

Ön sayımlara göre, oyların %19,1’i geçersiz sayıldı. Bu oran, Bolivya seçimlerinde tarihsel ortalamanın çok üzerinde: Bu oran genellikle %5’in altında kalıyordu.

Bolivya’nın ilk yerli lideri Morales, son haftalarda destekçilerini, dördüncü dönem adaylığını engelleyen anayasa ve seçim mahkemelerinin kararlarını protesto etmek için geçersiz oy kullanmaya çağırmıştı.

Kampanya boyunca anketlerde önde giden 66 yaşındaki iş adamı Samuel Doria Medina, %19,89 oy oranıyla üçüncü oldu.

Doria Medina yenilgisini kabul etti ve ikinci turda Paz Pereira’yı destekleyeceğini açıkladı.

Bolivya basını, analistlerin Paz Pereira’nın olası bir avantajının, son haftalardaki seçim kampanyasının Quiroga, Doria Medina ve sol arasında yoğunlaşması ve senatörün ana saldırı hattının, hatta sahte haber kampanyalarının dışında kalması olduğunu öne sürdüğünü yazdı.

Ayrıca, anketler seçim gününden önce hâlâ çok sayıda kararsız seçmen olduğunu gösteriyordu.

En yüksek oyu alan sol aday, Mas’tan ayrılıp küçük bir koalisyonla yarışan 36 yaşındaki senatör Andrónico Rodríguez oldu. Bir ara üçüncü sırada yer alan Rodríguez, sonunda %8’in biraz üzerinde oy alarak dördüncü oldu.

Avrupa Birliği ve Amerikan Devletleri Örgütü gibi kuruluşlardan 2.500’den fazla ulusal ve uluslararası gözlemci, oylamayı izledi ve ön raporlarını önümüzdeki günlerde yayınlaması bekleniyor. Gözlemciler, gün boyunca oylamanın normal şekilde ilerlediğini belirtti.

Seçim mahkemesine göre, bazı “münferit olaylar” dışında seçimler sorunsuz geçti.

Bu olaylardan biri Rodríguez’i ilgilendiriyordu. Eski cumhurbaşkanının kalesi olan Entre Ríos’ta, Morales’in kalesi olan yerden yaklaşık 50 mil (80 km) uzaklıkta oy kullanırken, 36 yaşındaki senatör, kendi ifadesiyle “Morales’in destekçileri olarak tanımlanan küçük bir grup aşırılıkçı” tarafından yuhalandı ve taşlandı.

Rodríguez, oy kullanmak için silahlı kuvvetler mensupları tarafından koruma altına alındı. Yerli kökenleri ve koka yetiştiricileri sendikasındaki liderliği nedeniyle bir zamanlar Morales’in doğal varisi olarak görülen senatör, kendi adaylığını açıklaması üzerine hain ilan edildi.

Ekim ayından bu yana 15 yaşındaki bir kızın babası olduğu iddiasıyla aranan Morales, yüzlerce koka yetiştiricisinin polis ve ordunun eski cumhurbaşkanını gözaltına almasını engellediği küçük köyden yaklaşık 40 kilometre uzaklıktaki Villa 14 de Septiembre’de oy kullandı.

Morales, hakkındaki davanın mevcut hükümetin kendisini siyasi olarak yok etme planının bir parçası olduğunu iddia ediyor.

Morales’in maliye bakanı olarak görev yaptıktan sonra başlıca rakibi haline gelen Cumhurbaşkanı Arce, La Paz’da oy kullandı ve kasım ayında yeni cumhurbaşkanının yemin töreninde “kesinlikle demokratik bir geçiş” sağlayacağını söyledi.