Bizi Takip Edin

Dünya Basını

Foreign Policy, Filistin uzlaşında Çin’in rolünden rahatsız: ‘Siyaset simsarlığı’

Yayınlanma

Amy Mackinnon, Foreign Policy’de ulusal güvenlik ve istihbarat muhabiri

Foreign Policy, 23 Temmuz 2024

Aralarında ezeli rakipler El Fetih ve Hamas’ın da bulunduğu bir düzineden fazla Filistinli grup, salı günü Pekin’de geçici bir birlik hükümeti kurma sözü veren ortak bir bildiri imzaladı; ancak uzmanlar Çin’in aracılık ettiği diplomatik girişimin gruplar arasında uzun süredir devam eden düşmanlığı gidermede başarılı olacağına şüpheyle yaklaşıyor.

Pazar günü başlayan görüşmelerde, Hamas ve El Fetih temsilcileri bu yıl Çin’in başkentinde ikinci kez bir araya gelirken, Gazze’deki İsrail-Hamas savaşının ortasında Pekin ihtiyatlı bir şekilde Orta Doğu’daki diplomatik ayak izini genişletmeye çalışıyor.

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi görüşmelerin ardından yaptığı konuşmada Pekin Deklarasyonu olarak adlandırılan anlaşmayı “Filistin’in kurtuluş davası için tarihi bir an” olarak selamladı.

Çin devlet medyası deklarasyonu büyük bir atılım olarak lanse etmekte gecikmedi. İngilizce yayın yapan Global Times gazetesi “Çin, çalkantı içindeki dünyanın barış ve istikrarına önemli bir katkıda daha bulundu” derken, devlet haber ajansı Xinhua anlaşmayı “Çin’in insanlık için ortak bir geleceğe sahip bir toplumun inşasını teşvik etmeye yönelik somut eylemlerinin canlı bir tezahürü” olarak tanımladı.

Belge, Gazze ve İsrail işgali altındaki Batı Şeria da dahil olmak üzere Filistin topraklarını denetleyecek ve nihai genel seçimlere zemin hazırlayacak bir Filistin birlik hükümetinin kurulmasını öngörüyor.

Bu son savaşa kadar Gazze Şeridi’ni yöneten İslamcı militan grup Hamas ile İsrail işgali altındaki Batı Şeria’nın bir bölümünü yöneten Filistin Yönetimi’ni kontrol eden laik siyasi parti El Fetih, militan grubun Gazze’nin kontrolünü ele geçirmesiyle 2000’li yılların ortalarında şiddetli bir iç savaş yaşadı ve o zamandan bu yana şiddetli bir şekilde karşı karşıya geldiler.

Anlaşma, El Fetih’e liderlik eden Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın Hamas’ı savaşın devam etmesinden “hukuki, ahlaki ve siyasi” olarak sorumlu tutması ve üst düzey Hamas yetkililerinin El Fetih’i İsrail’le işbirliği yapmakla suçlamasıyla iki grup arasında gerginliği tırmandıran söylemlerden sadece haftalar sonra geldi.

Orta Doğu Enstitüsü’nün Filistin ve İsrail-Filistin meseleleri programının direktörü Khaled Elgindy, Filistin siyasetine hakim olan iki grup arasında köprü kurmaya yönelik yıllardır süren çok sayıda diplomatik çabanın başarısız olduğunu ve uzmanların Pekin Deklarasyonu’nun daha iyi sonuç vereceğinden şüphe duyduğunu söyledi.

Elgindy, “Burada yeni olan pek bir şey olduğunu sanmıyorum,” dedi. “2011’de Kahire’de başlayan pek çok anlaşma yapıldı. Kısa bir süre önce de Moskova’da bir açıklama yapıldı,” diye ekleyerek önceki arabuluculuk çabalarından bahsetti. Rusya, en son şubat ayında olmak üzere Moskova’da Filistinli gruplar arasında bir dizi görüşmeye ev sahipliği yaptı.

Elgindy’ye göre Pekin Deklarasyonu’nda vaatleri gerçeğe dönüştürecek bir uygulama mekanizmasına dair herhangi bir açıklama bulunmuyor. İsmi açıklanmayan üst düzey bir El Fetih yetkilisi İsrail gazetesi Haaretz’e yaptığı açıklamada anlaşmanın büyük ölçüde Çinli ev sahiplerine duyulan saygıdan dolayı imzalandığını söyledi.

Bölge uzmanları Çin’in bu görüşmeleri, dünya sahnesinde ABD’ye giderek daha fazla rakip olmaya çalışan diplomatik kimliğini güçlendirmek için kullandığı görüşünde.

İsrailli bir düşünce kuruluşu olan Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nde İsrail-Çin programı direktörü olan Assaf Orion, “Bence bu ucuz bir diplomatik itibar arayışı, çoğunlukla optik, Çin’in kendisini eskiden ABD’nin alanı olan Orta Doğu’da önemli bir siyaset simsarı olarak göstermesini sağlıyor” dedi.

Pekin’in Filistinlilerle uzun süredir devam eden bağları var ve 1988’de Çin, dünyada bir Filistin devletini tanıyan ilk ülkelerden biri oldu. Haziran 2023’te Çin, Abbas’ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile bir araya geldiği Pekin’deki toplantıda Filistin Yönetimi ile stratejik ortaklık anlaşması imzaladı.

Chatham House’da Çin’in Orta Doğu’da artan etkisi konusunda çalışan Ahmed Aboudouh, Pekin’in giderek çok kutuplu hale gelen dünyada kendisini Batı liderliğindeki düzene alternatif olarak konumlandırmaya çalıştığını belirterek, Çin’in Filistin’in birliği için diplomatik çabasının, İsrail’in Gazze’deki cezalandırıcı askeri harekatına karşı güçlü bir tepkinin olduğu küresel güney ve İslam dünyasındaki ülkelere de güçlü bir mesaj gönderdiğini söyledi.

Ancak Orion, İsrail’de hiç kimsenin Çin’i arabulucu olarak ciddi bir şekilde düşünmediğini söyledi.

İsrail Dışişleri Bakanı Israel Katz X’te yaptığı açıklamada anlaşmayı kınadı ve “Mahmud Abbas terörizmi reddetmek yerine Hamas’ın katillerini ve tecavüzcülerini kucaklıyor” dedi. “Gerçekte böyle bir şey olmayacak çünkü Hamas’ın iktidarı yıkılacak ve Abbas Gazze’yi uzaktan izlemeye devam edecek” diye yazdı.

Washington tarihsel olarak İsrailliler ve Filistinliler arasındaki diplomatik çabaların belkemiğini oluşturmuştur ve Katar ve Mısır ile birlikte İsrail ve Hamas arasında bir ateşkes anlaşmasına aracılık etmek ve Gazze’de tutulan rehinelerin serbest bırakılmasını sağlamak için devam eden çabalara taraftır.

Çin’in Filistinli gruplar arasında bir anlaşma sağlama girişimi ise Pekin’in yüksek riskli krizlere yaklaşımını ve krizin bir alt bölümüne odaklandığını gösteriyor. Aboudouh, “Çin, olayı Birleşmiş Milletler’e devretmek ve ABD’yi kenara itmek için yapılan küçük girişimlerde çok önemli bir rol oynuyor” dedi.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmytro Kuleba da salı günü Rusya ile savaşı sona erdirmenin yollarını görüşmek üzere Pekin’deydi ve Moskova’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana Çin’e yaptığı ilk ziyaretti.

Elgindy, Pekin’de Filistinli gruplarla yapılan son görüşmelerde çok az ilerleme kaydedilmesi beklense de Hamas ve El Fetih arasındaki siyasi yakınlaşmanın savaş sonrasında Gazze’de etkili bir yönetim için kritik önemde olacağını söyledi. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun 7 Ekim 2023’teki saldırısının ardından Hamas’ı ortadan kaldırmaya kararlı olması nedeniyle ABD, El Fetih’in hakimiyetindeki Filistin Yönetimi’ni savaşın sona ermesinin ardından Gazze Şeridi’ndeki güç boşluğunu dolduracak en iyi aday olarak görüyor ve Netanyahu bu öneriyi şiddetle reddediyor.

Ancak savaş Hamas’ın askeri ve yönetim kabiliyetlerini önemli ölçüde azaltmış olsa da ABD’li yetkililer ve uzmanlar örgütün ve ideolojisinin tamamen ortadan kaldırılabileceğine şüpheyle yaklaşıyor. Bu da iki grup arasında bir tür yumuşama sağlanmadığı takdirde, Filistin Yönetimi’nin Gazze Şeridi’ni yeniden yönetmeye başlaması halinde Hamas’ın Gazze’de oyunbozanlık yapmaya devam edebileceği ihtimalini gündeme getiriyor.

Elgindy, “Filistin Yönetimi’nin Gazze’ye dönmesi ve en azından Hamas’ın rızası olmadan iş yapabilmesi mümkün değil” dedi ve ekledi: “Hükümette olmasalar bile bozgunculuk yapma kabiliyetleri var.”

Dünya Basını

Prof. Wolff: Çin ile rekabette mağlup olduk

Yayınlanma

ABD’li iktisatçı Prof. Richard D. Wolff, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında Amerikan kapitalizminin yapısal bir kriz yaşadığını ve Çin karşısındaki ekonomik rekabetin kaybedildiğini söyledi. Çin’in ölçek ekonomisiyle 350 milyon elektrikli scooter gibi alanlarda hakimiyet kurduğunu belirten Wolff, Avrupa’nın ise küçük ortaklıktan kurtulmak için Rusya ile çatışma yoluna gittiğini ifade etti.

Prof. Richard D. Wolff, Amerikan kapitalizminin yapısal bir kriz yaşadığını ve ABD’de şirket gücü ile hükümetin giderek daha belirgin biçimde birleştiğini söyledi.

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olan Wolff, Washington yönetiminin İran, Rusya ve Venezuela’ya yönelik hamlelerinde ekonomik kazanımlara açıkça atıf yaptığını belirtti.

Diesen, ABD’nin enerji kaynakları, para biriminin korunması ve teknolojik liderlik gibi konularda yürüttüğü politikaların medya tarafından yüzeysel ele alındığını ifade ederek Nvidia yöneticisi Jensen Huang hakkındaki tartışmaları gündeme getirdi.

“Kimse burada neler olup bittiğini anlamıyor”

Wolff, Jensen Huang hakkındaki sürecin kaynağının belirsiz olduğunu vurgulayarak, “Kimse burada neler olup bittiğini anlamıyor” dedi.

Ortadaki bilgilerin ya hiçbir dayanağı olmadığını ya da çok karanlık kaynaklara dayandığını belirten Wolff, “Örneğin her şey, Jensen’ın altındaki bir kadın yöneticinin onunla ilişki yaşadığı ve bu kadının bir Çin casusu olduğu suçlamasıyla başlıyor” ifadelerini kullandı.

Wolff, bu durumun haber değeri taşımadığını dile getirerek, “İlk sorumuz şu oldu: Kime göre casus? Ve net bir yanıt alamıyoruz” diye konuştu.

ABD hükümetinin hiçbir resmi kurumunun söz konusu kadına yönelik bir suçlama yöneltmediğini aktaran Wolff, “Yani bir iddianameyi bırakın, park cezası bile almış değil” dedi.

ABD yasalarına göre Çin adına casusluk yapmanın suç olduğunu hatırlatan Wolff, “Bununla suçlanırsınız ve bir avukat tutmanız gerekir ama bunların hiçbiri olmuyor” sözlerini kaydetti.

Ortada bir avukat bulunmadığına ve aksi halde basının o avukatın peşine düşeceğine işaret eden Wolff, “Şimdi görünüşe göre en az bir iki kadın daha aşağı yukarı aynı şeyleri söylüyor” dedi.

Huang’ın ilişkileri kabul ettiğinin ancak casuslukla ilgili hiçbir şeyi kabul etmediğinin aktarıldığını söyleyen Wolff, “Trump’la ve o küçük milyarder yüksek teknoloji yöneticileri grubundaki diğer kişilerle çok eskiye dayanan yakın bir ilişkisi var” ifadelerini kullandı.

ABD’deki söylentilerin bu meselenin Çin’le değil, şirketler arasındaki rekabetle ilgili olduğu yönünde şekillendiğini anlatan Wolff, “Bu, şirketlerin normalde yaptığı kirli siyasetin en son biçimi” diye konuştu.

Huang’ın Çin kökenli olması nedeniyle olayın kolayca Çin’le ilişkilendirildiğini belirten Wolff, “Amerikalılar Çin hakkında, onun kötü olduğu dışında çok az şey biliyor” dedi.

Wolff, bu nedenle olayın magazin skandalı gibi işlendiğini belirterek, “Yanlış kişiyle birlikte olduğu ortaya çıkan ünlüler gibi birkaç gün ya da birkaç hafta büyük bir olay haline getiriliyor ve sonra geldiği gibi gizemli bir biçimde ortadan kayboluyor” ifadelerini kullandı.

Borsadaki dalgalanmalara rağmen Nvidia’nın merkezi bir oyuncu olarak kaldığını vurgulayan Wolff, “Hisse her düştüğünde, fiyatın oturacağı seviyenin altında ucuz hisse alma fırsatı gören spekülatör orduları devreye girip hisseyi tekrar yukarı çekiyor” dedi.

Wolff, Nvidia’nın rakiplerinin bu durumu bir fırsat olarak görüp şirketi saf dışı bırakmaya çalışabileceğini ancak şu ana kadar böyle bir adımın belirginleşmediğini ekledi.

“Halk son derece şüpheci, düşmanca bir tavır içinde ve mücadele edecek”

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen, Barack Obama döneminde hükümetin piyasada kazananları ve kaybedenleri seçmekle eleştirildiğini hatırlatarak bugün devletin teknoloji devlerinin neredeyse ortak sahibi haline gelmesinin ne gibi sorunlar doğurabileceğini sordu.

Wolff, bu sorunun yanıtının ABD’de iki hafta önce yapılan seçimlerde verildiğini söyledi.

Eyaletlerin yarısından fazlasında seçmenlerin sadece adaylara değil, çeşitli önergelere de evet ya da hayır oyu kullandığını anlatan Wolff, “Eyaletlerin yaklaşık yarısında ya çip dediğimiz yüksek teknoloji endüstrisine ya da veri merkezlerine enerji sağlayan elektrik, doğalgaz ve petrol şirketlerine karşı çıkan önergeler vardı” dedi.

Halkın ezici çoğunlukla olumsuz oy verdiğini vurgulayan Wolff, “Halk son derece şüpheci, düşmanca bir tavır içinde ve mücadele edecek” ifadelerini kullandı.

Wolff, yeni seçilen pek çok Kongre üyesinin ve senatörün de bu süreci yavaşlatma ve eleştirme vaadiyle seçildiğini kaydetti.

Yaşadığı ve çalıştığı yerden Wall Street’e yürüyebilecek kadar yakın olduğunu belirten Wolff, finans çevrelerinde büyük bir kaygı hakim olduğunu söyledi.

Amerikan ekonomisinin hem doğrudan yatırımlarla hem de bankalardan ve tahvil piyasasından borçlanarak tarihin en büyük sektörel yatırımını finanse etmeye çalıştığını anlatan Wolff, “Bu durum, Amerikan kapitalizmi tarihinde elektrikten, demiryollarından ve atom enerjisinden bile büyük tek bir sektöre oynanan en büyük bahis olarak anılıyor” dedi.

Wolff, bu gidişatın pek çok büyük yatırımcıyı şüphelendirdiğini ifade ederek, “Bir balonun patlayacağı yönündeki konuşmalar burada oldukça ciddi” diye konuştu.

Yüksek teknoloji şirketlerinin çökeceğine yönelik büyük çaplı açık satış işlemleri yapıldığını aktaran Wolff, “Bu yatırımları gördüğünüzde, sadece bir düşüşten korkmayan, aynı zamanda piyasa çökerse çok para kazanacakları için bir balon oluşmasını aktif olarak isteyen güçlerin biriktiğini görüyorsunuz” sözlerini kullandı.

ABD borsasının genel ekonomik görünümünün aslında iyi olmadığını belirten Wolff, “İyi görünmesinin nedeni çok az sayıdaki şirketin çok iyi performans göstermesi” dedi.

İstatistikteki standart sapma kavramını hatırlatan Wolff, “Ortalamanın iyi göründüğü ama yayılımın çok geniş olduğu durumlardan biriyle karşı karşıyayız; ortada çok fazla tehlike ve zor zamanlar geçiren çok sayıda şirket var” değerlendirmesinde bulundu.

“ABD ile Çin arasındaki rekabet bitti, Çinliler kazandı ve ABD kaybetti”

Wolff, durumu abartmadan anlatmak istediğini belirterek, “Söyleyeceğim şeyin abartılı biçimi şu: ABD ile Çin arasındaki rekabet bitti, Çinliler kazandı ve ABD kaybetti” dedi.

Yaşanan pek çok olayın kaybedilmiş bir rekabet karşısındaki stratejik yenilgiler veya stratejik geri çekilmeler olarak görülmesi gerektiğini ifade eden Wolff, Jensen Huang olayının da Çin karşısında yaşanan zorlukları açıklamak için üretilen gerekçelerden biri olarak okunabileceğini söyledi.

ABD’de internetin son günlerde Çin’de en az 20 yıldır gelişmekte olan scooter sektörü haberleriyle dolduğunu aktaran Wolff, “Motorlu scooter dediğimiz bu araçlar eskiden Vespa gibi şirketler nedeniyle bir İtalyan olgusu olarak görülürdü ve Avrupa’da yaygındı ama ABD’de hiç tutmadı” dedi.

Çinlilerin bildiği her sektörde olduğu gibi burada da neden ABD’de tutmadığını ve koşulların değişip değişmediğini araştırdığını belirten Wolff, “Şimdi en büyük scooter şirketleri Çinliler; bu pazarı elektrikli otomobil, kamyon veya güneş paneli pazarlarından bile daha iyi ele geçirdiler” ifadelerini kullandı.

Wolff, ABD’nin bu alanda Çin’e yetişmeye çalışmayacağını bile vurgulayarak, “Çin yollarında bu scooter’lardan 350 milyon adet var ve yarım düzine şirket bunları üretmek için yarışıyor” diye konuştu.

Söz konusu araçların tamamen elektrikli ve şık tasarımlı olduğunu dile getiren Wolff, “İşte asıl haber burada: Bataryası lityumla değil, neredeyse hiçbir maliyeti olmayan tuzla çalışıyor” dedi.

Bu teknolojinin evden işe, alışverişe veya arkadaş ziyaretine kadar tüm kısa mesafeleri ihmal edilebilir bir maliyetle yönetilebilir hale getirdiğini anlatan Wolff, “Kirlilik yok, fosil yakıt yok, sorun çözüldü” sözlerini kaydetti.

Çin’in geçmişteki sanayileşmiş ülkelerden farklı bir avantajına işaret eden Wolff, ekonomi derslerinde öğretilen ölçek ekonomisi kavramını hatırlattı.

Modern teknolojinin muazzam miktarda sabit sermaye ve uzun ömürlü makineler gerektirdiğini belirten Wolff, “Üretiminiz ne kadar fazlaysa, ağır sermaye ekipmanlarının maliyetini o kadar çok birime bölersiniz ve birim başına daha düşük fiyat belirleyebilirsiniz” dedi.

ABD’nin 330 milyonluk nüfusuna karşılık Çin’in 1,4 milyonluk sanayi ekonomisiyle neredeyse beşe bir oranında büyüklüğe ulaştığını söyleyen Wolff, “Çinliler sadece sanayi tabanlarını değil, salt büyüklüklerini de kullanarak herkesi rekabet dışı bırakacak ölçek ekonomilerine nasıl ulaşacaklarını çözüyor” ifadelerini kullandı.

Wolff, dünyanın geri kalanının bu durumu ikame edecek alım gücüne sahip olmadığını ve ABD’nin bu konuda yapabileceği hiçbir şey kalmadığını dile getirdi.

Avrupa’nın da aynı sorunla karşı karşıya olduğunu belirten Wolff, “Avrupa’nın yaklaşık 28 ülkeye bölünmüş olması nedeniyle kendi hükümetinizden teşvik alma yarışına giriyorsunuz ve istediğiniz ölçek ekonomisini yakalayamıyorsunuz” dedi.

Wolff, henüz yayınlanmamış yeni bir çalışmaya atıfta bulunarak, “Bu çalışmada Volkswagen’in çöküşünün nedeninin de bu olduğu anlatılıyor; bütün oyunları Avrupa’nın otomobil şirketi olmaktı ama başaramadılar” diye konuştu.

Küçük Avrupa ülkelerinin otomobil şirketleri ile Japon ve Koreli üreticilerin rekabeti karşısında Volkswagen’in ayakta kalmak için gereken ölçeğe ulaşamadığı aktarıldı.

Diesen ise Çin’in sadece ölçek ekonomisinde değil, bir şirketin iki veya daha fazla farklı ürünü birlikte daha düşük maliyetle üretmesi anlamına gelen kapsam ekonomisinde de avantaj yakaladığını söyledi.

Otonom araçlardaki sensör teknolojisinin robotlarda kullanılan teknolojiyle temelde aynı olduğuna dikkat çeken Diesen, Çin ve Rusya gibi yerlerde aynı şirketlerin hem otonom araçları ve taksi sektörünü hem de arama motorlarını ve yemek dağıtımını yönettiğini belirtti.

Diesen, Amazon ve Elon Musk’ın da benzer bir hayalin peşinde olduğunu ancak Çin’in hem teknoloji yarışını kazandığını hem de bu teknolojiyi kendi sanayi gücüne entegre edebildiğini ifade etti.

“Dünyanın işleyişini eskisi gibi dikte edebileceklerini sanıyorlar”

Diesen, ulusal para birimlerinin kullanımı ve dolardan uzaklaşma eğilimleri karşısında ABD’nin elinde hangi kartların kaldığını sordu.

Wolff, Washington’daki hakim ideolojinin hala 20. yüzyılın ikinci yarısındaki gibi dünyanın işleyişini dikte edebileceği yönünde saldırgan bir iddialılık taşıdığını söyledi.

Bu durumu biraz şizofrenik olarak tanımlayan Wolff, “Örneğin Trump bugün Küba’yı işgal etmeyi düşündüğünü açıkladı; burada onun elinde olmayan bir rolü olağanüstü bir biçimde oynamasını izliyorsunuz” dedi.

Wolff, ABD’nin Küba’da korkunç şeyler yapabileceğini ancak iki üç gün içinde Trump veya yardımcılarından birinin Çinlilerin yeni bir şey daha başardığını hüzünle kabul edeceğini belirtti.

Gençliğinde ABD’de insanların Almanya ve Japonya’yı teknolojik olarak dinamik ve gelişmiş ülkeler olarak andığını hatırlatan Wolff, “Artık ikisi hakkında da tek kelime edilmiyor; medyadan ve gündemden silindiler, artık her şey Çin ile ilgili” ifadelerini kullandı.

Hem sağcıların hem de solcuların Çin konusunu birbirinin yerine kullanır hale geldiğini söyleyen Wolff, bunun ABD’deki bilince yavaş yavaş sızan bir gerçekliğin dolaylı yansıması olduğunu dile getirdi.

Obama’nın Asya’ya yönelim stratejisini ve Soğuk Savaş’ın kazanılmasının ardından Çin’i kontrol altına alma hedefini anımsatan Wolff, “Her ay gelen istatistikler Çin ekonomisinin gayrisafi yurtiçi hasılasının Amerikan ekonomisinden iki üç kat daha hızlı büyüdüğünü gösterdiği için bu sesler her ay daha da kısılıyor” dedi.

Wolff, bunun durdurulamaz bir rekabet kaybı olduğunu ve ABD’de yeni bir dış politikanın doğuşuna tanıklık edileceğini vurguladı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında dış politikada yazılı olmayan bir birliktelik bulunduğunu anlatan Wolff, “İç meselelerde anlaşamıyoruz ama dış politika söz konusu olduğunda hepimiz vatanseveriz diyorlardı” ifadelerini kullandı.

İsrail yanlısı bağış kuruluşu AIPAC’in ve büyük şirketlerin hem Cumhuriyetçilere hem de Demokratlara para verdiğini aktaran Wolff, bu tekdüze yapının artık çatlamaya başladığını söyledi.

Cumhuriyetçilerin Avrupa’yı gözden çıkarmaya hazır olduğunu, Demokratların ise henüz o noktaya gelmese de oraya doğru ilerlediğini belirten Wolff, “Asıl çarpıcı çatlak Çin konusunda açılmak üzere” dedi.

Wolff, bir tarafta Çin’in kendi aleyhlerine büyüdüğünü ve hakim konumlarını elinden almak istediğini söyleyen şirketler kesiminin bulunduğunu ifade etti.

Diğer tarafta ise bu zihniyetin savaşa yol açtığını görenlerin yer aldığını vurgulayan Wolff, “Şu anda yaşanan şey, ABD ve Çin’in bir çatışmaya doğru giderek daha fazla yaklaşmasıdır” diye konuştu.

İran’ın ABD ile savaşında hem Çin’den hem de Rusya’dan yardım almasının bu sürecin şimdiden başladığını gösterdiğini belirten Wolff, “Tüm taraflarda nükleer silahlar varken bu felaket derecesinde aptalca bir gidişat ve farklı bir dış politikaya ihtiyacımız var” dedi.

Wolff, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping veya Çinli liderlerle masaya oturulması gerektiğini söyleyerek, “Avrupa için ya da Avrasya için değil, şu anda gitmekte olduğumuz yerden kaçınmak için ciddi bir güvenlik mimarisi konuşmaya başlamalıyız” ifadelerini kullandı.

Bu görüşün ABD içinde destek bulacağını kaydeden Wolff, “Hem Çin’de hem de burada gerçekten zeki liderler varsa ve bu mimariyi belirli Amerikan sanayi ürünlerinin satın alınmasının garantisi haline getirebilirlerse, şirketler de bunun arkasında sıraya girer ve bu yeni politika haline gelir” dedi.

1945 sonrasında ABD’de solun yok edilmesiyle büyük bir barış hareketini harekete geçirecek toplumsal gücün kalmadığını hatırlatan Wolff, bugün ise tarihte hiç görülmemiş yeni bir koşulun ortaya çıktığını söyledi.

Wolff, “Gerileyen bir Amerikan ekonomisi ve onun yanında yükselen anti-kapitalist bir ekonomi var; Sovyetler Birliği hiçbir zaman böyle değildi, her zaman daha küçük, daha zayıf ve çok daha az gelişmişti, hiçbir zaman ekonomik bir rakip olmadı” dedi.

Bugün Amerikalıların kıyafetlerinden ekmek kızartma makinelerine kadar her yerde Çin malı etiketini gördüğünü anlatan Wolff, sokaktaki insanların bile Toyota, General Motors ve Ford’dan daha başarılı ve ucuz elektrikli otomobil üreten Çinli BYD şirketini konuşmaya başladığını belirtti.

Bu araçların yüksek gümrük vergileri nedeniyle ABD’ye giremediğini ancak Kanada ve Meksika’da her yerde bulunduğunu söyleyen Wolff, “Milyonlarca kez tekrarlanan bu sohbet Amerikan halkına adım adım gerçek bir rakip olduğunu öğretiyor ve mevcut düzenin savunucularını savunmaya itecek bir harekete dönüşüyor” ifadelerini kullandı.

“İmparatorluğun çöküşünden söz ettiğimde insanlar artık başını sallıyor”

Diesen, ABD’nin hegemonya döneminde herkesin her yerde olmayı kabul ettiğini, sağın yeni Amerikan yüzyılından, solun ise insan haklarını ve demokrasiyi silahlandırmaktan söz ettiğini belirtti.

Yeni güç dağılımında ABD’nin öncelik belirlemek zorunda kaldığını söyleyen Diesen, “Cumhuriyetçilerin İran’la, Demokratların ise bunun yerine Rusya ile savaşmak istediğini görüyorsunuz; bazıları imparatorluğu küçülterek cumhuriyeti kurtarmalıyız derken bazıları Avrupa’yı hatta İsrail’i bile gözden çıkarmaktan söz ediyor” dedi.

Diesen ayrıca Çin’in satın alma gücü paritesine göre ABD’yi geçtiğini hatırlattı ve Wolff da bu geçişin 2014 yılında, yani 12 yıl önce gerçekleştiğini ekledi.

Wolff, yaşananlara ABD’nin hegemonik öz imajının dağılmasının da eklendiğini söyledi.

Entelektüeller arasında başlayıp topluma yayılan tartışmalara değinen Wolff, “ABD, neredeyse kendi parçası sayılan Meksika ve Kanada gibi müttefiklerini yok ederse dünyada umduğunu yapabilir mi?” sorusunun sorulduğunu aktardı.

Trump’ın Kanada’yı 51. eyalet olarak görmek istemesinin kafa karışıklığı yarattığını belirten Wolff, “Aslında birçok açıdan zaten öyleydi ama bunu açıkça söyleyerek işleri sağlamlaştırmaya çalıştı ve bu hiç işe yaramadı; Kanada’nın başka bir yöne gitmesine neden oldu” dedi.

ABD’de artık sürekli Kanada’ya ihtiyacımız var mı yok mu tartışmalarının yapıldığını ve toplumun bu konuda neredeyse ikiye bölündüğünü anlatan Wolff, Kanadalıların ise çok öfkeli olduğunu ifade etti.

Montreal’den bir saatlik uçuşla ulaşılan New York’a ve kışın sıcak olan Florida’ya artık Kanadalı turistlerin gelmediğini söyleyen Wolff, “Bu küçük ama kitlesel bir protesto; New York’un en büyük yabancı ziyaretçi grubu olan Kanadalıların gelmemesi turizm sektörü için çok kötü ve Amerikalılara onlara ihtiyacımız olduğunu fark ettiriyor” dedi.

Avrupa, Kanada ve Meksika ile çatlaklar açılırken Çin’in bu ülkelerle anlaşmalar yaptığını vurgulayan Wolff, BYD otomobili üzerinden bir örnek verdi.

Çin’den 30 bin dolara alınan bir BYD aracına ABD limanında yüzde 100 gümrük vergisiyle 30 bin dolar daha ödendiğini ve aracın 60 bin dolara mal olduğunu anlatan Wolff, “Kanada’da da yüzde 100 vergi vardı ta ki Trump ile Carney arasındaki kavgaya kadar; Carney vergiyi yüzde 100’den yüzde 6’ya indirdi, yani verginin yüzde 94’ünü sildi” diye konuştu.

Kanadalıların artık Çin’den ucuz kamyon ve otomobil alabildiğini ve Amerikalılarla rekabet ederken ABD’lilerin o fiyata alamadığı araçları kullandığını belirten Wolff, bunun Kanada ile rekabette ABD için kötü olduğunu kaydetti.

Wolff, bu gerçeğin kültüre sızdığını ifade ederek, “Halka açık konuşmalarımda Amerikan imparatorluğunun gerilemesinden söz ettiğimde izleyiciler artık başını sallıyor; eskiden sürekli itiraz edilir ve istatistiklerle açıklamak zorunda kalırdım, artık buna pek gerek kalmıyor” dedi.

“Avrupalılar bunun küçük ortaklıktan kurtulma şansı olduğunu kavramaya başladı”

Diesen, ABD’nin Grönland üzerinde ticaret anlaşması yapma egemenliğini kısıtlamasını örnek göstererek, hegemonya dönemindeki müttefiklerin artık haraç ödemesi beklenen bağımlı yapılara dönüştüğünü ve ABD’nin Avrupa’yı gözden çıkarmasının Avrupalılar için ne anlama geleceğini sordu.

Wolff, ABD’nin Avrupa’ya desteğinin her zaman iki yüzlü olduğunu söyledi.

Washington’ın bir yandan Avrupa’yı Rusya’ya karşı bir siper olarak desteklediğini, diğer yandan Avrupa’nın bölünmüşlüğü aşıp güçlü bir bloğa dönüşerek ciddi bir rakip olmasını asla istemediğini belirtti.

Çoğu Amerikalının henüz duymaya hazır olmadığı bir değerlendirmesini paylaşan Wolff, “Almanya’nın birleşmesinden sonra NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin tesadüf olmadığını, bir stratejinin parçası olduğunu düşünüyorum” dedi.

Avrupa’nın sömürgelerini kaybetmesinin yarattığı kaybı hiçbir zaman telafi edemediğini vurgulayan Wolff, “1945 sonrasında Amerikan kanatları altına girmek zorunlu bir uzlaşmaydı; elinizde hiçbir şey kalmamıştı, bu yüzden imparatorluğunuzu devralan tek ülkenin küçük ortağı olmanız gerekiyordu” ifadelerini kullandı.

Hindistan’ın İngiltere’den ayrılıp Amerikan imparatorluğunun parçası haline geldiğini ve İngilizlerin de ABD’nin bir numaralı müttefiki olarak bazı faydaları elinde tutmaya çalıştığını anlatan Wolff, Avrupalıların son 50 yıldır başka çareleri olmadığı için küçük ortaklığı kabul ettiğini söyledi.

Wolff, “Emmanuel Macron veya Keir Starmer gibi siyasetçiler, güvenilir ve iyi bir müttefik olduklarını göstererek, ABD’nin sadık dostu olarak önemli liderler haline geldiler” dedi.

Bununla birlikte kendi köklerinin de Avrupa’da olduğunu hatırlatan Wolff, Avrupa içinde imparatorluğu ABD’ye kaptırıp küçük ortak durumuna düşmekten kaynaklanan derin bir kızgınlık bulunduğunu kaydetti.

Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ve Almanya’nın birleşmesinin Avrupalı liderler tarafından yıllar içinde bir fırsata dönüştürüldüğünü belirten Wolff, “Rusya artık uzun zamandır olmadığı kadar zayıftı ve 1945 sonrasında kararın tamamen ABD’nin elinde olduğu dönemde yapamadıkları bir şeyi Rusya konusunda yapabileceklerini düşündüler” dedi.

Ortak para biriminin ve Avrupa Birliği’nin kurulmasının Avrupa’yı küçük ortak konumundan çıkaramadığını söyleyen Wolff, “Avrupalılar ilk başta belirsizce ama zamanla daha net biçimde, Rusya’nın çöküşünün küçük ortaklıktan kurtulmak için son şansları olduğunu kavramaya başladı” ifadelerini kullandı.

Wolff, bu planın aşamalarını anlatarak, “Bir numara, NATO’yu alıp Rusya sınırına taşımak; ardından Ukrayna’da Rusya’yı kışkırtmak, uzun sürecek bir savaş çıkarmak ve bunu finanse edip savaşmaları için Amerikalıları kullanmak” dedi.

Avrupalıların, Çin’in müttefiki Rusya’yı zayıflatarak ABD’ye yardım ettikleri gerekçesiyle Washington’ın finansmanı sürdüreceğini düşündüklerini aktaran Wolff, hedeflenen sonucu şöyle özetledi: “Rusya’yı yendiğinizde onu 20 küçük ülkeye bölersiniz; ikisini Fransa’ya, üçünü İngiltere’ye, birini İtalya’ya, üçünü Almanya’ya verirsiniz ve Avrupa imparatorluğunu yeniden kurarsınız.”

Bu sayede Avrupa ile Rusya’nın Kuzey Asya topraklarının birleşeceğini ve ekonomik olarak Çin’e ve ABD’ye denk devasa bir alana ulaşılacağını belirten Wolff, “Askeri ve teknolojik olarak çok geridesiniz, ABD’ye veya Çin’e yakın zamanda yetişemeyeceksiniz; bu yüzden nükleer silahlar nedeniyle karesi alınmış bir çılgınlık olmasına rağmen Rusya ile savaş fikri Avrupalılar için büyüleyici bir takıntı haline geliyor” dedi.

Wolff, aksi takdirde geçen yüzyıldaki Avrupa gerileyişinin gelecek yüzyılda da süreceğini ve Avrupa’nın bugünkü Afrika gibi geride kalmış bir kıtaya dönüşeceği korkusunun yaşandığını ifade etti.

İnsanların bu sözlere hazır olmadığını bildiğini söyleyen Wolff, “Ancak bugün herkesin sorduğu ‘Avrupalılar neden bu kadar Rus düşmanı?’ sorusuna daha tutarlı bir başka açıklama getirmenizi isterim” diye konuştu.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Prof. Pape: Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız

Yayınlanma

Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, gelişmiş demokrasilerde tırmanan şiddet yanlısı popülizmin kurumları sarstığını belirtti. ABD’de beyaz nüfus oranının yüzde 57 seviyesine gerilediğine ve servet adaletsizliğine dikkat çeken Pape, Basra Körfezi’nde bölgesel dengeleme ve Ukrayna’da 1953 Kore modeline benzer bir ateşkes kurulması çağrısında bulundu.

Uluslararası güvenlik, terörizm ve siyasal şiddet alanında çalışan Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında küresel krizler, ABD iç siyasetindeki kırılmalar ve bölgesel savaşlara dair değerlendirmelerde bulundu.

On bir Eylül saldırılarından bu yana Beyaz Saray yönetimlerine danışmanlık yapan Prof. Pape, ABD’nin ve gelişmiş demokrasilerin eş zamanlı ve son derece tehlikeli süreçlerden geçtiğini belirtti.

Diesen’ın ABD iç siyasetindeki aşırı kutuplaşma, toplumsal istikrarsızlık, beklenen ekonomik sarsıntılar ve Washington yönetiminin hem İran hem de Rusya ile eş zamanlı yürüttüğü gerilimlere ilişkin sorusunu yanıtlayan Pape, mevcut tablonun üç temel kriz kuşağı içerdiğini kaydetti.

Pape, gelişmiş demokrasilerin kurumsal yapılarını sarsan siyasal şiddet olgusuna dikkati çekerek, “Karşı karşıya olduğumuz değişkenlerin tümü aynı anda ve son derece tehlikeli yönlere işaret ediyor” dedi.

İlk temel meselenin şiddet yanlısı popülizm olduğunu belirten Pape, “Şiddet yanlısı popülizmin Fransa’da ve genel olarak Avrupa’da sahaya indiğini görüyoruz. Bu, farazi bir sorun değil; yerleşik ve gelişmiş demokrasileri doğrudan vuran somut bir gerçekliktir. Brezilya ya da Venezuela gibi ülkelerin sorunlarıyla değil, yerleşik demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük toplumsal değişimlerle karşı karşıyayız. Bu radikalleşme yıllar süren şiddetli protestolara, suikast dizilerine ve suikast girişimlerine zemin hazırlıyor” ifadelerini kullandı.

Pape, ABD’deki başkanlık yetki devri sürecine değinerek, tehlikenin seçim gününde değil, devir tarihine yaklaşıldığında tırmandığını ve 6 Ocak Kongre baskınında da benzer bir sürecin yaşandığını hatırlattı.

“Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız”

Avrupa’nın son yılların en soğuk kışına hazırlandığını ve dört buçuk yılı geride bırakan Rusya-Ukrayna savaşıyla boğuştuğunu aktaran Pape, Moskova yönetiminin Kiev üzerindeki baskıyı artırırken Avrupa’yı da tehdit ettiğini söyledi.

Pape, üçüncü kriz dinamiğinin İran savaşı olduğunu kaydederek, “Dokuzuncu ayına giren bu çatışmada ABD’nin İran’a uyguladığı kapsamlı bir abluka söz konusu. İran, ne savaş ne barış olarak nitelenen bu ara durumun sona erdirileceğini ilan etti. JD Vance barış müzakerelerini yürütmek adına çaba sarf ediyor, ancak Trump açısından gerek kısa vadede gerekse siyasi mirası bağlamında itibarını koruyabileceği bir uzlaşıya varmak son derece zor görünüyor” diye konuştu.

Bu çatışmaların küresel ekonomiyi sarsacağını belirten Pape, halihazırda bocalayan dünya ekonomisinin bu tür gerilimlerle daha büyük şoklarla karşılaşacağını dile getirdi.

Diesen’ın Avrupa ve ABD arasındaki kırılganlık farklarına ilişkin sorusu üzerine Pape, eylül ayında yayımlanan “Kendi Kendimizin En Büyük Düşmanı” başlıklı kitabındaki bulgulara değindi.

Pape, Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un davetiyle Eylül 2022’de Berlin’e giderek koalisyon ortakları da dahil olmak üzere Alman hükümet yetkililerine beş gün boyunca brifing verdiğini, benzer danışmanlıkları Kanada ve İngiltere hükümetleriyle de yürüttüğünü aktardı.

ABD’de yaşananların diğer gelişmiş demokrasiler için bir ölçüt oluşturduğunu ifade eden Pape, ülkedeki siyasal şiddetin 1960’lardan bu yana en yüksek seviyeye çıktığını bildirdi.

Pape, “Hem sağ hem de sol kanatta şiddetli protestolar ve siyasi suikast girişimleri zirve noktaya ulaştı. Ben bunu şiddet yanlısı popülizm olarak tanımlıyorum; çünkü siyasi yelpazenin her iki tarafında da kendi saflarının şiddet eylemlerini meşru gören on milyonlarca Amerikalı bulunuyor. On milyonlarca vatandaş siyasal şiddeti benimsediğinde bu durum şiddeti normalleştirir ve ona meşruiyet alanı açar” dedi.

“Şiddet yanlısı popülizmde on milyonlarca vatandaş şiddeti benimsiyor”

Chicago Üniversitesi Güvenlik ve Tehditler Projesi Araştırma Merkezi bünyesinde beş yıl boyunca milyonlarca dolarlık bütçeyle kapsamlı saha çalışmaları yürüttüklerini belirten Pape, ülke genelini temsil eden 20 anket, 70 odak grup çalışması yaptıklarını, Trump ve Harris destekçilerinin mitinglerinde gün boyu anketler düzenlediklerini kaydetti.

Toplumsal değişimlerin hızlanmasının siyaseti radikalleştirdiğini vurgulayan Pape, Samuel Huntington’ın 1960’larda tanımladığı sosyopolitik uçurum kuramına işaret etti.

Pape, ABD’de iki temel toplumsal kırılmanın yaşandığını anlatarak, “İlk kırılma demografik dönüşümdür. ABD, 250 yıllık tarihinde ilk kez beyaz çoğunluklu bir demokrasiden beyaz azınlıklı bir demokrasiye geçiş yaşıyor. 1990 yılında Hispanik olmayan beyaz nüfus oranı yüzde 76 iken bugün bu oran yüzde 57 seviyesine geriledi. Kitlesel sınır dışı uygulamalarının seyrine bağlı olarak önümüzdeki 10 ila 20 yıl içinde bu oranın yüzde 49 seviyesine düşmesi bekleniyor. Bu dönüşüm siyasi partilerin yapısını temelden değiştiriyor ve geleneksel kesimler ile yeni gelenler arasında kaçınılmaz bir sürtüşme yaratıyor” değerlendirmesinde bulundu.

İkinci büyük sarsıntının gelir adaletsizliği olduğunu belirten Pape, demografik dönüşümle eş zamanlı biçimde devasa servetin en zengin yüzde birlik kesime aktarıldığını, toplumun alttaki yüzde doksanlık diliminin ise büyük bir refah kaybına uğradığını söyledi.

Pape, konut edinim krizinin derinleştiğini kaydederek, ortalama konut fiyatlarının ortalama hane halkı gelirinin tamamen ötesine geçtiğini, bir kesimin çok sayıda mülk edinirken diğer kesimin hiçbir zaman ev sahibi olamayacağı kanaatine kapıldığını bildirdi.

Bu iki olgunun birleşmesini kontrol edilemeyen bir orman yangınına benzeten Pape, “Gözlemlenebilir toplumsal öfke ve hoşnutsuzluk yanıcı kuru maddeleri oluşturuyor; ancak yangını başlatan her zaman kestirilemeyen bir kıvılcım veya odak noktası anıdır” diye konuştu.

“Toplumsal öfke kuru maddeleri oluşturuyor, yangını başlatan kestirilemeyen kıvılcımdır”

Avrupa’da küreselleşmenin doğurduğu benzer ekonomik ve demografik dalgalanmaların şiddet yanlısı popülizmi harekete geçirdiğini belirten Pape, Fransa’daki kamuoyu araştırmalarını kendi yayın organında düzenli biçimde incelediğini aktardı.

Ekim ayında Fransa’da yapılan anketlerin ABD’dekine çok benzer bir tablo ortaya koyduğunu söyleyen Pape, Avrupa’daki akaryakıt fiyatlarının ABD’den daha ağır seviyede seyrettiğini ve İran geriliminin bu yangına adeta benzin döktüğünü kaydetti.

Fransa’daki olayların fitilini ateşleyen gelişmeyi aktaran Pape, Lens kentinde 5 Ekim tarihinde düzenlenen okul şartlarına ilişkin protestolarda bir öğrencinin polis el bombası nedeniyle elini kaybetmesinin ve bu anların kaydedilmesinin odak noktası anına dönüştüğünü, ardından 17 Ekim ve sonrasında kitlesel eylemlerin yayıldığını dile getirdi.

ABD’de benzer bir patlamanın ara seçimler sonrası beliren öfkeyle birlikte mayalandığını söyleyen Pape, Trump yönetiminin kabine belirleme sürecinde Pete Hegseth, Robert F. Kennedy Jr., Kristi Noem ve Pam Bondi gibi isimler üzerinden gelişen tartışmalarla benzeri görülmemiş bir baskı altında kalacağını ve bunun Richard Nixon dönemindekine benzer bir sarmala dönüşebileceğini ifade etti.

Diesen’ın siyasi seçkinlerin muhalif kesimleri düşman veya devlet tehdidi olarak kodlamasına ilişkin sorusuna karşılık Pape, seçkinlerin ötekileştirici dilinin kitlesel algılarla birleştiğinde şiddeti tetiklediğini vurguladı.

Pape, siyasi figürlerin hedef gösterilmesinin tehlikesine işaret ederek, “Charlie Kirk’ün suikasta uğramasından üç hafta sonra yaptığımız ankette halkın tam yüzde onu bu suikastı desteklediğini ve iyi bir gelişme olduğunu söyledi. Başka bir yüzde onluk kesim ise Nancy Pelosi’nin evine yapılan ve eşinin ağır yaralandığı saldırıyı olumlu karşıladı. Siyasi seçkinlerin kullandığı tahripkar dil kitlelerin tutumlarıyla kenetlenerek tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor ve kontrolsüz bireyleri şiddet eylemlerine sevk ediyor” dedi.

Anketlerde kullanılan beşli tutum ölçeğinde kararsızların oranındaki yükselişin de hayli tedirgin edici olduğunu belirten Pape, toplumun herhangi bir siyasi aktörün öldürülmesi karşısında kararsız kalmasının dahi derin bir krize işaret ettiğini vurguladı.

“Seçkinlerin tahripkar dili tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor”

Huntington’ın küreselleşmeyle birlikte elitler ile yerel kimlikleri savunan kitleler arasında çatışma yaşanacağına dair tezlerini değerlendiren Pape, ünlü siyaset bilimcinin 2004 öncesinde pek çok gelişmeyi öngördüğünü ancak meselenin fiziksel bir şiddet sarmalına dönüşebileceği boyutunu eksik bıraktığını aktardı.

Pape, ABD’deki kırılmayı yarışan iki milliyetçilik tasarımı olarak nitelendirerek, “Her iki taraf da gerçek ulusu kendisinin temsil ettiğine inanıyor ve karşı tarafın meşruiyetini reddediyor. Kitabımda bunu meşruiyetin parçalanması olarak kavramsallaştırdım. ABD’de yaşanan durum içsel bir medeniyetler çatışması, daha doğru bir tanımla yarışan milliyetçiliklerin iç çatışmasıdır. Sıcak kültür savaşlarına sürüklenmemizin nedeni demografik dönüşümün eşik noktasına ulaşması ve Biden döneminde sınırların neredeyse tamamen kontrolsüz bırakılmasıdır” görüşünü paylaştı.

Tarihsel örneklere atıfta bulunan Diesen’ın 1870’lerdeki küreselleşme krizini hatırlatması üzerine Pape, dönemin sanayicileri John Rockefeller, Andrew Carnegie ve Henry Clay Frick’in toplumsal infiali önlemek adına kütüphaneler, müzeler ve üniversiteler kurduğunu, ancak asıl dengeleyici unsurun 1913 yılında yürürlüğe giren gelir vergisi olduğunu kaydetti.

Gelir dağılımındaki dengelenmenin 1980’lerin ortasından itibaren tersine döndüğünü ifade eden Pape, “Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor. İnsanların sürekli kaybettiği bir vasatta akaryakıt fiyatlarının yükselmesi öfkeyi daha da büyütüyor” dedi.

Krizlerin aşılması için somut öneriler sunduğunu belirten Pape, göç alanında Barack Obama dönemindeki politikalara dönülebileceğini, suç işleyenlerin derhal sınır dışı edildiği fakat belirli yasal düzenlemelerin de korunduğu bir denge kurulabileceğini bildirdi.

Vergi sisteminde tek oranlı vergi modelini savunan Pape, yıllık geliri 30 bin doların altında olanlardan hiçbir gelir vergisi alınmamasını, bu eşiğin üzerindeki tüm gelirlerden ise hiçbir kesinti ve muafiyete izin verilmeksizin yüzde 15 ila 18 bandında sabit bir vergi tahsil edilmesini önerdi.

“Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor”

Söyleşide İran ile yaşanan krize geniş yer ayıran Pape, bölgedeki dengelerin Washington’ın tek taraflı hamleleriyle yönetilemeyeceğini söyledi.

Pape, haziran ayında yayımladığı analizleri hatırlatarak, “Birçok uzman sadece Trump’ın adımlarına odaklanırken İran’ın stratejik manevralarını gözden kaçırdı. Tahran yönetimi taktiksel kazanımların ötesine geçerek ABD güçlerini bölgeden çıkarmayı ve Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor. Kızıldeniz cephesinin açılması da bu planın bir parçasıydı. İran sadece misilleme yapmıyor, inisiyatif alarak güç peşinde koşuyor” değerlendirmesinde bulundu.

İran’ın bölgedeki petrol ticaretinde para birimleri ve ulusal varlık fonları üzerinde söz sahibi olmak istediğini kaydeden Pape, Tahran’ın Trump’a prestij kazandıracak bir uzlaşıya yanaşmayacağını dile getirdi.

Pape, İran’ın kriz yönetimini klasik bir realist perspektifle yürüttüğünü vurgulayarak, “İran bir veya iki yıl içinde nükleer silaha ulaşma potansiyeline sahip ve dünyanın dördüncü büyük güç merkezine dönüşme yolunda ilerliyor. Trump yönetiminin önündeki tek seçenek gerilimi tırmandırmak gibi görünse de aslında üçüncü bir çıkış yolu bulunuyor. Bu stratejiyi bölgesel dengeleme olarak adlandırıyorum. Bu yaklaşım bölgeyi tamamen terk etmek ya da askeri rejim değişikliğine girişmek anlamına gelmiyor. Amerikan birliklerinin doğrudan ön saflarda yer almadığı, Körfez ülkelerinin güvenlik yükünü kademeli olarak üstlendiği klasik bir çevreleme politikasıdır” ifadelerini kullandı.

Önerdiği güç mimarisinde Basra Körfezi’nde İran’ın yüzde 40, Körfez ülkelerinin yüzde 40 ve ABD’nin ise yüzde 20 ağırlığa sahip olması gerektiğini belirten Pape, hedefin mutlak Amerikan hegemonyası kurmak veya tecrit politikasına kaçmak değil, bölgesel istikrarı tesis etmek olduğunu kaydetti.

Pape, Körfez bölgesinin ABD açısından kara savaşı verilecek hayati bir alan olmasa da küresel ve ulusal ekonomi üzerindeki doğrudan etkileri sebebiyle stratejik bir çıkar alanı teşkil ettiğini söyledi.

Kendi bölgesel dengeleme yaklaşımı ile diğer realist akademisyenlerin kıyı aşırı dengeleme modelleri arasındaki farklara işaret eden Pape, hedefin Asya’ya kayarken kritik bölgeleri tamamen sahipsiz bırakmak değil, sürdürülebilir bir bölgesel istikrar mimarisi kurmak olduğunu ifade etti.

“İran Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor”

Ukrayna savaşı ve Avrupa’nın geleceğine ilişkin başlıkta ise Pape, eylül ayında Avrupa Parlamentosu üyeleriyle gerçekleştirdiği iki saatlik özel oturumu aktardı.

Pape, Avrupa’nın güvenlik hesaplarında gerçekçi olması gerektiğini belirterek, “ABD’nin Ukrayna’yı veya Avrupa’yı askeri olarak kurtarmaya dönmeyeceğini açıkça dile getirdim. Bu artık bir siyasi irade meselesi değil, doğrudan kapasite sorunudur. Avrupalı müttefiklerin mevcut şartlarda Washington’a güvenerek hareket etmesi büyük bir yanılgıdır. Avrupa’nın hedefi Rusya-Ukrayna savaşında bölgesel istikrarı sağlamak olmalıdır” dedi.

Ukrayna’nın tüm topraklarını askeri harekatla geri almasının ya da Rusya’nın tüm Ukrayna topraklarını ilhak etmesinin Avrupa’nın stratejik hedefi olamayacağını vurgulayan Pape, Kore Savaşı’nı fiilen durduran 1953 ateşkesine benzer bir modelin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Pape, kalıcı bir sınır düzenlemesi yerine temas hattında silahların susturulmasını önererek, “Ukrayna’ya ne Avrupa Birliği ne de NATO üyeliği vadedilmelidir. Pratik açıdan bakıldığında NATO fiilen ömrünü tamamlamıştır; çünkü NATO, ABD ile Avrupa’nın ortak bir güvenlik iradesi yürütmesi anlamına geliyordu ve bu zemin artık ortadan kalktı. Ukrayna’nın Batı kurumlarına entegre edilmesi yönündeki ısrarlar Vladimir Putin ve Sergey Lavrov nezdinde doğrudan tehdit olarak algılanacaktır. NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin bu savaşı kışkırttığını kabul etmek gerekir” diye konuştu.

Avrupa’nın tarafgir refleksleri bırakıp kendi çıkarlarına odaklanması gerektiğini belirten Pape, mevcut temas hattında bir ateşkesin esas alınmasını ve tarafların bu sınıra uyması şartıyla desteklenmesini savundu.

Pape, Kiev yönetiminin Moskova’yı bombalaması durumunda cezalandırılması, Rusya’nın ise Kiev’in elektrik şebekelerini tamamen çökertmeye kalkışması halinde dengelenmesi gerektiğini belirterek, “Avrupa ne Ukrayna ne de Rusya takımında yer almalıdır; Avrupa kendi takımında durmalıdır. Noel’e kadar 200 kilometrekarelik toprak parçasını ele geçirmek uğruna bu savaşı tırmandırmak hiç kimsenin çıkarına değildir” ifadelerini kullandı.

Diesen’ın Rus, Amerikan ve Ukraynalı yetkililerin Abu Dabi’de Avrupalılar olmaksızın yürüttüğü temasları hatırlatması üzerine Pape, diplomatik sıralamanın baştan yanlış kurulduğunu belirtti.

Pape, diplomasideki temel hataya işaret ederek, “İnsanlar önce bir anlaşma yapılacağını, ardından istikrarın geleceğini zannediyor. Bu sıralama tamamen ters kurgulanmıştır. Önce güç dengesine dayalı fiili istikrar tesis edilir, anlaşma ise ancak bundan sonra gelebilir veya hiç gelmeyebilir. Nitekim 1953’ten bu yana Kore’de resmi bir barış anlaşması olmamasına rağmen istikrar korunmuştur. Güçler dengesini sahada kurarsınız ve bunu tavizsiz uygularsınız” dedi.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Prof. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi

Yayınlanma

Valday Tartışma Kulübü Araştırma Direktörü Fyodor Lukyanov, Rusya’nın Donbas’ın kontrolü ve Ukrayna’nın tarafsızlık statüsünü içeren barış koşullarının değişmediğini bildirdi. ABD ara seçimlerinin ardından Trump’ın iç siyasi mücadelelere odaklanacağını ve dış politikada topal bir ördeğe dönüşeceğini dile getiren Lukyanov, Avrupa ile güvenlik diyaloğu kurma zemininin tamamen ortadan kalktığını kaydetti.

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olan Valday Tartışma Kulübü Araştırma Direktörü, Rusya Dış ve Savunma Politikası Konseyi Başkanı ve Küresel İlişkilerde Rusya Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Prof. Fyodor Lukyanov, Ukrayna çatışmasının mevcut durumuna, Rusya’nın stratejik yaklaşımına ve küresel düzenin dönüşümüne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Programın açılışında sahadaki askeri gelişmeler ile diplomatik müzakere ihtimallerinin eş zamanlı olarak gündeme geldiğini belirten Diesen, Ukrayna ve NATO açısından gidişatın olumsuz seyrettiği bir ortamda Moskova yönetiminin mevcut tabloyu nasıl ele aldığını sordu.

Rusya’nın askeri faaliyetler ile diplomasi arayışını birbirine zıt süreçler olarak görmediğini vurgulayan Lukyanov, Kremlin’in barış sürecinin başlatılmasına yönelik temel şartlarının değişmediğini ifade etti.

“Savaş diplomasinin bir parçası ve baskı aracıdır”

Diesen’ın sorusunu yanıtlayan Lukyanov, askeri harekat ile barış diplomasisi arasında bir çelişki bulunmadığını dile getirdi.

Lukyanov, “İster iyi ister kötü sayılsın, diplomasinin önündeki pencere ile devam eden askeri eylemler, hatta askeri tırmanış arasında bir çelişki yoktur” dedi.

Moskova’nın askeri harekatı diplomatik müzakerelerde bir koz olarak kullandığını belirten Lukyanov, bu yaklaşımın çatışmanın başından bu yana açık biçimde uygulandığını aktardı.

Rusya’nın tutumunu detaylandıran Lukyanov, “Rusya askeri seçeneği ve savaşı diplomasinin bir parçası, diplomatik bir baskı aracı olarak görmektedir” ifadelerini kullandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yaklaşık iki buçuk yıldır aynı koşulları vurguladığını hatırlatan Lukyanov, temel taleplerin masada kalmayı sürdürdüğünü söyledi.

Lukyanov, “En azından 24 Haziran tarihinden bu yana, yani yaklaşık iki buçuk yıldır Devlet Başkanı Putin, askeri çatışmaların durması ve barış sürecinin başlaması için belirli şartlarımız olduğunu söyledi ve bunu defalarca tekrarladı” diye konuştu.

Bu şartların ana hatlarına değinen Lukyanov, “Bu koşullar o tarihten bu yana özünde hiç değişmedi; Donbas bölgesinin toprak bütünlüğü, yani Ukrayna güçlerinin Donbas’ın kalan kısımlarından çekilmesi, Ukrayna’nın askeri kapasitesine yönelik talepler, tarafsızlık ve herhangi bir askeri bloka katılmama statüsü ile güvenlik garantileri bu çerçevenin içindedir” sözlerini kaydetti.

Sahadaki askeri dengelerin zaman zaman el değiştirdiğine dikkati çeken Lukyanov, tarafların farklı dönemlerde birbirlerine üstünlük kurabildiğini dile getirdi.

Lukyanov, “Durum o günden bu yana iki yönlü olarak pek çok kez değişti; Rusya’nın görece daha zayıf göründüğü dönemler oldu, ardından Ukrayna’nın zayıf taraf olarak görüldüğü sonraki aşamaya geçildi” dedi.

Tüm bu dalgalanmalara rağmen Rusya’nın ulaşmak istediği nihai tablonun sabit kaldığını belirten Lukyanov, ABD ile yürütülen müzakerelerin doruk noktasına işaret etti.

Lukyanov, “Rusya’nın elde etmek istediği hedeflerin tablosu hiçbir zaman değişmedi ve bu sürecin doruk noktası Anchorage kenti ile 25 Ağustos tarihinde Başkan Donald Trump ile yapılan görüşme oldu” değerlendirmesinde bulundu.

Bu zirvenin diplomatik önemini anlatan Lukyanov, “Rus diplomatların, bizzat Devlet Başkanı Putin’in ve Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un o görüşmeye sürekli atıfta bulunması tesadüf değildir” dedi.

Görüşmenin niteliğine ilişkin terminoloji farklarına değinen Lukyanov, “Rus tarafı bunlara anlaşmalar, Amerikan tarafı ise mutabakatlar adını veriyor; ancak her halükarda askeri aşamayı sona erdirecek olası karşılıklı tavizlerin belirli bir çerçevesi orada ortaya konmuştu” ifadelerini kullandı.

Bu çerçevenin fiiliyata dökülemediğini belirten Lukyanov, “Başkan Trump’ın Amerikalı müttefikleriyle bir ilerleme sağlayamaması nedeniyle bu çerçeve asla hayata geçirilemedi” diye konuştu.

Barış sürecinin başlangıç parametrelerinin aynı kaldığını vurgulayan Lukyanov, Moskova’nın yaklaşımının değişmediğini yineledi.

Lukyanov, “Temel olarak hiçbir şey değişmedi; bir barış anlaşması olmasa bile barış sürecinin başlangıcını oluşturacak unsurların birleşimi tamamen aynıdır” dedi.

Putin’in konuya dair muhataplarına yönelik açık mesajlar verdiğini söyleyen Lukyanov, Rus liderin tutumunu şu sözlerle aktardı:

Lukyanov, “Putin bu fikir setine sahip olduğumuzu belki on kez, belki daha fazla ifade etti ve ‘Bunu kabul edebilirsiniz ya da etmezsiniz; eğer şimdi kabul etmezseniz, bir dahaki sefere durum sizin için daha kötü olacaktır’ dedi.”

Müzakere sürecinin ertelenmesinin Ukrayna aleyhine sonuçlar doğurduğunu belirten Lukyanov, gecikmelerin Rusya’nın elini güçlendirdiğini ifade etti.

Lukyanov, “Zaman geçtikçe Rus tarafının eli daha da güçlenecek ve Rusya daha fazlasını talep edecektir; şu ana kadar yaşananlar tam olarak bunu gösteriyor” dedi.

Diplomatik girişimlerin yenilendiği her dönemde şartların Kiev aleyhine ağırlaştığını dile getiren Lukyanov, Ukrayna’nın geçmiş teklifleri değerlendiremediğini aktardı.

Lukyanov, “Amerikan yönetiminin ya da Rus tarafının müzakere turlarını yeniden başlatmaya çalıştığı her seferde, Ukrayna’daki durumun bir önceki paketin kabul edilmesi haline kıyasla çok daha kötü olduğu görülüyor” diye konuştu.

ABD’deki iç siyasi dönüşümlere de değinen Lukyanov, ara seçimlerin ardından Washington’daki dengelerin Rusya politikasını etkileyebileceğini söyledi.

Lukyanov, “Siyasi alanda çok fazla değişiklik görüyoruz; ABD’de ara seçimlerin getirdiği sonuçların siyasi ve diplomatik bir etkisi olabilir” ifadelerini kullandı.

Yeni dönemde Beyaz Saray’ın Ukrayna meselesine ayıracağı zamanın belirsiz olduğunu belirten Lukyanov, Trump’ın konumuna dikkat çekti.

Lukyanov, “Başkan Trump’ın ciddi şekilde zayıflamış bir başkanlık tablosu içinde Ukrayna konusuna eskisi kadar zaman ayırmaya istekli ve muktedir olup olmayacağını göreceğiz” dedi.

Siyasi atmosferdeki farklılaşmanın Rusya’nın temel rotasını sarsmadığını belirten Lukyanov, taleplerin korunacağını vurguladı.

Lukyanov, “Siyasi ortamdaki bu değişime karşın Rusya’nın benimsediği çizginin ve ısrarının aynı kaldığını düşünüyorum; bu durum Rusya’nın temel taleplerini değiştirmeyeceği anlamına gelmektedir” değerlendirmesini yaptı.

“Trump Avrupa ve Ukrayna’da topal bir ördek olarak algılanacak”

Program yöneticisi Glenn Diesen, ABD ara seçimlerinin tamamlanmasının ardından Demokratların savaşa daha fazla kaynak ayırma eğiliminde olduğunu ve Trump’ın zayıflayan pozisyonunun diplomasi kapısını kapatıp kapatmayacağını sordu.

ABD siyasi sistemi uzmanlarının görüşlerini aktaran Lukyanov, iç politika ile dış politika yetkileri arasında belirgin bir ayrım olduğuna işaret etti.

Lukyanov, “Amerikan siyasi sistemi uzmanı meslektaşlarımdan duyduğum her şeye göre, dış politika alanı öncelikli olarak başkanlığın yetki alanındadır” dedi.

Trump’ın iç siyasette çok ciddi engellerle karşılaşacağını belirten Lukyanov, yasama organındaki gerilimlere değindi.

Lukyanov, “Trump iç politika kararları alanında ciddi biçimde zayıflayacaktır; Demokratların geçmiş dönemdeki uygulamaların intikamını almak için başlatacağı bir suçlama ve soruşturma fırtınasıyla kesinlikle yüzleşmek zorunda kalacaktır” ifadelerini kullandı.

Buna rağmen dış politikanın seyrinin doğrudan Trump’ın kişisel tercihlerine bağlı kalacağını vurgulayan Lukyanov, odaklanma sorununa işaret etti.

Lukyanov, “Dış politika söz konusu olduğunda mesele Demokratlardan ziyade doğrudan Trump’ın kendisine bağlı kalacaktır; dış meselelere ve bizim durumumuzda Ukrayna meselesine odaklanmayı başarıp başaramayacağı belirleyici olacaktır” dedi.

Trump’ın iç siyasi çekişmelere fazlasıyla gömülebileceğini dile getiren Lukyanov, ABD Başkanının karakter özelliklerini anlattı.

Lukyanov, “Trump’ın tamamen iç mücadeleye kapılması muhtemeldir; onu artık yeterince iyi tanıyoruz, bu tür çekişmelerden keyif alabilir, kavgacı ve gürültülü bir ortamda paradoksal olarak kendini oldukça rahat hissedebilir” diye konuştu.

Ukrayna başlığına yeterli enerjinin ayrılıp ayrılamayacağının henüz netleşmediğini ifade eden Lukyanov, Tahran dosyasının Washington için önceliğine dikkati çekti.

Lukyanov, “Trump’ın Ukrayna için zaman ve enerji ayırıp ayıramayacağını zaman gösterecektir; ancak yine de denemeye devam edeceğini tahmin ediyorum” dedi.

Kongre’nin İran konusundaki baskısına değinen Lukyanov, iki partinin de bu başlıkta ısrarcı olduğunu belirtti.

Lukyanov, “Trump kesinlikle İran konusunda bir şeyler yapmaya zorlanacaktır; Ukrayna bazı Demokratlar için önemli bir mesele olsa da net bir sonuçlanma ihtimali bulunmayan İran meselesi, ABD Kongresi’ndeki hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler ile Amerikan kamuoyu için son derece kritiktir” ifadelerini kullandı.

Trump’ın uluslararası algısının zayıflayacağını vurgulayan Lukyanov, Avrupa ve Kiev yönetiminin bakış açısına değindi.

Lukyanov, “Özetle Başkan Trump dikkatini bu alana vermeye çalışacaktır; ancak genel olarak bakıldığında özellikle Avrupa’da ve Ukrayna’da fazlasıyla topal bir ördek gibi algılanacaktır” değerlendirmesini yaptı.

Trump’ın geçmişte güce dayalı bir diplomasi yürüttüğünü hatırlatan Lukyanov, eski yöntemin zayıfladığını aktardı.

Lukyanov, “Trump’ın Ukrayna karşısında yapmaya çalıştığı birçok hamle, arkasında Birleşik Devletler gücünün bulunduğu ve herkesin kendi sözünü dinlemek zorunda olduğu şeklindeki otoriter yaklaşımına dayanıyordu” dedi.

Bu tablonun Avrupa ve Ukrayna’daki muhalif aktörlerin işini kolaylaştıracağını söyleyen Lukyanov, direncin artacağını ifade etti.

Lukyanov, “Artık Avrupa’daki ve Ukrayna’daki rakiplerin işi daha kolay olacaktır; geçmişte de Trump’ın dayatmalarından kaçınmakta oldukça becerikliydiler, şimdi ise kendi istedikleri doğrultuda ilerleme konusunda kesinlikle cesaret bulacaklardır” diye konuştu.

“Avrupa ile güven seviyesi sıfırın çok altında”

Avrupa ile Rusya arasındaki güvenlik mimarisinin yeniden ele alınması ihtimalini değerlendiren Diesen, Moskova’nın Avrupalıları yapıcı bir ortak olarak görüp görmediğini sordu.

Ukrayna’daki şartların ağırlaştığını belirten Lukyanov, yaklaşan kış mevsimi ve altyapı hasarlarına dikkat çekti.

Lukyanov, “Ukrayna içindeki ağır kriz tablosu ortadadır; kış mevsimi kapıdadır, oradaki iç durum iyi olmaktan çok uzaktır ve Rusya tüm altyapıyı çok sert şekilde vurmaya devam etmektedir” dedi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin söylemlerinde değişimler görüldüğünü dile getiren Lukyanov, bu ifadelerin bağlayıcılığı olmadığını kaydetti.

Lukyanov, “Zelenskiy’den daha önce duyduklarımızdan farklı tonlar işitiyoruz; ancak bu çok fazla bir anlam ifade etmiyor, çünkü Zelenskiy istediği her şeyi söyleyip sonra bundan vazgeçebilir ve tam tersini dile getirebilir” ifadelerini kullandı.

Moskova ile Avrupa arasındaki diplomatik zeminin mevcut aşamada tıkandığını belirten Lukyanov, yakın zamanda gerçekleştirilen telefon görüşmelerine atıfta bulundu.

Lukyanov, “Rusya ile Avrupa arasındaki durum şu aşamada oldukça umutsuz görünmektedir; Norveç Başbakanı ile Finlandiya Cumhurbaşkanı’nın Putin ile sadece konuşmaya yönelik mütevazı girişimine Avrupa’da verilen tepkiyi gördük” dedi.

Bu temasların yeni bir zemin yaratmadığını vurgulayan Lukyanov, konuşmaların niteliğini aktardı.

Lukyanov, “Putin ile yaptıkları görüşme yeni bir sonuç getirmedi; temelde her iki taraf da önceki görüşlerini dile getirdi, tek fark bunu doğrudan yapmaları ve uzun süredir olduğu gibi birbirlerine bağırmamaları oldu” diye konuştu.

Söz konusu temasın dahi kıtada şüpheyle karşılandığını belirten Lukyanov, Avrupa’nın genel yaklaşımının değişmediğini söyledi.

Lukyanov, “Bu girişim dahi Avrupa’da en hafif tabirle son derece yüksek bir şüpheyle, hatta daha da kötüsüyle karşılandı; bu durum Avrupa’nın ciddi bir sürece hazır olmadığını göstermektedir” dedi.

Avrupa’nın çatışmaya bakışındaki cezalandırma anlayışının sürdüğünü ifade eden Lukyanov, temel tutumu özetledi.

Lukyanov, “Avrupa temel yaklaşımını değiştirmeye hazır değildir; bu yaklaşım her zaman Rusya’nın bu savaştan hiçbir şey kazanamayacağı ve cezalandırılması gerektiği üzerine kurulmuştur” ifadelerini kullandı.

Stratejik yenilgi söyleminin geri plana çekildiğini belirten Lukyanov, hedefin sürdüğünü aktardı.

Lukyanov, “Artık stratejik yenilgi ifadesini duymuyoruz; ancak saldırgan taraf olarak görülen Rusya’nın bu süreçten hiçbir fayda sağlayamaması gerektiği anlayışı varlığını korumaktadır” dedi.

Avrupa’nın kurumsal olarak da ortak bir müzakere yürütemeyeceğini vurgulayan Lukyanov, yapısal sorunlara işaret etti.

Lukyanov, “Avrupa kurumsal açıdan verimli ya da üretken bir tartışmayı organize edebilecek durumda değildir; Avrupa kurumları görüşmelere katılmak istese dahi tüm ülkelerden onaylanmış konsolide ve sağlam bir yetki belgesi çıkarabileceklerine inanmıyorum” değerlendirmesini yaptı.

ABD modelinde özel temsilcilerin en azından doğrudan kanal açabildiğini kaydeden Lukyanov, Avrupa tarafında bunun bulunmadığını söyledi.

İskandinav liderlerin temas yöntemine dikkat çeken Lukyanov, görüşmelerin kapsamını aktardı.

Lukyanov, “Norveç ve Finlandiya örneğinde her iki liderin de Putin’i ulusal sıfatlarıyla aradıklarını vurgulamaları bizim açımızdan son derece dikkat çekiciydi; çok uzun zamandır ilk kez Avrupalı liderler bu görüşmenin Avrupa adına değil, ulusal düzeyde bir temas olduğunu özellikle belirtmek istedi” dedi.

Bu tavrın Avrupa içindeki dengelerden kaynaklandığını belirten Lukyanov, liderlerin olası tepkileri öngördüğünü dile getirdi.

Lukyanov, “Belki de bu iki lider, Avrupa’nın temsilcileri olarak hareket ettikleri takdirde hiçbir şey başaramayacaklarını, Avrupa’nın derhal kendilerini reddedeceğini ve bu görüşmenin tüm sonuçlarını iptal edeceğini biliyordu” diye konuştu.

Taraflar arasındaki güvensizliğin ulaştığı seviyeyi anlatan Lukyanov, karşılıklı anlayışın ortadan kalktığını söyledi.

Lukyanov, “Rusya ile Avrupa arasındaki en büyük sorun güven seviyesinin sıfırın, hatta sıfırın oldukça altında olmasıdır; karşı tarafın mantığını anlamaya yönelik hiçbir çaba bulunmamaktadır” dedi.

Bu tablonun karşılıklı korkuları beslediğini ifade eden Lukyanov, her adımın tehdit algısını tetiklediğini aktardı.

Lukyanov, “Bu durum bizi karşılıklı korkuların girdabına sürüklüyor; karşı tarafın attığı her adım görüşmelere başlama gerekçesi olarak değil, olası bir çatışmaya daha fazla hazırlanma sebebi olarak görülüyor” ifadelerini kullandı.

Polonya’daki iç siyasi gelişmeleri örnek gösteren Lukyanov, dış etkenlerin iç siyasete alet edildiğini dile getirdi.

Lukyanov, “Polonya’da iki büyük siyasi güç arasında klasik bir iç kriz yaşanıyor; her iki tarafın neyi temsil ettiğini biliyoruz ve bu kriz hiç şaşırtıcı değil, ancak hükümet ve Başbakan aniden bu meselenin tamamen Rusya ile ilgili olduğunu öne sürmeye başladı” dedi.

İç sorunların bu yöntemle çözülemeyeceğini vurgulayan Lukyanov, çıkış yolunun tıkandığını söyledi.

Lukyanov, “Polonya’daki iç çekişmeleri yıllardır, hatta on yıllardır biliyoruz; böylesi bir tabloda her güç her aktör iç sorunlarını çözmek için bu korkuyu kullandığı sürece hiçbir çıkış yolu bulunamaz” diye konuştu.

“Soğuk Savaş dönemine ait modeller artık geçerli değil”

Helsinki Nihai Senedi ve Yeni Bir Avrupa İçin Paris Şartı gibi tarihi metinlerdeki ilkeleri hatırlatan Glenn Diesen, bölünmez güvenlik ilkesi ile ülkelerin ittifak seçme özgürlüğü arasındaki çelişkinin nasıl çözülebileceğini sordu.

Tarihsel referansların günümüz dünyasında karşılığı kalmadığını belirten Lukyanov, Soğuk Savaş dinamiklerinin geride kaldığını vurguladı.

Lukyanov, “Her ikisi de temelde Soğuk Savaş’a ait olan bu modellere yapılan tüm atıfların artık hiçbir geçerliliği kalmadığından endişe ediyorum” dedi.

Soğuk Savaş döneminin kendine has kuralları olduğunu dile getiren Lukyanov, geçmişe duyulan özlemin abartılı olduğunu söyledi.

Lukyanov, “Soğuk Savaş uluslararası ilişkilerin çok özel ve kendine has bir dönemiydi; nispeten iyi yapılandırılmış ve organize edilmiş bir süreçti, ancak gerçek Soğuk Savaş’ı incelersek hiç de hoş bir dönem olmadığını görürüz” ifadelerini kullandı.

Rusya’daki tarihçiler ve dış politika uzmanları arasında Helsinki mutabakatlarına dair tartışmalar yürütüldüğünü anlatan Lukyanov, Sovyet yaklaşımını aktardı.

Lukyanov, “Sovyetler Birliği döneminde ve sonrasında geleneksel yaklaşım, bu anlaşmayı birbiriyle yarışan iki blokun karşılıklı kabul edilebilir bir uzlaşıya nasıl varabileceğine dair övgüye değer bir örnek olarak görmekti” dedi.

Buna karşılık anlaşmanın Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecini başlattığı yönünde eleştiriler olduğunu da belirten Lukyanov, statükocu yaklaşıma dikkat çekti.

Lukyanov, “Diğer taraftan Helsinki Anlaşması’nın Sovyet liderliği açısından gelecekteki gerileme ve çöküşe doğru atılan ilk adım olduğunu değerlendirenler de bulunmaktadır” diye konuştu.

Sovyet yönetiminin mevcut durumu koruma çabasının riskler barındırdığını dile getiren Lukyanov, siyasi şartların değiştiğini anlattı.

Lukyanov, “Sovyetler Birliği’nin İkinci Dünya Savaşı’nda elde edilen kazanımları korumaya odaklanması ve Avrupa’daki duruma yaratıcı şekilde bakmaması ilk etkendi; statükoyu korumaya çalıştığınız anda birilerinin gelip bunu değiştirmesini beklemek durumunda kalırsınız” dedi.

Anlaşmanın insani boyutuna ve evrensel değerler anlayışına değinen Lukyanov, üçüncü sepet maddelerinin sonuçlarını aktardı.

Lukyanov, “İkinci olarak Sovyetler Birliği’nin üçüncü sepet olarak adlandırılan insan hakları ve demokrasi gibi değerlerin tüm imzacılar nezdinde gözetilmesi gerektiğini kabul etmesi son derece olumlu tınlıyordu; ancak bu durum Sovyetler Birliği’nin dağılmasına katkı sağlayan süreci başlattı” ifadelerini kullandı.

Bu sürecin Soğuk Savaş sonrası dönemde evrenselci küreselleşmeyi doğurduğunu belirten Lukyanov, tek tip bir modelin dayatıldığını kaydetti.

Lukyanov, “Ardından sadece ekonomik değil siyasi birliğe de dayanan Soğuk Savaş sonrası liberal küreselleşme ortaya çıktı; bu durum güç dengesi ve jeopolitik açıdan zaten kötü olan NATO genişlemesini daha da sorunlu kıldı, zira ittifakın genişlemesi dışarıdaki tüm ülkelerin benimsemek zorunda kaldığı belirli bir siyasi ve sosyal modeli beraberinde getirdi” dedi.

Rusya’nın bu süreçteki konumuna işaret eden Lukyanov, ortaya çıkan uyumsuzluğu dile getirdi.

Lukyanov, “NATO’ya katılma arzusu taşımayan ancak bu modeli kabullenmesi beklenen bir diğer eski komünist ülke olarak görülen Rusya ile yaşanan en büyük karmaşa buradan kaynaklandı” değerlendirmesini yaptı.

Mevcut dünya düzeninde ideolojik birlikteliklerin aranamayacağını vurgulayan Lukyanov, güvenlik odaklı bir yaklaşım önerdi.

Lukyanov, “Bugün artık sadece çok kutuplu değil, çok kültürlü ve çoklu değer sistemlerine dayalı bir dünyadayız; temel kabul güvenlik odaklı olmalıdır, ülkelerin içeride nasıl örgütleneceği gibi meseleler bir kenara bırakılmalıdır, çünkü önceki modelde tüm bunlar birbirine karıştırılmıştı” diye konuştu.

“Dünya derinden bölünmüş olmasına rağmen birbirine bağlı”

Uluslararası sistemdeki çok kutuplu yapıyı ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in medeniyetlerin birbirine model dayatmaması gerektiği yönündeki mesajlarını hatırlatan Glenn Diesen, yeni küreselleşme denkleminin nasıl işleyeceğini sordu.

Tarihsel açıdan parçalanmış dünyaların yeni bir olgu olmadığını belirten Lukyanov, geçmiş dönemlere atıfta bulundu.

Lukyanov, “Farklı kültürel, siyasi ve ideolojik sistemlere sahip parçalanmış bir dünya yeni değildir; insanlık tarihinin büyük bölümünde 17’nci, 19’uncu ya da 20’nci yüzyıllarda zaten bu şartlar altında yaşadı” dedi.

Son döneme damga vuran liberal küreselleşmenin ise merkezi kurallara dayandığını anlatan Lukyanov, iki farklı sistemin tecrübe edildiğini aktardı.

Lukyanov, “Çok iyi hatırladığımız liberal küreselleşme modeli ise ekonomiden siyasete kadar her alanda ortak kuralların ve ilkelerin var olduğunu varsayan merkezi bir sistemdi; biz bu iki modeli de biliyoruz” ifadelerini kullandı.

Günümüzdeki tablonun bu iki yapının eş zamanlı bir birleşimi olduğunu vurgulayan Lukyanov, benzersiz bir döneme girildiğini belirtti.

Lukyanov, “Şu anda elimizde olan tam olarak bir karışımdır; bir tarafta farklı düzeylerde rekabetin sertleştiği son derece parçalanmış bir dünya var, aynı zamanda herkes birbiriyle bağlantılıdır ve bu bağlantı sadece artmakla kalmayıp bir zorunluluk haline gelmiştir” dedi.

Ekonomik bağlar olmadan hiçbir ülkenin kalkınamayacağını dile getiren Lukyanov, çatışma ile bağımlılığın bir arada yürüdüğünü söyledi.

Lukyanov, “Birlikte çalışmadan ve karşılıklı bağlantı kurmadan hiç kimse gelişme gösteremez; son derece çatışmalı ancak birbirinden ayrılamaz biçimde birbirine bağlı bu tür sistemlerde daha önce hiç yaşamadık” diye konuştu.

Geleneksel düzenlere geri dönüşün mümkün olmadığını belirten Lukyanov, yeni yapının anlaşılması için zamana ihtiyaç duyulduğunu aktardı.

Lukyanov, “Gerek çatışmalı parçalanmış dünyaya gerekse salt küreselleşmiş eski dünyaya tek başına geri dönemeyeceğimizi anlamak için zamana ihtiyacımız olacak; her ikisine birden aynı anda sahip olacağız” ifadelerini kullandı.

Siyasi çatışmalara rağmen küresel ekonomik mekanizmaların işleyişini sürdürdüğünü kaydeden Lukyanov, piyasa şartlarının direncine işaret etti.

Lukyanov, “Ukrayna’daki savaş ya da Ortadoğu’daki durum gibi son derece şiddetli ve kanlı çatışmalara, ekonomiye yönelik ağır siyasi müdahalelere ve piyasa ilkelerinin tahrip edilmesine rağmen, ekonomik dünyanın dağılmadan hayatta kalmanın yollarını bulduğunu görüyoruz” dedi.

Mevcut sistemin çelişkilerini Mart ayında yaşanan bir örnekle açıklayan Lukyanov, Washington’ın petrol politikasını hatırlattı.

Lukyanov, “Sistemin barındırdığı tuhaflığın ve belki de rasyonelliğin en çarpıcı örneği bu yılın Mart ayında yaşandı; Birleşik Devletler İran’a yönelik adımlar attığında Trump İran medeniyetinin yok edilmesi gerektiğini ilan etmişti, ancak aynı dönemde ABD Hazine Bakanlığı küresel piyasada İran petrolüne ihtiyaç duyulduğu ve fiyatların düşük tutulması istendiği için bu petrole yönelik yaptırımları bir süreliğine kaldırdı” diye konuştu.

Ekonomik çıkarların siyasi kararların önüne geçtiğini vurgulayan Lukyanov, kendi yaklaşımının kaynaklarını anlattı.

Lukyanov, “Bu tamamen çelişkili bir durumdu ama gerçekleşti; gelecekte buna benzer tabloları çok daha sık göreceğiz, ben de eğitimime Sovyetler Birliği’nde başlamış ve Marksizm çalışmış biri olarak ekonomiye siyasetten daha fazla inanıyorum” değerlendirmesini yaptı.

“ABD ideolojik hedefler yerine çıkarlarına odaklanan bir güce dönüşüyor”

Gelecek dönemde Rusya, ABD ve Çin liderleri arasında olası bir temas ihtimalini ve iki ülke ilişkilerinin kökten değişme potansiyelini soran Diesen’a yanıt veren Lukyanov, hızlı bir dönüşüm beklemediğini ifade etti.

Moskova ile Washington arasındaki ilişkilerde devrim niteliğinde bir değişim öngörmediğini belirten Lukyanov, ekonomik zeminin darlığına değindi.

Lukyanov, “Rusya ile Birleşik Devletler arasındaki ilişkilerde köklü bir değişim ihtimali konusunda oldukça şüpheciyim; Trump göreve geldiğinde bazı kesimlerin beslediği umutlar onun iş odaklı kişiliğiyle ilgiliydi, ancak Rusya-ABD hattında somut ekonomik kazanım sağlayacak alanlar oldukça sınırlıdır” dedi.

Enerji sektörü dışında geniş bir ticaret hacmi bulunmadığını kaydeden Lukyanov, ilişkilerin ekonomik boyutunu aktardı.

Lukyanov, “Enerji gibi işbirliği yapabileceğimiz belirli alanlar mevcuttur; fakat genel olarak Rusya hiçbir zaman Birleşik Devletler için büyük bir ticaret ve ekonomi ortağı olmadı, dolayısıyla Trump dahil Amerikan tarafı bu ilişkiden elde edilebilecek somut bir kazanç görmedi” diye konuştu.

İki ülke ilişkilerinden ziyade ABD’nin içsel dönüşümünün daha kritik olduğunu vurgulayan Lukyanov, Amerikan siyasetindeki yeni eğilimlere dikkati çekti.

Lukyanov, “Benim açımdan daha umut verici olan husus Rusya ile ABD arasındaki yeni ilişki beklentisi değil, bir ülke ve siyasi yapı olarak Birleşik Devletler’in kendi içindeki dönüşüm ihtimalidir” ifadelerini kullandı.

Demokrat Parti içerisinde de benzer eğilimlerin yükseldiğini belirten Lukyanov, siyasi odak noktasının içeriye kaydığını söyledi.

Lukyanov, “Demokratlar tarafında öne çıkan yeni isimlere baktığımızda farklı görüşlere sahip olsalar da dış dünyayla ilgili meseleler yerine Birleşik Devletler’in ve Amerikan halkının ihtiyaçlarıyla ilgilenilmesi gerektiği noktasında Trump ile aynı çizgide buluşuyorlar” dedi.

Bu yönelimin küresel ittifakları da etkileyeceğini dile getiren Lukyanov, Amerikan kimliğindeki değişimi anlattı.

Lukyanov, “Amerikan siyasi kimliğinin kendi çıkarlarına odaklanan bir yapıya evrilmesi orta ve uzun vadede tüm ikili ilişkilerden daha önemlidir; Trump’tan sonra gelecek başkan ister Cumhuriyetçi ister Demokrat olsun, değişmeyen ittifakları koruma konusunda çok daha az istekli bir profil ortaya çıkacaktır” değerlendirmesinde bulundu.

Al-satçı ve faydacı diplomasi yaklaşımının küresel bir eğilim haline geldiğini belirten Lukyanov, ülkelerin zorunluluklarına işaret etti.

Lukyanov, “Trump’ın ticari mantığa dayalı yaklaşımı ağır şekilde eleştirildi; ancak gerçekte bunun küresel bir eğilim olduğunu görüyoruz, büyük ya da küçük fark etmeksizin tüm ülkeler kalkınma imkanlarını kullanabilmek adına pragmatik adımlar atıyor” dedi.

Moskova açısından Amerikan dış politikasındaki pragmatizmin müzakere zemini yarattığını vurgulayan Lukyanov, beklentisini özetledi.

Lukyanov, “Rusya açısından önemli olan husus, ABD’nin aşırı ideolojik bir güçten az çok normal bir güce dönüşmesidir; Amerikalılar sahip oldukları güçle herkese dikte etmeyi elbette sürdüreceklerdir, ancak ideolojik dogmalar yerine somut çıkarlara dayalı bir dikte söz konusu olduğunda en azından müzakere ve pazarlık yapılabilecek bir zemin bulunur” diye konuştu.

“Kış şartları her iki taraf için de belirleyici ve zorlu geçecek”

Diesen’ın cephe hattındaki son durumu, enerji ve lojistik altyapıya yönelik saldırıları sorması üzerine Lukyanov, çatışmanın mevcut gidişatını askeri mantık çerçevesinde değerlendirdi.

Sahadaki yıkımın ulaştığı boyutlara dikkati çeken Lukyanov, durumun vahametini ifade etti.

Lukyanov, “Genel durum son derece ağırdır; askeri mantığı anlıyorum, diplomasinin tıkandığı ve Ukrayna tarafının diplomatik fırsatları reddettiği mevcut tabloda başka bir seçenek görünmüyor, ancak genel manada gurur duyulacak bir durum ortada yoktur” dedi.

Savaşın niteliğinin zaman içinde değiştiğini belirten Lukyanov, önceki aşamalara değindi.

Lukyanov, “Geçen yaza kadar Rusya bu tarz bir savaş yürütmedi; Devlet Başkanı Putin başından itibaren kiminle savaştığımız konusunda son derece netti, hedef Ukrayna halkı ya da şehirleri değil, doğrudan askeri güçlerdi” diye konuştu.

Ukrayna’nın Rusya topraklarındaki altyapıya saldırmasının tırmanışı tetiklediğini dile getiren Lukyanov, çatışmanın boyut değiştirdiğini söyledi.

Lukyanov, “Ukrayna tarafı Rusya’daki altyapıyı yoğun şekilde hedef almaya başladıktan sonra savaş farklı bir düzeye evrildi ve tırmandı” ifadelerini kullandı.

Önümüzdeki kış aylarının çatışmanın seyri açısından kritik olacağını vurgulayan Lukyanov, karşılıklı zorluklara işaret etti.

Lukyanov, “Bu kışın kesinlikle belirleyici olacağını tahmin ediyorum; Ukrayna için çok zor geçecektir, aynı zamanda Rusya için de oldukça çetin olacaktır, çünkü Ukrayna güçlerinin hassas vuruşlar yapabildiğini görüyoruz ve bu potansiyellerinin tamamen tükendiğine inanmıyorum” dedi.

Sağduyunun hakim olabilmesi için yıkımın sürebileceğini belirten Lukyanov, Ukrayna liderliğinin durumunu aktardı.

Lukyanov, “Sağduyunun özellikle Ukrayna tarafında hakim olmasından önce ne yazık ki daha fazla yıkıma tanıklık etmek zorunda kalacağız” değerlendirmesini yaptı.

Zelenskiy’nin geri adım atamayacak bir konuma geldiğini dile getiren Lukyanov, siyasi geleceğin savaşa bağlandığını vurguladı.

Lukyanov, “Zelenskiy geri adım atamayacağı bir tablonun içindedir; kendi kaderinin savaşın sürmesine, hatta ucu açık bir çatışma ortamına bağlı olduğunu anlamaktadır ve bu son derece olumsuz bir durumdur” dedi.

Washington’daki yönetim değişikliğinin ve iç krizlerin savaşı uzatabileceğini söyleyen Lukyanov, sürece dair öngörüsünü aktardı.

Lukyanov, “Zelenskiy’i daha makul bir tutuma yöneltmenin tek yolu Birleşik Devletler’den ve Trump’ın yakın çevresinden gelecek doğrudan baskıydı; ancak Trump’ın iç meselelerle meşgul olması nedeniyle savaşın bu aşaması ne yazık ki uzayacaktır” ifadelerini kullandı.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English