Çin, DTÖ’deki ‘gelişmekte olan ülke’ ayrıcalıklarından vazgeçti

Çin, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) müzakerelerinde gelişmekte olan ülkelere tanınan özel rejimden artık yararlanmayacağını açıkladı. Pekin, resmi olarak gelişmekte olan ülke statüsünü ise koruyacağını belirtti.

Çin, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) müzakerelerinde gelişmekte olan ülkelere tanınan özel ve farklılaştırılmış rejimden artık yararlanmayacağını duyurdu.

Başbakan Li Çiang, kararı New York’ta Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu çalışmaları kapsamında yaptığı görüşmelerde açıkladı.

Xinhua haber ajansının bildirdiğine göre Başbakan Li, “Sorumluluk sahibi büyük bir gelişmekte olan ülke olarak Çin, DTÖ’deki mevcut ve gelecekteki müzakerelerde yeni bir özel ve farklılaştırılmış rejim talep etmeyecek,” dedi.

Li, Çin’in “daima gelişmekte olan bir ülke olarak kalacağını” ve ülke statüsü ile özel rejim konularının “bağlantılı olsa da özdeş olmadığını” vurguladı.

Gelişmekte olan ülke statüsü ne anlama geliyor?

DTÖ kurallarına göre ülkeler kendi sınıflandırmalarını kendileri belirliyor. Gelişmekte olan ülke statüsü, ülkelere bazı önemli imtiyazlar sağlıyor.

Bu imtiyazlar arasında gelişmiş ülkelere ihracatta daha düşük gümrük vergileri, kriz durumlarında tarımda ithalat vergilerini yükseltme veya sübvansiyon sağlama gibi esneklikler, ticaret politikalarını DTÖ kurallarına uyumlu hale getirmek için daha uzun süre tanınması ve teknik yardım alma olanakları bulunuyor.

Çin, DTÖ’ye 2001’de katıldığında tarımsal sübvansiyonlara yerel üretimin toplam değerinin yüzde 8,5’i oranında harcama hakkı elde etmişti.

Pekin: Karar küresel ticaret sistemini güçlendirecek

Çinli yetkililer, kararın küresel ticaret sistemini güçlendirme amacı taşıdığını belirtti. Baş müzakereci Li Çıngang, Pekin’in DTÖ ayrıcalıklarından vazgeçmesinin, “bazı ülkelerin” yürüttüğü ticaret savaşları ve korumacı önlemler nedeniyle tehdit altına giren küresel ticaret sistemini destekleyeceğini söyledi.

DTÖ’deki Çin temsilcisi Li İhun ise Çin’in örgütte resmi olarak gelişmekte olan ülke statüsünü koruyacağını kaydetti. Devlet Başkanı Xi Jinping de 2023’te yaptığı bir açıklamada, “Çin’in geçmişte olduğu gibi bugün de gelecekte de gelişmekte olan ülkeler ailesinin bir üyesi olmaya devam edeceğini” ifade etmişti.

DTÖ’den karara olumlu tepki

DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, Çin’in kararını memnuniyetle karşılayarak bunu örgüt için “bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi.

Sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda Okonjo-Iweala, “Çin’in kararı daha dengeli ve adil bir küresel ticaret sistemi inşa etme arzusunu yansıtıyor. Bu, uzun yıllar süren yoğun çabaların doruk noktasıdır,” diye yazdı.

ABD ve AB’den uzun süredir eleştiri geliyordu

Çin, kararın tamamen gönüllü olduğunu vurgulasa da ABD ve AB ülkeleri, Pekin’i uzun süredir gelişmekte olan ülke statüsünü kullanarak haksız ticaret avantajı elde etmekle eleştiriyordu.

2023 yılında ABD Temsilciler Meclisi, Çin’in bu statüsünü iptal eden bir yasa tasarısını kabul etmişti.

ABD’li Cumhuriyetçi temsilci Young Kim, konuyla ilgili olarak, “Çin dünya ekonomisinin yüzde 18,6’sını oluşturuyor, ikinci büyük ekonomi konumunda. ABD’ye gelişmiş ülke muamelesi yapılıyorsa, Çin’e de aynı şekilde muamele edilmeli,” demişti.

Hinrich Foundation kıdemli araştırmacısı Keith Rockwell ise Pekin’in kararının, Washington ile ilişkilerini düzeltmesine yardımcı olabileceğini belirtti.

Bloomberg‘in haberine göre, Çin’in ayrıcalıklardan vazgeçmesi, ABD’nin 2019’dan bu yana çalışmayan DTÖ Temyiz Organının yeniden faaliyete geçmesi için öne sürdüğü taleplerden biriydi.

Eski ABD’li diplomat Wendy Cutler ise “Yıllar gecikmiş bu kararın pratikte büyük bir etkisi olmayacağını” savundu.