Çin, Meta’nın yapay zeka girişimi Manus’u 2 milyar dolara satın almasını engelledi

Çin, ABD’li Meta’ya yapay zeka (AI) girişimi Manus’u 2 milyar dolara satın alma işlemini geri almasını emretti.

Pekin, ABD yatırımlarının ileri teknolojiler alanındaki yerli girişimlere erişimine yönelik denetimi sıkılaştırırken, Çin pazartesi günü ABD’li teknoloji devi Meta’ya yapay zeka girişimi Manus’u 2 milyar doların üzerinde bir bedelle satın alma işlemini geri alması talimatı verdi.

Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’nun bu hamlesi, Washington’ın Çinli teknoloji şirketlerinin gelişmiş ABD çiplerine erişimini kesmeye çalıştığı bir dönemde, Çin’in ABD’li şirketlerin yapay zekâ yeteneklerini ve fikrî mülkiyeti satın almasını engelleme konusundaki kararlılığını ortaya koyuyor.

NDRC’nin yabancı yatırımların güvenlik incelemesinden sorumlu ofisi, “Manus’a yönelik yabancı yatırımı yasa ve düzenlemeler uyarınca yasaklayacağını ve ilgili tarafların satın alma işleminden çekilmesini talep ettiğini” açıkladı.

Açıklamada Meta’nın ya da Manus’taki diğer denizaşırı yatırımcıların adı verilmedi.

Bu ani hamle, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında Pekin’de yapılması planlanan mayıs ortasındaki zirveden haftalar önce geldi. Çin Ticaret Bakanlığı, Kaliforniya merkezli Meta’nın girişimi aralık ayında satın almasını tamamlamasından birkaç gün sonra, ocak ayında satışa ilişkin bir soruşturma başlattığını duyurmuştu.

Konuya aşina üç kaynağa göre, Manus yatırımcıları Meta’nın Facebook’un sahibi olan şirket tarafından devralınmasının ardından şirketten çıkış yaptı. Çin’in tamamlanmış kurumsal anlaşmaların geri alınmasını emretmesi nadir görülen bir durum; bu da ABD-Çin teknoloji rekabeti ortasında düzenleyici denetimin arttığının bir işareti olarak değerlendiriliyor.

Konuya aşina beş kaynağın Reuters’a aktardığına göre, Manus’un iki kurucu ortağı, CEO Xiao Hong ve baş bilim insanı Ji Yichao, mart ayında düzenleyicilerle görüşmeler için Pekin’e çağrıldı ve daha sonra ülkeden çıkmaları yasaklandı. Xiao ve Ji, Reuters’ın yorum taleplerine yanıt vermedi.

Manus, Mayıs 2025’te ABD’li girişim sermayesi şirketi Benchmark liderliğinde gerçekleştirilen 75 milyon dolarlık fonlama turunun ardından temmuz ayında Çin’deki ofislerini kapattı ve onlarca çalışanını işten çıkardı.

Konuya aşina kişilere göre şirket, daha sonra Çinli düzenleyicilerden onay almadan operasyonlarını Singapur’a taşıdı.

Bu hamle, Manus’un ana şirketi Butterfly Effect’in Singapur’da yeniden kurulmasına ve hem ABD’nin Çinli yapay zekâ şirketlerine yönelik yatırım kısıtlamalarını hem de yerli yapay zekâ şirketlerinin fikrî mülkiyetlerini ve sermayelerini yurt dışına aktarmasına ilişkin Çin düzenleyici sınırlamalarını aşmasına imkân verdi.

Konuya aşina iki kaynağa göre, Manus çalışanları hâlihazırda Meta’nın Singapur’daki ofislerine taşındı ve iki yöneticiye yönelik yurt dışına çıkış yasaklarına rağmen projeler devam ediyor.

Çin’in Manus’u satın alma anlaşmasının geri alınması talebi, Pekin’in sınır ötesi bir işlemi engellediği son yüksek profilli vaka oldu.

Geçen yıl Çin, Li Ka-shing’in CK Hutchison şirketini, dünya genelinde onlarca limanın ABD’li varlık yöneticisi BlackRock liderliğindeki bir konsorsiyuma 23 milyar dolarlık satışını kabul ettiği için eleştirmişti. Anlaşma, ABD Başkanı Donald Trump tarafından memnuniyetle karşılanmıştı.

UYARI NİTELİĞİNDE BİR VAKA

NDRC’nin hamlesi, özellikle teknoloji gibi hassas ve stratejik sektörlerde faaliyet gösteren ve yabancı sermayeye erişmek için operasyonlarını Singapur’a taşımak isteyen Çinli girişimlere sert bir uyarı niteliği taşıyor. Bu uygulama “Singapore washing” olarak biliniyor.

Singapore University of Social Sciences’ta öğretim görevlisi olan Ben Chester Cheong, “Bunun Çinli şirketlerin Singapur’a taşınmasını sona erdireceğini söylemem. Daha ziyade, uyum eşiğini yükseltiyor,” dedi.

Cheong, “Şirketlerin gerçek bir operasyonel geçişi kanıtlaması gerekebilir: yönetimin nerede bulunduğu, fikrî mülkiyetin nerede sahiplenildiği, Ar-Ge’nin nerede yürütüldüğü, verilerin nerede saklandığı ve Çin düzenleyici onaylarının gerekip gerekmediği gibi,” ifadelerini kullandı.

Meta, Manus’u sohbet robotlarından daha karmaşık görevleri asgari insan müdahalesiyle yerine getirebilen araçlar olan yapay zekâ ajanları alanındaki kabiliyetlerini güçlendirmek için satın almıştı.

Manus, dünyanın ilk genel amaçlı yapay zekâ ajanını yayımladığını söylemesinin ardından geçen yılın başlarında devlet medyası ve yorumcular tarafından Çin’in bir sonraki DeepSeek’i olarak övülmüştü. Manus kendi yapay zekâ modelini üretmiyor; bunun yerine mevcut Batılı büyük dil modelleri üzerinde çalışan bir ajan çerçevesi geliştiriyor.

Ankura China Advisors’ın genel müdürlerinden Alfredo Montufar-Helu, yapay zekanın dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki stratejik rekabetin merkezine yerleştiğini ve daha önce yarı iletkenlere odaklanan kontrollerin artık yapay zekaya da uzandığını söyledi.

Montufar-Helu, “Çin şunu söylüyor: Ulusal güvenlik açısından önemli gördüğümüz varlıkların yabancılar tarafından satın alınmasını engelleyeceğiz — ve yapay zekâ artık açıkça bunlardan biri,” dedi. Bunun aynı zamanda şirketlere, yurt dışına taşınmanın denetimden kaçmayı sağlamayacağı mesajını verdiğini de ekledi.