Dünya Basını

Çin’in “yeşil devrim”inde Mao izleri

Yayınlanma

Editörün notu: Aşağıda çevirisini verdiğimiz makale, Çin’in bugünkü tarımsal atılımının Mao dönemindeki tarımsal-endüstriyel çizgilerin üzerine yerleştiği iddiasını Çin’de yapılan bir saha araştırması ile destekliyor. Araştırmacı, Çin’deki “yeşil devrim”in ve geniş çaplı mekanizasyon ve otomasyonun, önceki tarımsal sistemlerden bir kopuş değil, sürekliliğe işaret ettiğini düşünüyor. Yazar, günümüzün dijital teknolojilerinin 1960’lar ve 1970’lerde şekillenen ekim sistemleri ve endüstriyel tarım idealleriyle kesiştiğini ortaya koyduğuna inanıyor. Çin’in bugünü üzerine yapılan benzer araştırmalar da, özellikle son yıllarda, bu dev ülkenin endüstriyel sıçrayışının da hem Mao dönemindeki sanayi temeline, hem de Sovyet mühendislerinin hazırladığı altyapıya dayandığına işaret ediyor. Çin’in bugününü anlamada geçmişin etkisi gitgide daha belirgin hale geliyor.


Tarımsal Dronlar: Mao’nun Yeşil Devrimi’nin Yaşayan Maddi Mirası

Lena Kaufmann
Made in China Journal
6 Ekim 2026
Çev. Leman Meral Ünal

Dört pervane dönmeye başlıyor. Havayı dolduran ritmik bir rotor uğultusu eşliğinde, yükselen rüzgâr dalgası çevredeki çeltik filizlerini yere yatırıyor. Bataryasını ve zirai ilaç tankını taşıyan dron havalanıp tarlalara doğru yönelmeden önce havada kısa bir an asılı kalıyor. Çeltik havuzlarının üzerinde hızlandıkça, altındaki hava akımı pirinç başaklarını dalgalı bir iz bırakarak eziyor. Manzara, dar setlerle bölünmüş, sınırları belirlenmiş tarlaların ve uzaklardaki su bendinden beslenen sulama kanallarının oluşturduğu yamalı bir bohçayı andırıyor. Uçuşu sırasında dron ince bir tarım ilacı sisi püskürtüyor, pervanelerin oluşturduğu dikey hava akımı ise bu sisi girdap gibi çeviriyor. Süratle ilerleyerek önce tarlayı boydan boya geçiyor, ardından sınır hattında keskin bir kavis çizip operatörün kumandasında beliren önceden programlanmış ızgara planını takip ederek geri dönüyor. Tarlanın kenarında dikilen, güneşten korunmak için güneş gözlüğü ve beyzbol şapkası takmış operatör, makinenin hareketlerini izliyor. Cihaz, ilaçlama tamamlanana ya da bataryası tükenene kadar bu güzergâhı yineliyor. Birkaç dakika içinde tarla ilaçlanmış olacak.

Douyin ve Bilibili gibi Çin video platformlarında buna benzer sahneleri gösteren yüzlerce, hatta binlerce klip var. Kimi videolar, küçük bir otomobil genişliğine ve hafif bir motosiklet ağırlığına erişebilen bu devasa uçan makinelerle ilk karşılaşmaları kayda alan amatör çekimler. Diğerleri ise hizmetlerini tanıtan dron pilotları, ürünlerini pazarlayan şirketler ya da kırsalda yeni teknolojik çözümleri öne çıkaran devlet medyası tarafından paylaşılıyor. Bu videolar tarımsal dronları, emek tasarrufu sağlamayı, kimyasal bitki koruma süreçlerindeki tehlikeyi azaltmayı ve dış göçün yol açtığı kırsal iş gücü açığını telafi etmeyi vaat eden, ileri teknoloji ürünü ve giderek otonomlaşan araçlar olarak sunuyor. Yine sektörün içinden birçok bilim insanı da bu dronları devrim niteliğinde teknolojiler olarak tanımlıyor.

Ben ise bunların, onlarca yıl önce inşa edilmiş tarımsal sistemler dahilinde faaliyet gösterdiğini öne sürüyorum. Tarımsal dronlar gibi dijital tarım teknolojilerinin yakın dönemde yaygınlaşmasının da Mao Zedong döneminde tarımı modernleştirmek üzere yürütülen geniş ölçekli çabalara dayandığını savunuyorum. Günümüz teknolojileri her ne kadar bambaşka siyasal, ekonomik ve toplumsal bağlamlarda ortaya çıkıyor olsalar da önceki tarımsal sistemlerden bir kopuşu değil, tarımsal dönüşümün daha uzun bir tarihsel güzergâhını yeniden kuruyor ve genişletiyor.

Maddi Miraslar

Analizim, 2010’lar başında Hunan eyaletinin Anren bölgesinde, “Yeşil Su” adını verdiğim çeltik yetiştiricisi bir köyde yürüttüğüm etnografik saha araştırmasına dayanıyor. O dönemde, devletin makineleşmeye yönelik girişimleri epeyce yol katetmiş olsa da tarımsal dronlar yeni yeni piyasaya sürülmeye başlanıyordu. Bu araştırma, çeltik tarlalarında katılımcı gözlemi, köylülerle kurulan etkileşimleri ve seçilmiş ailelerle gerçekleştirilen yıllık video mülakatlarını kapsamakta. 2024-2025 yıllarında ise proje ekibim ve ben, çiftçiler, dron pilotları ve aday operatörlerle birlikte Çin ve İsviçre’de Çin menşeli dronlarla yapılan eğitimler de dahil olmak üzere, tarımsal dronlar üzerine keşif amaçlı bir araştırma yürüttük. Ayrıca yerel vakayinamelerden, istatistik yıllıklarından, dron videolarından, Çin medyasından ve sektörel raporlardan da yararlandım. Tüm bu kaynaklar bir arada değerlendirildiğinde, günümüzün dijital teknolojilerinin 1960’lar ve 1970’lerde şekillenen ekim sistemleri ve endüstriyel tarım idealleriyle nasıl kesiştiği ortaya çıkıyor.

Bu süreklilikleri çözümlemek adına, pirinç tarlalarında, tohumlarda, kimyasallarda, tarım makinelerinde ve bedenselleşmiş tekniklerde varlığını sürdüren Mao döneminin “maddi miraslarına” [material afterlives] odaklanıyorum. Bu yaklaşım, nesneleri ve onların maddi niteliklerini ön plana çıkararak dikkati harabelerden ve atıklardan bu nesnelerin yaşamaya nasıl devam ettiğine yöneltir. Antropologlar bu yaklaşımı esasen bireysel yaşamlara ya da ekolojik süreçlere bağlı nesnelere uygularlar. Bense bu çerçeveyi, kırsal çevrelerde ve tarımda silinmez izler bırakmış büyük ölçekli tarımsal-siyasi projelerin kalıntılarına doğru genişletiyorum. Dahası, literatürde etraflıca belgelenmiş bu tarihsel projeleri dijital teknolojilerle ilişkilendiriyorum. Bilim ve Teknoloji Çalışmaları (STS) kuramcılarının ileri sürdüğü şu önermeyi benimsiyorum: “Dijital olanı çağ açıp kapatan kırılmalar üzerinden tahayyül etmenin bir faydası yoktur.” Bilakis, “dijital olanın beraberinde getirdiği canlı ve üretken değişimler daha eski pratikleri ekseriyetle somutlaştırıp yeniden kurar.” Bu manada dijital olan, eskinin yerini öylece alan nevzuhur bir olgu değildir.

Dolayısıyla Mao dönemi tarımsal modernleşmesi, kolektivizasyon hatırlatlarında kalmış değildir, ki buna Başkan Mao’nun Büyük İleri Atılım sanayileşme hamlesine (1958-61) eşlik eden kıtlık sırasındaki acılar ve Kültür Devrimi’nin (1966-76) siyasal çalkantıları da dahildir. Teraslanmış yamaçlarda, tarımsal altyapıda ve ekim-dikim sistemlerinde de yaşamaya devam etmektedir. Bu maddi izler, tarımda dijital teknolojilerin kullanımını ifade eden çağdaş “dijital tarımın” üzerinde yükseldiği zemini oluşturuyor. Sosyal bilimciler dijital tarımı büyük ölçüde tarihsel bağlamlarından kopuk biçimde ve ağırlıklı olarak “Batı” ölçeğinde incelediler. Bu metin ise söz konusu boşlukları doldurmayı amaçlıyor.

Mao’nun Yeşil Devrimi

Kırsal Çin’de, Maoist tarımsal modernleşmenin mirası yeni ortaya çıkan teknolojileri etkilemeyi sürdürüyor. Daha önceki tarımsal modernleşme çabaları 20. yüzyılın başlarında yurt dışında eğitim görmüş Çinli bilim insanları ile Amerikan iş birliği ve 1949 sonrasındaki Sovyet desteğini de kapsayacak şekilde gelişmişti. 1960’lar ve 1970’lerin Yeşil Devrimi ise devlet öncülüğündeki bu modernleşmenin zirvesini oluşturuyor. Sosyalist sanayileşmeyle ve “Mao’nun doğaya karşı savaşı” ile sıkı sıkıya bağlı bu süreç, tarımı bilim, kolektif örgütlenme, kapsamlı sulama projeleri ve yeni tarım arazileri açma hamleleri üzerinden dönüştürmeyi amaçladı.

Yeşil Devrim, Mao’nun Çin toplumunu yeniden şekillendirmek üzere topyekûn seferberlik başlattığı Kültür Devrimi sırasında hayata geçirildi. Kızıl muhafızlar, tarihi ve dini mekanları yerle bir ederken, pek çok insan revizyonist ilan edilip öldürülürken, tarımsal araştırma ve teknolojik yayılma faaliyetleri hız kazandı. 1958’de Halk Komünlerinin kurulmasıyla resmiyet kazanan kolektifleştirme, köyleri tek bir merkezi yönetimin çatısı altında topladı. Köylüler, yeni teknolojilerin hızla yayılmasını sağlayan yapılar olan tugaylar ve üretim ekipleri halinde örgütlendi. İlçeleri, komünleri, tugayları ve ekipleri birbirine bağlayan ülke çapındaki araştırma ve yayım sistemi, yeni ürün çeşitlerini, ekim yöntemlerini ve tarım aletlerini yaygınlaştırmak üzere bilim insanlarını ve teknisyenleri kırsala yönlendirdi.

Büyük İleri Atılım’ın ardından gelen ve on milyonlarca insanın canına mal olan felaket boyutundaki kıtlık, tahıl üretimini artırma aciliyetini daha da yakıcı hale getirdi. Saha araştırmamı yürüttüğüm bölgeye ait yerel vakayinameler, doğal afetler, elverişsiz ürün çeşitleri ve başarısızlıkla sonuçlanan Atılım nedeniyle 1956 ile 1965 yılları arasındaki tarımsal üretimi “istikrarsız” olarak nitelendirir. Köylülerden Zhou Dede’nin (müstear isim) hatırladığı biçimiyle, “Çok acı zamanlardı. Ot kökleri yemek zorunda kaldık, yiyecek o kadar azdı ki… Ne domuz vardı ne de tavuk.” Yani tahıl üretimi, o dönemde Longshi Halk Komünü’nün bir parçası olan Yeşil Su da dahil olmak üzere, Çin Halk Cumhuriyeti genelinde siyasi bir öncelik haline geldi.

Yeşil Devrim’in merkezinde, yüksek verimli yeni ürün çeşitlerinin tarıma sokulması vardı. Daha yüksek hasat vaat eden bu çeşitler, ancak kontrollü sulama koşullarında yetiştirilebiliyor ve azotlu gübrelere güçlü tepki veriyordu. Dolayısıyla başarılı olmaları, sulama altyapısının genişletilmesine ve kimyasal girdilerin artırılmasına bağlıydı. Kısa saplı olmaları ise mekanik işlemlere elverişli olmalarını sağlıyor, böylece tarımda makineleşmenin yaygınlaşmasının önünü açıyordu. Daha sonraki dönemde iki farklı pirinç çeşidinin çaprazlanmasıyla elde edilen hibrit pirinç çeşitleri, verimdeki bu artışları daha da ileri taşıdı.

Tahıl üretimini istikrara kavuşturmak amacıyla devlet öncülüğünde yürütülen kampanyalar, köylüleri su bentleri, kanallar ve drenaj sistemleri inşa etme, düşük verimli arazileri tarıma elverişli hâle dönüştürme yönünde seferber etti. Shanxi eyaletindeki örnek bir komüne atıfta bulunan “Tarımda Dazhai’ı örnek al” gibi sloganlar, milyonları teraslar, bentler ve sulama şebekeleri vasıtasıyla coğrafyayı yeniden biçimlendirmeye çağırıyordu. Sulanan tarım arazileri dramatik biçimde genişleyerek resmi verilere göre 1949’da ülke çapında yaklaşık 16 milyon hektardan 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 69 milyon hektara ulaştı. Yalnızca 1949 ile 1965 yılları arasında bile fiilen sulanan alan iki katına çıkmıştı.

Birçok tarlanın düşük verimli olarak sınıflandırıldığı Anren bölgesinde, 1950’lerdeki büyük imar seferberlikleri köylüleri su bendi ve kanal kazmak üzere örgütledi. Yılların yıprattığı avuç içlerini gösteren Zhou Dede, o vakitler otuzlu yaşlarının ortasında olan annesinin civardaki bir su bendinde nasıl çalıştığını şöyle anlatıyor: “O bendi annem kazdı. İkişer üçer kişilik gruplar halinde giderlerdi. Çıplak elleriyle kazdılar!” 1970’lerin ortalarına gelindiğinde eklenen yeni teraslar, kanallar ve su bentleri coğrafyayı yeniden tanzim etmiş ve yeni çeltik çeşitlerinin yetiştirilmesi için gerekli koşulları sağlamıştı. İşte bugün Hunan’ın ülke genelinde en fazla su bendine sahip bölge olması hem bölgenin doğal coğrafyasını hem de geçmişte yürütülen seferberliklerin izini yansıtıyor.

Mao, yeni tarımsal girdilerin kullanımını da teşvik etti. 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti’nde kimyasal gübre neredeyse hiç yoktu. Yeşil Devrim boyunca, yeni mahsul çeşitlerinin verim potansiyelini açığa çıkarmada fosfor ve potasyumun yanı sıra azot bazlı sentetik gübreler ve tarım ilaçları merkezi bir rol üstlendi. Kullanımları hızla yaygınlaştı. Çin’in sentetik gübre tüketimi 1952 ile 1978 yılları arasında kabaca 113 katına, 1998’e gelindiğinde ise 500 katın üstüne çıktı. Hunan’da da benzer bir seyir izlendi. Zaman içinde bu girdiler, sanayi ve madencilik kaynaklı kirlilikle de birleşerek Hunan topraklarının tahmini yüzde 13’ünü ve ekili alanların dörtte birini ağır metallerle zehirledi. Öyle ki proje ekibimden bir araştırmacıya 2024 yılında kuzey Hunan’daki çiftçilerin aktardığı üzere, bazı bölgelerde yetiştirilen pirinçler, satılamayacak ölçüde zehirlenmiş durumda.

Mekanizasyon ise bir diğer odak noktaydı. 1949 öncesinde Çin’de ve Anren’de tarım temelde makineleşmemişti. Kolektivizasyon döneminde yerel yönetimler ve köylüler, ekimin her bir aşamasını makineleştirmek için çeşitli aletlerle denemeler yaptılar. Kimi makineler engebeli, çamurlu ve ufak tarlalarda işe yaramasa da bazılarının kullanımı hızla yayıldı. Örneğin, operatör tarlada ağır ağır yürürken manuel bir pompayla çalıştırılan sırt tipi ilaçlama makineleri 1960’lar ve 1970’lerde yaygınlaştı. Zhou Dede’nin özetlediği gibi, 2010’ların başına gelindiğinde “her ailenin, her hanenin” bu tür ekipmanları vardı.

Bu dönüşümlerin sonucunda ortaya çıkan tarımsal altyapı ve teknolojiler, köylülerin sonraki on yıllar boyunca bunları kendi kullanım amaçlarına uyarlamalarıyla gündelik çalışma pratiklerinin ayrılmaz bir parçası haline geldi. İşte bu yetiştirme sistemleri, tarımsal dronlar da dahil olmak üzere günümüzün dijital teknolojilerinin üzerinde işlediği maddi zemini oluşturuyor.

“Akıllı Tarım”

Mao’nun 1976’daki ölümünün ardından, Çin’in tarımsal üretimi köklü dönüşümlerden geçti. Kırsal reformlar kolektif sistemi tasfiye ederek arazi kullanım haklarını münferit hanelere devreden Hanehalkı Sorumluluk Sistemi’ni yürürlüğe koydu. Aynı dönemde gerçekleşen kırdan kente kitlesel göçler kırı yaşlanan bir nüfus ve giderek daralan bir iş gücüyle baş başa bıraktı. Görüştüğüm hanelerin neredeyse tamamında göçmen işçi olarak çalışan bir ya da birden fazla fert bulunuyordu.

Mao iktidara geldiğinde nüfusun yaklaşık yüzde 80’i kırsal alanlarda yaşıyordu. Bugün ise yalnızca yüzde 33’ü kırsal nüfus olarak sınıflandırılmakta. Tahıl ekimiyle uğraşan köylülerin sayısının azalması ve kente göçün hız kazanması karşısında merkezi hükümet, tarımsal modernleşme arayışını kesintisiz sürdürdü. Son on yıllarda bu arayış, biçerdöver ve çeltik fideleme makineleri gibi araçların teşvik edilmesini de kapsadı, nitekim bu makineler zamanla Yeşil Su gibi engebeli ve aile işletmeciliğine dayalı pirinç üretim havzalarında dahi boy göstermeye başladı.

2010’ların sonlarından itibaren politika metinlerinde, kırsalın yeniden canlandırılması ve tarımın modernleştirilmesine yönelik daha geniş kapsamlı stratejilerin bir parçası olarak dijital teknolojilere giderek daha fazla vurgu yapılmaya başlandı Bu girişimler, ulusal gıda güvenliğini teminat altına alma ve Çin’i küresel ölçekte bir teknoloji lideri ve “tarım devi” konumuna getirme hedefini yansıtıyor. Ki bu hedef, Devlet Başkanı Xi Jinping döneminin temel politika önceliklerinden de biridir. Kırsal ve Tarımsal Dijitalleşme Kalkınma Planı (2019-25), Akıllı Tarım Eylem Planı (2024-28) ve 14. Beş Yıllık Plan (2021-25) gibi tasarılar “dijital köyler” ve “akıllı tarım” gibi uygulamaları teşvik etmektedir. 15. Beş Yıllık Plan (2026-30) da bu gündemi sürdürmektedir: Plan, “modern tarımın” genişletilmesini, tarımda makineleşme oranının yüzde 80’in üzerine çıkarılmasını, akıllı tarımın ilerletilmesini ve “alçak irtifa ekonomisinin” geliştirilmesini öngörmektedir. Bu kavram, tarımsal dronlar gibi alçaktan uçan teknolojileri faaliyetleri tanımlayan bir politika terimidir.

Dijital tarımın bir alt kümesi olan “akıllı tarım”, Mao döneminin bilimsel tarım idealleri ve altyapısını temel alarak, bu dönemin teknobilimsel tahayyüllerini otomasyon, gerçek zamanlı algılama ve algoritmik karar alma mekanizmaları aracılığıyla daha da ileri taşımaktadır. Sürücüsüz traktörler, hassas sulama sistemleri ve toprak, hava koşulları, bitki gelişimi ve zararlıların sensör tabanlı takibi gibi teknolojileri bünyesinde barındırmaktadır. Bu sistemler, tarım ilacının ne zaman ve nereye püskürtüleceği ya da hangi yabani otların hedef alınacağı gibi operasyonel kararları yönlendirmek için muazzam büyüklükteki veri yığınlarını analiz edebiliyor. Sensörleri, uydu konumlandırma sitemlerini, makineleri, sunucuları ve akıllı telefonları birbirine entegre eden bu yapılar, devletle bağlantılı medya kuruluşlarında sıklıkla tanıtılıyor. Ne var ki pratikte bu uygulamaların çoğu, Çin’in ağırlıklı olarak küçük ölçekli ve hanehalkı işletmesi biçiminde örgütlenmiş tarımsal gerçekliğinden ziyade köklü modernleşme arzularını yansıtırcasına, yalnızca gösterim alanları veya büyük çiftliklerle sınırlı kalmakta.

Tarımsal Dronlar

Anren gibi küçük üretici havzalarında dahi görece hızlı yayılan dijital teknolojilerden biri tarımsal dronlar olmuştur. Sensörler, araç içi bilgisayarlar ve uydu konumlandırma sistemleriyle donatılan bu cihazlar gübre ve tarım ilacı püskürtebilmekte, su ya da tohum dağıtabilmekte, arazi haritalaması yapabilmekte ve bitki gelişimini analiz edebilmekteler. Üstelik sürücüsüz traktörler gibi devasa makinelerle kıyaslandığında taşınabilir ve nispeten erişilebilir maliyetteler. Yine de 2017’de başlatılan ülke çapındaki sübvansiyon programına rağmen, dronlar kırsaldaki çoğu ailenin bütçesini aşıyor. Özellikle eğitim düzeyi düşük yaşlı kırsal nüfus açısından pilotluk lisansı almak oldukça güç. Engebeli tepeler, elektrik direkleri, kablolar ve dronların yalnızca birkaç dakikayla sınırlı kısa batarya ömürleri gibi pratik engeller düşünüldüğünde, kullanım alanı ayrıca kısıtlanıyor. Bu nedenle birçok hane, ücret karşılığında dron hizmeti sunan uzmanlaşmış hizmet sağlayıcılarına başvuruyor.

Yeşil Su’nun bağlı olduğu beldede bu tür hizmetleri sunan operatör sayısı oldukça az. Bunlardan biri, 1970’lerde doğmuş eski bir göçmen işçi olan Kuang (müstear isim). 2017 yılında Guangdong’daki işinden döndükten sonra bu yeni gelişen sektöre adım atmış. 2020’de altı ortağıyla birlikte, aldıkları 8.000 RMB’lik sübvansiyon sayesinde yaklaşık 40.000 RMB’lik (tahminen 5,850 ABD Doları) iki adet ilaçlama dronu satın almış. Kuang, ağırlıklı olarak birden fazla parselde tarım yapan büyük ölçekli çiftçilere hizmet veriyor. İlaçlama bedeli ürüne ve arazi yapısına göre değişmekle birlikte genellikle mu başına (666,67 metrekare, yaklaşık bir futbol sahasının onda biri) 10 RMB civarında.

Kuang gibi hizmet sağlayıcılar, tarımsal dronları yaygınlaştırarak DJI ve rakibi XAG gibi teknoloji devlerinin tarım pazarına girme yönündeki daha geniş kapsamlı girişimlerini destekliyor. Verimlilik artışı bu anlatının tam merkezinde. Nitekim NetEase haber portalında görüşlerine yer verilen bir hizmet ekibi liderinin açıkladığı üzere, “80 mu’dan büyük bir pirinç tarlasını dronla ilaçlamak yalnızca iki saat sürerken, geleneksel yöntemlerle on kişinin sırtında on pülverizatörle çalışması gerekir ve iş bir tam günde dahi bitmeyebilir.” Teknoloji geliştiricilerinin vaatleri bunun ötesine de geçebiliyor. XAG bünyesindeki bir yönetici, verdiği bir televizyon mülakatında şöyle diyor:

“Yapay zeka (dronlara entegre edilen yapay zeka) çiftçilerin daha iyi kararlar almasına yardımcı olabilir (…) Çiftçilerin artık tarlada zahmetli işlerle uğraşmasına gerek kalmadı, evlerinde ya da arabalarında oturup bizim için gıda üretecek robotu veya yapay zekayı yönlendirebilirler.”

Bu tür iddialar, devlet öncülüğünde geliştirilen ekolojik modernleşme vizyonlarıyla örtüşüyor. Sektör temsilcileri ve politika yapıcılar, dronları ekseriyetle yoğun kimyasal kullanımının çevresel tahribatını hafifletebilecek “yeşil” bir teknoloji olarak sunuyor. Kimyasal girdiler, Yeşil Devrim’den bu yana verim artışının omurgasını oluşturuyor. Yüzyılların deneyimine dayanan organik gübre kullanımı, tarımsal kimyasallara yönelik yönelimle eş zamanlı sürdürülmüş olsa da, Çin kimyasal gübre ve tarım ilacı tüketiminde küresel bir lider haline gelmeyi başardı. Toprak bozulumuna karşı harekete geçen Çin hükümeti 2015 yılında kimyasal kullanımına sınırlamalar getirmiş ve bu durum bir miktar düşüş sağlamıştır. Ne var ki genel kullanım seviyeleri hâlâ yüksek seyretmekte, ülkenin kıt su ve toprak kaynaklarının nasıl sürdürülebilir ve verimli kullanılacağı meselesi ise temel bir sorun alanı olmayı sürdürmektedir. Bu durum politika yapıcıları bir çözüm olarak dijital teknolojilere yönlendiriyor. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’ndan bir bilim ve teknoloji direktörünün ifade ettiği biçimiyle, “Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 20’sini beslemek için dünyadaki ekilebilir arazilerin yüzde 9’unu kullanan [Çin’in] daha fazla tahılı nasıl üreteceği, bilim ve teknolojiye [bağlıdır].” Dronlardan, ilaçlamayı daha hassas ve yalnızca ihtiyaç duyulan noktalara yaparak kimyasal girdileri azaltması, böylelikle “tarımın yeşil kalkınmayı desteklemesi” beklenmektedir.

Ancak gündelik tarımsal pratiklerde dron kullanımını, çevresel kaygılardan çok tarla büyüklüğü ve iş gücü yetersizliği belirliyor. Kökleri Yeşil Devrim’e uzanan emek tasarrufu sağlayan teknolojiler, kırsalda bir iş gücü fazlası yaratmış, bu nüfus 1980’lerin ortalarından itibaren kente göçe izin verilmesiyle birlikte köyleri terk etmeye başlamıştır. On yıllar süren bu göç dalgası, köylerdeki iş gücünü tüketirken geleneksel yolla devam ettirilen ilaçlama, fide dikimi ve hasat gibi işler fiziksel açıdan zahmetli olmayı sürdürmekte. Öte yandan, dron kullanımı her yerde aynı ölçüde yaygın da değil. Hanelerin ortalama yalnızca 0,05 hektar (500 metrekare, yaklaşık küçük bir futbol sahası büyüklüğünde) çeltik arazisi işlediği Yeşil Su ve çevresinde elle ilaçlama hâlâ yapılabilir ölçekte. Örneğin Luo çifti (müstear isim), dron hizmeti kiralamaya ihtiyaç duymadıklarını belirtmekteler.

Katmanlı Süreklilikler: Dron Devriminin Ötesi

Tarımsal dronların yaygınlaşması, Çin kırsalındaki teknolojik dönüşümün yeni teknolojilerin mevcut tarımsal sistemler üzerine katmanlaşması yoluyla ilerlediğini göstermektedir. Diğer bir deyişle, dronlar, Yeşil Devrim döneminde şekillenen tarımsal üretim düzenlerine entegre olmaktadır. Mekanizasyona elverişli ürün çeşitleri, yerleşik kimyasal kullanım pratikleri, sulanan çeltik arazileri, tarla düzenlemeleri… Kare biçimindeki tarlalar ise, pilotların uçuş güzergâhlarını programlamasını kolaylaştırdığı için özellikle elverişlidir. Yani dronlar bu düzenlemeleri ortadan kaldırmaktansa, girdilerin sahaya uygulanış biçimini değiştirmektedir. Kimi çiftçiler bitki korumada organik yöntemleri ve ilaçlama makinelerini kullanmayı sürdürürken, diğerleri artık tarım kimyasallarını önceden programlanmış uçuş güzergâhlarını izleyen dronlar aracılığıyla havadan dağıtmaktalar.

Elbette bu dönüşümler, Mao döneminin kolektifleştirilmiş kırından bariz şekilde farklılaşan bir kırsal toplum yapısı içinde gerçekleşiyor. Emek göçü, nüfusun yaşlanması, arazilerin parçalanmışlığı ile hizmet sağlayıcıların ve daha büyük ölçekli tarım işletmelerinin ortaya çıkışı, tarımsal emeğin örgütlenişini yeniden biçimlendiriyor. Dron kullanımı, yeni teknik becerileri ve dron şirketleri ile pilotları gibi yeni aktörleri beraberinde getirmekte, otoriteyi bedenselleşmiş, deneyime dayalı pratiklerden dijital arayüzlere ve algoritmik optimizasyona doğru kaydırmakta. Yine de daha önceki bilgi biçimleri varlığını korumakta ve pratik içinde seçici biçimde yeniden bir araya getirilmekte.

Kısacası, Mao döneminin müdahaleleri, dijital teknolojilerin kullanım biçimini belirlemeye devam eden tarımsal peyzajlar, altyapı ve tarımsal mantıklar aracılığıyla varlığını sürdürmektedir. Dronlar, önceden belirlenmiş bir teknolojik gelişim güzergâhı izlemekten çok, tarımın sanayileştirilmesi ve modernleştirilmesine yönelik devlet öncülüğündeki daha uzun soluklu hedeflerin izini sürüyor. Bu araçların, özellikle küçük ölçekli aile işletmeleri söz konusu olduğunda, devlet politikaları ve sektördeki vaatleri ne ölçüde karşılayabileceği ise belirsizliğini koruyor.

Daha genel olarak, maddi artakalanlar yaklaşımı, teknolojik değişimin önceki teknolojik pratikleri ortadan kaldırmak yerine onların üzerine yeni katmanlar eklenmesi yoluyla nasıl gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Bu nedenle Çin’deki güncel “akıllı tarım”, bir kopuş ya da “dron devrimi” olarak değil de, geçmiş projelerin yeniden yapılandırılması olarak değerlendirilmeli. Bu yeniden yapılandırma sürecinde Maoist tarımsal modernitenin maddi mirası, dijital bugünün ve geleceğin koşullarını belirlemeyi sürdürüyor.

Çok Okunanlar

Mobil sürümden çık