Gordie Howe Köprüsü ABD ve Kanada arasındaki gelir anlaşmazlığıyla açıldı

Kanada’nın Ontario bölgesi ile ABD’nin Michigan eyaletini bağlayan Gordie Howe Uluslararası Köprüsü, ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanan finansal anlaşmazlık ve gelir paylaşımı uzlaşısının ardından 27 Temmuz’da hizmete girdi. Projeyi tamamen finanse eden Kanada yönetimi, Trump’ın engelleme tehditlerinin ardından geçiş ücreti gelirlerinin yüzde 50’sini ABD tarafına devretmeyi kabul etti.

Kanada’nın Ontario bölgesi ile ABD’nin Michigan eyaletini birbirine bağlayan Gordie Howe Uluslararası Köprüsü, 27 Temmuz’da hizmete girdi.

Detroit Nehri üzerinde kurulan köprüden ilk binek araçla geçenler, yapıya adı verilen efsanevi Kanadalı buz hokeyi oyuncusu Gordie Howe’un ailesi oldu.

Gordie Howe Uluslararası Köprüsü’nün ilk olarak haziran ayında faaliyete geçmesi planlanmıştı. Ancak açılış süreci yaşanan finansal anlaşmazlık nedeniyle ertelendi.

Kanada hükümeti, ABD Başkanı Donald Trump’ın yeni gümrük vergisi kararlarının ardından geçen hafta ABD ile ortaklaşa düzenlenmesi öngörülen kurdele kesme törenini iptal etti.

ABD Başkanı Donald Trump, şubat ayında yaptığı açıklamada, Kanada’nın yapının mülkiyet haklarının ve gelecekte elde edilecek “astronomik” gelirlerin “en az yarısını” Washington’a devretmediği sürece köprünün açılmasına izin vermeyeceğini duyurmuştu.

Kanada yönetimi, 10 Temmuz’da ABD hükümetiyle tarifelerin yönetimi, şeffaflık ve bölgeye yönelik yatırımları kapsayan bir dizi işbirliği tedbirinde uzlaşmaya varıldığını bildirdi.

Anlaşma uyarınca, köprünün işletme gelirlerinin bir kısmını alacak 15 yıl süreli bir ekonomik kalkınma fonu oluşturulması kararlaştırıldı. Trump, bu uzlaşmayla ABD adına “çok daha karlı bir anlaşma” elde ettiğini ve yapının faal hale gelmesinin önünü açtığını beyan etti.

Reuters’ın konuya vakıf kaynaklara dayandırdığı haberine göre, varılan anlaşma çerçevesinde ABD tarafı paralı yollardan toplanan geçiş ücreti gelirlerinin yüzde 50’sini alacak.

Ayrıca Washington yönetimi, mevcut 10 dolarlık sınırı aşan her türlü geçiş ücreti artışını veto etme hakkına sahip olacak.

Projeye dair teknik ve finansal parametreler

Detroit Nehri üzerinde inşa edilen eğik askılı Gordie Howe Uluslararası Köprüsü, ABD’deki I-75 otoyol sistemi ile Kanada’daki Highway 401 ağını doğrudan birbirine bağlıyor.

Projeye ilişkin temel veriler şu şekilde sıralanıyor:

• İnşaat başlangıcı: 5 Ekim 2018
• Açılış tarihi: 27 Temmuz 2026
• Sözleşme bedeli: 6,4 milyar Kanada doları (4,7 milyar ABD doları)
• Toplam uzunluk: 2,5 kilometre; ana açıklık: 853 metre (Kuzey Amerika’daki eğik askılı köprüler arasındaki en uzun ana açıklık)
• Şerit sayısı: Her iki yönde üçer adet olmak üzere toplam altı şerit
• Geçiş ücreti: Binek araçlar için 8 Kanada doları (5,75 ABD doları), indirim sistemiyle 6 Kanada doları (4,35 ABD doları); römorklar için de aynı miktarda ek ödeme alınıyor. Yüksekliği 2,3 metreyi geçen büyük yolcu ve ticari araçlar için aks başına 12 Kanada doları (8,75 ABD doları), indirim sistemiyle aks başına 9,6 Kanada doları (6,9 ABD doları) ödeniyor.

Köprünün faaliyete geçmesiyle sınır geçiş sürelerinin 20 dakika kısalması ve bu durumun kamyon sürücülerine 30 yıllık süreçte 2,3 milyar dolar tasarruf sağlaması öngörülüyor.

Köprü inşasına yönelik planlar ilk olarak 2000’li yıllarda gündeme geldi ve proje 2012 yılında Barack Obama yönetimi döneminde onaylandı.

Yapım sürecini, mülkiyeti tamamen Kanada hükümetine ait olan ve finansmanı da yine Kanada tarafından sağlanan Windsor-Detroit Bridge Authority yürüttü.

İlk planlara göre köprü açılışın ardından Kanada hükümeti ile Michigan eyalet yönetimi arasında eşit hisseli mülkiyete tabi tutulacaktı.

Yapıya 2015 yılında, Detroit Red Wings takımında forma giyen Kanadalı buz hokeyi efsanesi Gordie Howe’un adı resmi olarak verildi. Howe, NHL normal sezonlarında attığı gol sayısıyla yalnızca Rus sporcu Aleksandr Oveçkin ve vatandaşı Wayne Gretzky’nin gerisinde yer alıyor.

Yeni yapının doğrudan rakibi konumunda, ABD’li milyarder Manuel Moroun’un ailesine ait olan özel Ambassador Köprüsü (Ambassador Bridge) bulunuyor. 2020 yılında hayatını kaybeden Moroun’un serveti Forbes tarafından 1,5 milyar dolar olarak tescillenmişti.

Moroun ailesi, onlarca yıl boyunca rakip bir köprünün inşasına karşı mücadele vermiş ve kendi köprülerinin genişletilmesini savunmuştu.

Ambassador Köprüsü, ABD ile Kanada arasındaki sınır geçişlerinin yaklaşık dörtte birini karşılayarak iki ülke arasındaki en yoğun sınır noktası olma özelliğini taşıyor. Bu hat üzerinden yapılan günlük sınır ötesi ticaret hacmi 300 milyon doları aşıyor.

Reuters, 2023 verilerine göre üzerinden 126 milyar dolarlık ticari yük taşınan Ambassador Köprüsü’ndeki trafik yoğunluğunun yeni köprüyle birlikte hafifleyeceğini kaydetti.

Donald Trump, ilk başkanlık dönemi sırasında projeye olumlu yaklaşmıştı.

Trump, 2017 yılında dönemin Kanada Başbakanı Justin Trudeau ile ortak bir bildiri yayımlayarak Gordie Howe Köprüsü’nü “iki ülke arasında hayati bir ekonomik bağ” olarak nitelendirmişti.