Bizi Takip Edin

Dünya Basını

Günah keçisi olarak Netanyahu

Yayınlanma

Çevirmenin notu: Aşağıda okuyacağınız mülakat, İsrail seçimlerinden önce (26 Ekim) yayınlandı. Nathan Thrall, Binyamin Netanyahu’nun özellikle Batılı hükümetler açısından bir “paratoner” olduğuna, İsrail’in yapısal olarak Filistinlilerin etnik temizliği üzerinde yükseldiğine ve yasa dışı yerleşimlerin “sağ” tarafından değil, İsrail’in kurucu unsuru İşçi Partisi tarafından başlatıldığına işaret ediyor. Dolayısıyla yazara göre Netanyahu’nun kaybetmesi, Filistinlilerin hayatını değil, Batılı hükümetlerin İsrail’i desteklerken ellerinin rahatlamasını sağlamaktan başka bir işe yaramayacak gibi görünmektedir.


Suçu Bibi’ye at

Jonathan Shainin
Equator
26 Ekim 2026

Yarın yapılacak ve İsrail yönetimi altındaki halkın azınlığının ülkenin bir sonraki hükümetini seçeceği oylama öncesinde, İngilizce yayın yapan gazeteler, her zamanki gibi büyük tefekküre daldıran seçim arifesi haberlerini hazırlamak üzere en tanınmış yorumcularını ülkeye getirdiler. Aday mitingleri, sokaktaki insanlarla yapılan röportajlar, bir dönüm noktasında bulunan bir ulus…

Ülkeyi ziyaret eden Sunday Times köşe yazarı, “kimliğinin özü” üzerine tartışan “endişeli” bir ulusla karşılaştı. The Guardian, oy vermek için evlerine dönen pek çok aklı başında İsraillinin varlığının “Bibi döneminin nihayet sona ermek üzere olabileceği” anlamına geldiği yönündeki liberal Siyonist umudu besledi. Financial Times gibi ciddi bir gazete bile, “Netanyahu’nun zaferi ülkeyi ve bölgeyi yıkıcı bir yola sokacaktır” şeklinde oldukça geç kalmış bir uyarıda bulundu ve açıkça etnik temizliğe adanmış bir toplumdaki “derin bölünmeleri iyileştirmek” için “sorumlu liderlik” çağrısında bulundu. Tüm bunlarda, rahatlatıcı bir fanteziye geri dönme yönünde çaresiz bir istek hissediliyor: müttefikimizin, soykırıma ve tüm bu sorunlara neden olan tek adama yönelik basit bir seçim cezasıyla bir gecede normal bir ülke haline gelebileceği fantezisi.

Daha isabetli bir öngörü için, Equator, İsrail’in Filistinlilerin yaşamları üzerindeki köklü egemenlik sisteminin en keskin analistlerinden biri olan Nathan Thrall’a başvurdu. Thrall, çatışma üzerine iki önemli kitabın yazarıdır: The Only Language They Understand, Oslo dönemine dair sert bir inceleme, ve A Day in the Life of Abed Salama, işgal mekanizması içindeki bir Filistinli ailenin çileli yaşamının samimi bir portresi. Kudüs’ten e-posta yoluyla yaptığımız görüşmede, seçim kampanyalarını, muhalefetin iktidardaki performansını, Filistinli partilerin İsrail demokrasisindeki yerini ve başbakan değişikliğinin neden Gazze veya Batı Şeria’dan çok Batı başkentlerinde daha önemli olabileceğini tartıştık.

Şu ana kadar seçim kampanyalarını nasıl değerlendirirsiniz? Mevcut duruma ciddi bir değişiklik öneren herhangi bir parti var mı?
İsrail’de uzun yıllardır seçimlerin ana konusu politika değil, Başbakan Netanyahu’ya karşı mı yoksa lehinde mi olunduğu olmuştur. Netanyahu’ya olan bu saplantı o kadar yaygındır ki, medyanın ve anket şirketlerinin partileri seçim blokları halinde gruplandırma biçimini belirler. Batı ve İsrail medyasında, muhalefetin Netanyahu’nun “sağcı iktidar koalisyonu”nun solunda olduğu sık sık ima edilir. Ama güvenlik ve dış politika konularında, bazı muhalefet partileri, iktidar koalisyonundaki partilerinki kadar, hatta onlardan daha şahin tutumlar sergiliyor. Bunun anlamı şudur: Kimin Netanyahu yanlısı, kimin aleyhtarı olduğuna bakıp da çeşitli partilerin politika önerilerini incelediğimizde, Filistinliler üzerindeki İsrail kontrolünün sürdürülmesi ve Filistin egemenliğinin engellenmesi yönünde geniş bir Yahudi siyasi konsensüs olduğu görülür.

Filistinli vatandaşların liderlik ettiği partiler anketlerde oyların yaklaşık %12,5’ini alıyor fakat dış politika ve güvenlik konularında çok az etkiye sahipler. Muhalefetteki ve iktidar koalisyonundaki hemen hemen her Siyonist parti, anketlerin muhalefetin bu partilerin desteği olmadan hükümet kuramayacağını göstermesine rağmen, gelecekteki bir hükümette Filistinlilerin liderlik ettiği partilere yer vermeyeceğine söz verdi. Siyonist partiler arasında, Batı Şeria’nın bazı bölgelerinin resmen ilhak edilip edilmeyeceği ya da fiili ilhakla yetinilip yetinilmeyeceği, hangi tür yerleşim yerlerinin genişletilmesine öncelik verilmesi gerektiği (izole çiftlikler mi, yoksa burjuva banliyöleri, kasabalar ve şehirler mi) ve Filistinlilerin yerinden edilmesinin nasıl gerçekleştirileceği (sessizce, sadece ordu tarafından mı, yoksa İsrail’e çok fazla olumsuz haber getiren kanunsuz uygulamalar yoluyla mı) konularında görüş ayrılıkları bulunuyor.

Bu farklılıklar Filistinliler için somut sonuçlar doğurabilir. Fakat apartheidin sona ermesi, yerleşim yerlerinin sökülmesi, Gazze’den çekilme, Filistinlilerin özgürlüğü ve İsrail’deki Filistinli vatandaşlar için eşit kolektif haklar, bir sonraki hükümeti kurmak için yarışan başlıca partiler tarafından, hatta Knesset’in %80’inden fazlası tarafından kesin bir şekilde reddediliyor. Netanyahu siyasi sahneden çekilsin ya da çekilmesin, bu durum değişmeyecek. İsrailli Yahudilerin çoğunluğunun son zamanlarda anketörlere, sadece Gazze’deki Filistinli sakinleri değil, İsrail’in Filistinli vatandaşlarını da sınır dışı etmeyi desteklediklerini söylemiş olmaları da öyle.

Her iki taraf da bunun Netanyahu’ya ilişkin bir referandum olmasını mı istiyor?
Netanyahu’ya olan saplantı birçoklarının işine geliyor. Başbakan ve müttefikleri için bu durum, afişlerin de ilan ettiği gibi, onun “başka bir ligde” olduğunu teyit ediyor. Muhalefet için ise, onun yolsuzluklarını ve yalanlarını kınamak, güvenlik ve dış politika konusunda özü bakımından farklı politika önerileri ortaya koymaktan daha kolay. İsraillilerin ülke tarihinin en kötü güvenlik fiyaskosu olduğu konusunda hemfikir olduğu 7 Ekim’den bu yana Netanyahu’ya yönelik tek taraflı saplantı azalmadı. Muhalefet, haklı olarak bu fiyaskodan sorumlu tutulmasını talep ederken, Netanyahu ise bir başka 7 Ekim’i önleyecek kişinin kendisi olacağına söz veriyor.

Dikkat çekici olan nokta, bu büyüklükteki bir felaketin ve ardından gelen yıllar süren yıkıcı savaşın, seçimlerin ana tartışma konusunun, bu felakete yol açan on yıllardır süren politikaların yeniden gözden geçirilip geçirilmeyeceği değil, o gün İsraillileri korumayı başaramayanın kim olduğu olması. Muhalefet, Netanyahu’yu Hamas’ın yönettiği Gazze’nin çökmesini önlemek için Katar’dan gelen finansmana izin verdiği için sert bir şekilde eleştiriyor; fakat bu politika, İsrail’in başlıca güvenlik kurumları ve muhalefetteki pek çok siyasetçi tarafından da desteklenmişti. Netanyahu bu politikayı, medya danışmanlarının Katar’dan para alması ya da Gazze ve Batı Şeria üzerinde birleşik bir Filistin yönetiminin kurulmasını istememesi nedeniyle değil, İsrail güvenlik camiasının geri kalanının desteklediği aynı nedenden ötürü desteklemişti: Filistin Yönetimi’nin Gazze’yi devralmak için çok zayıf görüldüğü için, tek gerçekçi seçeneklerin ya İsrail’in bölgeye düzenlediği saldırılarla kesintiye uğrayan uzun süreli sükunet dönemleriyle karakterize edilen Hamas yönetimi ya da tam bir güvenlik kaosuna yol açacak Hamas yönetiminin çöküşü olduğu düşünülüyordu. Genel kanı, ikincisinin İsrail için daha tehlikeli olduğu yönündeydi.

Kısacası, muhalefet 7 Ekim’deki başarısızlığın soruşturulmasını istiyor ama bunu önceleyen siyasi düzenin çöküşü hakkında şaşırtıcı derecede az şey söylüyor.

Netanyahu, her şeyden önce İsrailli merkezciler ve liberaller için elverişli bir günah keçisi; bunlar, ülkelerinin politikaları konusunda hiçbir kişisel sorumluluk taşımadıklarına, ulusun sorunlarının esas olarak mevcut liderden kaynaklandığına ve onun ayrılmasının geçmişle kesin bir kopuşu işaret edeceğine inanmak isteyen aydın muhalefet seçmenleri. Muhalefetin önde gelen liderlerinden biri olan Gadi Eisenkot’un, Gazze’de hedeflerine ulaşamayan savaş kabinesinde görev yapmış olması ya da bir diğer lider Naftali Bennett’in, yerleşim yerlerinin hızla genişlediği ve yerleşimcilerin şiddetinin arttığı bir dönemde yakın zamanda başbakanlık yapmış olması hiç önemsenmiyor.

Netanyahu 7 Ekim’den önceki hakim siyasi düzenin ne ölçüde mimarıydı?
Tarihsel hafıza kaybı, İsrail’deki siyasi tartışmalarda, özellikle de Siyonist merkez ve merkez-solun kendi tarihlerini anlatış biçimlerinde yaygın bir durum. Yerleşim projesi, Netanyahu ya da dindar sağ tarafından icat edilmedi. Projenin ilk on yılı, İşçi Partisi liderliğindeki hükümetler tarafından ilerletildi. Birbirini izleyen İsrail yönetimleri, bu projenin genişletilmesi ve pekiştirilmesi için muazzam siyasi ve iktisadi kaynaklar ayırmıştı. Üstelik yerleşimcilerin şiddet eylemleri, sadece hükümetten bağımsız hareket eden aşırılıkçıların işi olarak anlaşılamaz: Bu eylemler, askeri koruma ve yardım, yasal cezasızlık ve devlet desteği sisteminin içinde gerçekleşiyor.

Batı Şeria’nın İsrail’in hukuk, emniyet, sağlık, eğitim, acil durum hizmetleri, ulaşım, enerji ve iletişim altyapılarına kademeli olarak dahil edilmesi süreci, yasama, yargı ve yürütme organlarının desteğiyle sol, sağ ve merkez hükümetler döneminde devam etti. Netanyahu bu sürecin önemli yönlerini hızlandırdı ve radikalleştirdi ama bu süreci o yaratmadı; ilhakın hızı, onun başbakan olmadığı iki yıl boyunca da yavaşlamamıştı. İşgal ve yerleşim girişimini öncelikle ona atfetmek, bunların gelişmesindeki çok daha geniş siyasi sorumluluğu gizlemek anlamına gelir.

İsrail’in Filistinli vatandaşları tüm bu süreçte nerede yer alıyor?
Knesset’e aday olan Filistinli siyasi partiler, İsrail’de “demokrasi” kelimesinin ne anlama geldiğini belki de en net şekilde ortaya koyuyor. İsrail’in Filistinli vatandaşlarını temsil eden partiler, anketlerde yaklaşık 14 sandalye, yani Knesset’in %12,5’ini elde ediyor ve Netanyahu’nun kalıp kalmayacağını belirleyebilirler. Oysa İsrail devletinin hayatta kalmasının Netanyahu’nun görevden alınmasına bağlı olduğunu iddia eden başlıca Siyonist muhalefet partileri, bu partileri iktidar koalisyonuna dahil etmeyi, hatta koalisyon dışından gelecek oylarına güvenmeyi bile reddediyor. 2015 yılında, seçim gününde Netanyahu, Yahudi İsraillileri “Arap seçmenler akın akın sandığa gidiyor” dediği ve solcu örgütlerin onları otobüslerle sandığa taşıdığı konusunda uyaran bir video yayınlamıştı. Arap vatandaşların demokratik katılımını, destekçilerinin karşı harekete geçmesi gereken bir tehdit olarak sunmuştu.

On bir yıl sonra, muhalefet Netanyahu’nun ırkçılığını ve otoriterliğini kınarken, Filistinli partilerle birlikte iktidara gelme olasılığını siyasi açıdan kabul edilemez buluyor. Filistinli vatandaşların oy kullanma hakkı elbette var. Ama oyları kimin iktidara geleceğini belirleyebilecek durumda olduğunda, Yahudi sağ için bir tehlike haline gelirler; temsilcileri ise iktidara fiilen katılabilecek durumda olduğunda, İsrail muhalefetinin çoğu için kabul edilemez hale gelirler. İsrail demokrasisinin hayatta kalması için mücadele ettiğini iddia eden aynı partiler, vatandaşlarının önemli bir kesiminin seçilmiş temsilcileriyle iktidarı paylaşmaya –hatta onlardan siyasi destek almaya– kendilerini ikna edemiyorlar. Görünüşe göre demokrasi, Filistinliler bunun bir parçası olmadığı sürece kurtarılmaya değer.

İşte bu şekilde, birçok seçmen tarafından “varoluşsal” olarak algılanan bir seçim yapılabilirken, İsrail’in geleceği için belki de en önemli konu olan, İsrail kontrolü altında yaşayan ve çoğu, hayatlarının neredeyse her yönünü belirleyen devlette hiçbir siyasi hakka sahip olmayan milyonlarca Yahudi olmayan insana ne yapılacağı konusunda çok az somut tartışma yapılabilir. İşte bu şekilde İsrailli Yahudiler, “İsrail demokrasisinin” geleceği konusunda şiddetle ve samimiyetle tartışırken, İsrailli vatandaşlar için demokratik yönetim ile İsrail yönetimi altındaki milyonlarca Filistinliye siyasi hakların kalıcı olarak reddedilmesi arasındaki çelişkiyi büyük ölçüde göz ardı edebiliyorlar.

Yahudi İsrailli seçmenler için başlıca meseleler neler?
Sayısız savaşın yaşandığı, küresel kamuoyunda İsrail aleyhine eşi görülmemiş bir kaymanın yaşandığı, İsrailli kuruluşlara yönelik ilk Batı yaptırımlarının uygulandığı ve Gazze’deki Filistinlilere karşı bir soykırımın sürdüğü bir dönemde yapılan bir seçimde bile, iktisadi kaygılar İsrailli seçmenler için en önemli öncelikler arasında yer almaya devam ediyor. Filistin’de bir değişim görmek isteyen herkesin bunu anlaması gerekiyor. İsrail’in yayılmacı projesi, yalnızca yerleşim hareketinin ideolojik bağlılığına ya da ardışık hükümetlerin kararlarına değil, aynı zamanda İsrailli Yahudi halkının büyük bir kısmının kabulüne, kayıtsızlığına ya da siyasi ilgisizliğine de bağlı. Bu proje, aynı topraklarda milyonlarca Filistinlinin boyun eğdirilmesinin günlük gerçekliğiyle yüzleşmek zorunda kalmadan rahat bir orta sınıf hayatı yaşama imkânına bağlı. On yıllardır İsrail, bu rahatlık hissini büyük ölçüde korumayı başardı. Bugün bile, savaşlara ve soykırıma rağmen, bu duygunun büyük bir kısmı hâlâ bozulmamış durumda.

Bunun mümkün olmasının temel nedeni bizlerde yatıyor; yani İsrail’i desteklemeye, İsrail ile ticaret yapmaya, onu diplomatik ve siyasi olarak korumaya ve onunla normal ilişkiler sürdürmeye devam eden devletlerin vatandaşlarında. Buna cezasızlık denir. İsrail Gazze’yi yerle bir ederken ve iki milyon travma geçirmiş ve yakınlarını kaybetmiş insan için cehennem gibi bir ortam yaratırken, Tel Aviv ve Kudüs’teki kafe ve barlar dolup taşıyordu. Filistin’de bir değişim görmek isteyen Batılılar, uluslararası baskının İsrailli seçmenlerin ve liderlerin siyasi hesaplarını nasıl değiştirebileceği sorusuyla yüzleşmeli. Yaptırımlar, diplomatik izolasyon, yatırımların geri çekilmesi, spor boykotları ve seyahat kısıtlamaları, işgalin devam etmesinin ve Filistinlilerin haklarının reddedilmesinin somut bir bedelini ödemesini sağlayabilecek önlemler arasında. Sürekli bir baskı olmadan, büyük Siyonist partilerin Filistin devletine karşı muhalefetinden ya da Filistinlilerin yaşamları üzerindeki İsrail kontrolünü pekiştiren politikalardan vazgeçmelerini beklemek için pek bir neden yok. Bu durumda İsrail’deki siyasi tartışmalar, ard arda gelen hükümetlerin sürdürülmesine katkıda bulunduğu etnik egemenlik sisteminden çok, Netanyahu’nun kişisel skandallarına –şampanya! purolar! hizmetçiye karşı öfke patlamaları!– daha fazla yer vermeye devam edebilir.

Seçim sonuçları, eğer yaratacaksa, Gazze ve Batı Şeria’da ne gibi bir fark yaratacak?
İsrailli Makor Rishon gazetesi, geçtiğimiz günlerde birkaç İsrailli sağcı ve yerleşim yanlısı örgüt tarafından büyük siyasi partilere gönderilen bir anketin sonuçlarını yayınladı. Sonuçlar, Filistin meselesi söz konusu olduğunda Netanyahu karşıtı bloğu “muhalefet” olarak tanımlamanın ne kadar saçma olduğunu ortaya koyuyor. Filistin devleti kurulmasıyla ilgili bir soruya yanıt veren her Siyonist parti, buna karşı olduğunu açıkladı. Yalnızca anketlerde %8’in altında oy alan Demokratlar’ın Filistin devletini desteklediği düşünülüyor ama parti yanıt vermeyi reddetmiş. Partinin lideri Yair Golan, Filistin devletini tanımak gibi tamamen sembolik bir adım atan Fransa’yı kınayarak, bunu İsrail için “yıkıcı” ve “son derece zararlı” olarak nitelendirdi. Golan, Filistin devleti, bağımsızlık veya hatta barıştan bahsetmekten kaçınıyor; bunun yerine, Filistin devletinden hiç söz etmeyen Oslo Anlaşmaları’nın dilini kullanarak Filistinlilerden “ayrılma”dan [separation] söz ediyor.

Bir sonraki hükümeti kurma şansı olduğu düşünülen partilere gelince, Filistin’in egemenliği ve İsrail’in devam eden kontrolü konusundaki tutumları, Netanyahu’nun Likud Partisi’nden, Netanyahu’ya karşı olmalarının düşündürdüğünden çok daha az farklılık gösteriyor. Netanyahu karşıtı bloğun en büyük iki partisi, İsrail ordusunun “Dahiye doktrini”nin mimarlarından biri olan Gadi Eisenkot ve İsrail yerleşim yerlerini temsil eden çatı kuruluş Yeşa Konseyi’nin eski genel müdürü Naftali Bennett tarafından yönetiliyor. Bu doktrin, sivil altyapıya karşı ezici ve orantısız güç kullanılmasını öngörüyor ve Gazze’de yıkıcı sonuçlar doğuracak şekilde uygulanmıştı. Her ikisi de İran’a karşı savaşları destekliyor, Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor ve Batı Şeria’da yerleşimlerin devamını destekliyor.

Görmezden gelinen asıl sorun olan işgal, İsrail’deki seçim tartışmalarının merkezinde yer almıyor. Hatta tartışmaların kenarlarında bile yer almıyor. Partiler, İsrail’i kimin yönetmesi gerektiği, 7 Ekim olaylarından kimin sorumlu olduğu ve İsrail’in güvenliğini en iyi kim garanti edebileceği konusunda tartışıyor. Ama milyonlarca Filistinlinin İsrail egemenliği altında yaşamaya devam edip etmemesi sorusu, meşru siyasi seçenekler yelpazesinden fiilen çıkarıldı. Yeni bir hükümet, Filistinlilerin yaşadığı temel koşulları değiştirmeden, İsrail’in dünyaya nasıl seslendiğini ve dünyanın İsrail hakkında nasıl konuştuğunu değiştirebilir.

Dolayısıyla Netanyahu’nun yerine başkasının konmasının en önemli etkisi Gazze’de veya Batı Şeria’da değil, Washington, Londra, Paris ve Berlin’de hissedilebilir. Yeni bir İsrail başbakanı, Batılı hükümetlere umutsuzca ihtiyaç duydukları bir şeyi sunabilir: inandırıcı bir değişim öyküsü. İsrail’in Filistinlilere ne yaptığı sorusu, İsrail’in yeni liderliğini en iyi şekilde nasıl destekleyebileceğimiz sorusuyla bir kez daha gölgede bırakılabilir. Ve işgalin temel yapılarını olduğu gibi bırakan bir siyasi değişim, uluslararası alanda bir dönüm noktası olarak sunulabilir.

Netanyahu karşıtı bir hükümetten ne tür bir siyasi değişim bekleyebiliriz?
Batı’daki liberallerin, Netanyahu’suz bir İsrail’in nasıl olabileceğine dair bu kadar büyük umutlar beslemesi nedeniyle, bu deneyin çoktan yapılmış olduğu sıklıkla unutuluyor. Bennett ve onun solundaki merkezci bir isim olan Yair Lapid, 2021’den 2022’ye kadar önceki İsrail hükümetini ortaklaşa yönettiler. Bu Netanyahu karşıtı koalisyon, yani sözde “değişim hükümeti”, Batılı hükümetleri ilgilendiren barış ve güvenlik konularında nasıl bir performans sergiledi?

Filistinliler için “değişim hükümeti”, durumu çoğunlukla daha da kötüye götürdü. Bir önceki Netanyahu hükümeti dönemine kıyasla, yerleşim noktalarının yıllık inşası iki katına çıktı; yerleşimcilerin şiddet eylemleri iki kattan fazla arttı; hem Doğu Kudüs’te hem de Batı Şeria’nın geri kalanında daha fazla sayıda Filistinli evi ve yapısı yıkıldı; bu bölgelerde çok daha fazla yerleşim birimi inşaatı yapıldı; ve İsrailliler, Batı Şeria’da iki katından fazla Filistinliyi öldürdü.

Bu, muhalefetin bir sonraki hükümeti kurmayı başarması halinde hiçbir değişiklik yapmayacağı anlamına gelmez. Şiddet uygulayan yerleşimcilerin yargılanması, belirli yerleşim girişimlerine kısıtlamalar getirilmesi veya bazı yasadışı yerleşim noktalarının boşaltılması yönünde daha ciddi çabalar gösterilebilir. Bu tür önlemler, bunlardan doğrudan etkilenen Filistinliler için önem arz eder ve İsrail hükümetleri arasındaki farklar, işgali sona erdirmeye yetmediği için basitçe göz ardı edilmemeli. Ne var ki bunlar, siyasi bir alternatif olarak da yanlış anlaşılmamalı. Daha geniş kapsamlı gerçeklik ise yerleşim yerlerinin genişlemesinin devam etmesi; Filistinlilerin evlerinin yıkılması; Gazze üzerindeki İsrail askeri kontrolü ve Filistinlilerin bu bölgenin %60’ından fazlasına girişinin engellenmesi; Gazze ve Batı Şeria’da Filistinlilere yönelik sürekli cinayetler; apartheid’ın yerleşmesi; fiili ilhakın ilerlemesi; ve Filistinlilerin yerinden edilmesine yönelik politikalara İsrailli Yahudiler arasında yaygın destek olarak kalacak.

İşte bu noktada Batılı hükümetlerin sorumluluğunu bu hikayeden ayırmak imkânsız hale geliyor. On yıllardır sürdürdükleri diplomatik koruma, iktisadi işbirliği ve İsrail’e anlamlı yaptırımlar uygulamayı reddetmeleri, bugünkü gerçekliğin ortaya çıkmasına katkıda bulundu. Yerleşim yerleri bir gecede ortaya çıkmadı. Filistin topraklarının parçalanması, Filistin topluluklarının mülksüzleştirilmesi ve İsrail kontrolünün istikrarlı bir şekilde pekiştirilmesi, tek tek kararları defalarca kınarken bir yandan da İsrail’i destekleyen ve daha büyük projenin devam etmesine izin veren hükümetlerin gözü önünde gerçekleşti.

Batı Şeria ve Gazze, Batı’nın politikasına rağmen değil, büyük ölçüde bu politika sayesinde bugünkü durumuna ulaştı.

Netanyahu gerçekten yenilgiye uğrarsa, Batılı hükümetler nasıl tepki verecek?
Netanyahu’nun görevden ayrılması durumunda neler olacağını bir düşünün. Yeni bir İsrail hükümetinin göreve gelmesi, Batılı liderlerin hiç desteklemekten vazgeçmedikleri İsrail’e karşı eleştirelmiş gibi davranmak zorunda kalmamalarını sağlayacak. Yeni İsrail hükümetini geçmişle bir kopuş olarak sunacak ve o geçmişin oluşmasında kendi rollerine dair tüm soruları bastıracak. Batı Şeria konusunda sergilediği eylemsizlik ve Gazze’deki yıkımı durdurmadaki başarısızlığı, Binyamin Netanyahu adını taşımayan bir başbakanı desteklemek gibi basit bir eylemle siyasi olarak affedilebilir. Liderlik değişikliği, Batı hükümetlerinin on yıllardır mümkün kıldığı politikaların sürekliliğini gizleyen bir tür siyasi makyaj haline gelecek.

Netanyahu istifa ederse, yeni İsrail başbakanına bir şans verilmesi, yaptırımların durdurulması ve İsrail ile yeni bir sayfa açılması için çağrıda bulunan pek çok Batılı ses duyulacak. Bu çağrılara kulak verilirse, İsrail Filistin toprakları ve halkı üzerindeki kontrolünü pekiştirmek için kendine daha fazla zaman kazanmış olacak, Filistinliler boyun eğdirilmeye ve boğulmaya devam edecek ve Batılı liderler, tozlanmış eski barış ve umut sloganlarını yeniden canlandırarak suç ortaklığı ve hesap verme sorularından kaçınabilecekler.

Dünya Basını

Prof. Michael Hudson: Batı demokrasileri finansal oligarşiye dönüştü

Yayınlanma

Amerikalı iktisatçı Profesör Michael Hudson, Batı dünyasında demokrasinin yerini finansal oligarşiye bıraktığını belirterek, yaklaşan enerji krizinin ve ABD’nin yaptırım politikalarının küresel düzeni sarstığını söyledi. Hudson, Batı ekonomilerinin üretim yerine rant arayışına odaklandığını ve yapay zeka balonunun patlamak üzere olduğunu vurguladı.

Amerikalı iktisatçı ve finans analisti Profesör Michael Hudson, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olarak Batı dünyasındaki demokrasi krizini, küresel enerji darboğazını ve finansal oligarşinin yükselişini değerlendirdi.

Diesen, Polonya’dan Almanya’ya, Fransa’dan İngiltere ve ABD’ye kadar Batı dünyasında demokrasinin anlamının giderek daha fazla sorgulandığını belirterek, resmiyette demokratik sistemlerin bulunduğunu ancak aynı zamanda yükselen bir ekonomik ve finansal oligarşinin görüldüğünü söyledi.

Hudson, Antik Yunan filozofu Aristoteles’in anayasalar üzerine yaptığı çalışmada demokrasi olduğunu söyleyen pek çok yönetimin aslında birer oligarşi olduğunu yazdığını hatırlattı.

Aristoteles’in tarif ettiği döngüye göre otokrasilerin içindeki muhaliflerin halkı ve orduyu yanına alarak oligarşiyi devirip demokrasi kurduğunu aktaran Hudson, bu düzenin zamanla yeniden oligarşiye ve kalıtsal bir aristokrasiye dönüştüğünü ifade etti.

Hudson, “Demokrasi olduğunu söyleyen yapıların aslında oligarşiye dönüştüğünü düşünüyorum çünkü Avrupa’da Fransa’dan İspanya ve Almanya’ya kadar yaşanan tüm bu gösterilerin ve isyanların nedeni, seçmenlerin acil sorunlarını çözmede seçim siyaseti yoluyla söz hakkına sahip olmaması” dedi.

Avrupalı seçmenlerin temel sorununun hane bütçeleri üzerindeki finansal baskı, işyerlerinin kapanması ve yaklaşan petrol kriziyle derinleşecek ekonomik daralma olduğunu belirten Hudson, artan fiyatların ailelerin ısınma, aydınlanma, benzin ve elektrik maliyetlerini yükselttiğini kaydetti.

Hudson, bu petrol krizinin pek çok ekonomiyi 2022 sonrasında Rus gazı ve petrolünü almayı bırakan Almanya’nın durumuna düşürme tehlikesi taşıdığına dikkat çekti.

Avrupa’daki seçmenlerin Friedrich Merz’den, Emmanuel Macron’dan kurtulamadığını ve İngiliz İşçi Partisi’ni değiştiremediğini vurgulayan Hudson, “Seçmenler kime oy verirse versin, ABD’nin Rusya ve İran ile savaşma, Venezuela’ya yaptığını onlara da yapıp petrollerine el koyma politikasına tabi tutuluyor” ifadelerini kullandı.

Hudson, yaşananların tamamen bir petrol savaşı olduğunu belirterek, dünyanın petrol ticaretindeki darboğazları ve karları kimin kontrol edeceğinin belirlendiğini söyledi.

Avrupa’da ulusal egemenlik isteyen popülist ve milliyetçi grupların baskısının arttığını aktaran Hudson, bu kesimlerin ülkelerinin ABD’nin Rusya ve İran’a karşı yürüttüğü savaşların uydusu olmak yerine kendi refahlarını koruyan bir dış ve iç politika izlemesini talep ettiğini dile getirdi.

Polonya’daki anayasa krizinin de Avrupa Birliği’nden bağımsız kurallar koyabilme mücadelesi olduğunu belirten Hudson, Avrupa Birliği yönetimini NATO’nun, ABD politikalarının ve ABD Savunma Bakanlığı’nın birer kolu olarak nitelendirdi.

Hudson, “Avrupa vatandaşlarının çoğunluğunun yararına ucuz enerjiyle mi yönetilecek, yoksa Avrupa Birliği bütçe kurallarının izin vermediği devasa devlet sübvansiyonlarına mı mahkum edilecek?” sorusunu yönelterek, bütçelerin sosyal destekten askeri harcamalara kaydırılmasını seçmenlerin çoğunluğunun onaylamadığını vurguladı.

Diesen da yıllar içinde kamu mülkiyetinin içinin boşaltıldığını ve buna ekonomik büyüme adı verildiğini belirterek, siyasi seçkinlerin halktan tamamen koptuğunu ve seçmenlere kime oy verirlerse versinler politikaların değişmeyeceğinin açıkça söylendiğini ifade etti.

“Küresel çoğunluğa karşı bir medeniyet savaşı yürütülüyor”

Yaşananların küresel ölçekte bir medeniyet krizi olduğunu belirten Hudson, ABD’nin uluslararası ekonomide darboğazlar yaratarak diğer ülkeleri kontrol etmeye ve zorbalık yapmaya çalıştığını söyledi.

Petrol ticaretinin bir darboğaz oluşturduğunu ve ülkeleri finansal bir kıskaca sürükleyeceğini kaydeden Hudson, ülkelerin ABD Hazine Bakanlığı, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası ile takas anlaşmaları yapmak zorunda kalabileceğini aktardı.

Hudson, bu kurumların ülkelere para birimlerinin değer kaybetmesini önlemek ve işyerlerinin kapanmasını engellemek için kredi vereceğini ancak bunun karşılığında Trump yönetiminin Rusya, Çin ve İran’a uyguladığı yaptırımlara katılma şartı koşacağını belirtti.

Avrupalıların kendi internet sistemlerine sahip olamayacağını ve Çin’in açık kaynaklı yapay zekasından uzak durmak zorunda bırakılacağını söyleyen Hudson, “Bu anlamda ABD, Avrupalı uyduları, Japonya ve Güney Kore ile birlikte küresel çoğunluğa karşı bir medeniyet savaşı yürütüyor” dedi.

Çin, Rusya ve İran’ın kendi kendine yeten kritik bir kütle oluşturduğunu ve BRICS ülkelerini de etki alanlarına çekmeye çalıştığını ifade eden Hudson, Batı’nın finans kapitalizmine dayalı olduğunu ve bu sistemin sanayisizleşmeye yol açtığını vurguladı.

1980’lerden bu yana Batı’da finansallaşma baskısının arttığını anlatan Hudson, şirketlerin karlarını üretimi artırmak yerine temettü ödemelerine ve hisse geri alımlarına harcadığını kaydetti.

Hudson, “Ekonomimiz somut sanayi büyümesi için mi yönetilecek, yoksa en zengin yüzde 10’un, hatta yüzde 1’in elinde toplanan finansal servetler yaratmak için mi?” diye sorarak, mevcut sistemin vatandaşların çoğunluğunu borç içinde tutan bir sömürü politikasına dönüştüğünü dile getirdi.

Önümüzdeki birkaç ay içinde ABD, Asya ve Avrupa’daki ulusal petrol rezervlerinin piyasaya sürülme kapasitesinin tükeneceğini belirten Hudson, petrol ve doğalgaz fiyatlarının yükseleceğini ve 2022’de Almanya’da olduğu gibi pek çok şirketin kapanacağını öngördü.

1997-1998 Asya krizi ile salgın döneminde ülkelerin Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve ABD takas anlaşmalarına yönelmek zorunda kaldığını hatırlatan Hudson, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in diğer ülkelerin takas anlaşmalarından yararlanabileceğini ancak bunun bedelinin siyasi, askeri ve finansal bir uydu haline gelmek olduğunu söylediğini aktardı.

ABD Başkanı Donald Trump ve Bakan Bessent’in Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutabileceklerini ve bundan ABD’nin karlı çıkacağını söylediklerini aktaran Hudson, petrol krizinin ABD ekonomisini de vuracağını düşündüğünü belirtti.

Yabancı ülkelerin acil olarak dolar borçlarını ödeyemeyeceklerini ilan edip bir moratoryum talep etmekten başka çarelerinin kalmayabileceğini söyleyen Hudson, “Bu sadece küresel güney ülkelerinin değil, Avrupa’nın da sorunu” dedi.

Avrupa’daki gösterilerin ve yüksek fiyatlardan kaçınma baskısının arttığına işaret eden Hudson, hükümetlerin Avrupa Birliği kuralları gereği bütçelerini askeri harcamalara ayırdığı için sübvansiyon veremediğini, bu nedenle Rusya ile ticaret yapmanın fiyatları düşürebileceğini ifade etti.

Avrupa ve küresel güney ülkelerinin Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası’na tam teşekküllü bir alternatif oluşturması gerektiğini vurgulayan Hudson, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de dile getirdiği Birleşmiş Milletler reformunun bu planın parçası olması gerektiğini söyledi.

Hudson, bu alternatifin siyasi ve ekonomik açıdan çok çeşitli olan BRICS yerine öncelikle Rusya, Çin ve İran tarafından geliştirileceğini belirterek, krizin birkaç yıl süreceğini ve tek kutuplu dünya düzeninden çok kutuplu bir düzene geçişin sancılı bir ara dönem yaratacağını kaydetti.

“Batı ekonomilerinin tamamı rant ekonomisine dönüştü”

Diesen, Alexander Hamilton ve Friedrich List gibi isimlerin bahsettiği 19. yüzyıl sanayi kapitalizminden çok uzaklaşıldığını belirterek, son 40 yılda finansallaşan ve rant arayışına dayalı hale gelen Batı kapitalizminin Çin ile nasıl rekabet edebileceğini sordu.

Hudson, sanayi kapitalizminin temel vaadinin ekonomileri tekellerden ve fiyatlara ek yük bindiren toprak ağası sınıfından kurtarmak olduğunu söyledi.

İngiltere’yi dünyanın atölyesi haline getirmek için fiyatların gerçek maliyet değerine çekildiğini ve Lordlar Kamarası’nın vergi politikaları üzerindeki gücünün kırıldığını hatırlatan Hudson, 1815’teki Napolyon Savaşları’nın bitiminden Birinci Dünya Savaşı’na kadar süren Viktorya döneminde ekonomik fazlanın iç büyüme için kullanıldığını aktardı.

Çin’in “Çin usulü sosyalizm” olarak adlandırdığı modelin aslında ilk olarak İngiltere ve ardından ABD’nin izlediği sanayi kapitalizmi politikası olduğunu belirten Hudson, Çin’in para yaratma ve kredi tahsisini bir kamu hizmeti olarak elinde tuttuğunu vurguladı.

Bu modelin 19. yüzyıl sonlarında Almanya’da devlet, ağır sanayi ve bankalar arasındaki üçlü birliktelikle uygulandığını anlatan Hudson, Alman bankalarının kar payı dağıtmak yerine üretimi artırmaya yatırım yaptığını söyledi.

Batı’daki finans kapitalizminin ise yağmacı bir yapıya büründüğünü kaydeden Hudson, “Bankacılık sınıfı aslında bir ürün üretmiyor; borç veriyor ve üretim ile tüketim ekonomisinden faiz, finansal ücretler ve diğer gelirleri alıyor” ifadelerini kullandı.

ABD’de yapay zeka ve bilgi teknolojileri tekeli kurulmaya çalışıldığını ve Nvidia şirketine yönelik tartışmaların da Çin ekonomisini bu teknolojik ilerlemeden izole etme çabasının parçası olduğunu belirten Hudson, bankaların ABD’de “tröstlerin anası” olarak adlandırıldığını hatırlattı.

Bugünkü Batı ekonomilerinin tamamının gayrimenkul, doğal kaynak ve teknoloji tekelleri üzerinden işleyen birer rant ekonomisine dönüştüğünü söyleyen Hudson, en büyük tekelin ise bankacılık olduğunu dile getirdi.

Avrupa’da merkez bankacılığının hükümetlerin savaş harcamalarını finanse etmek için kurulduğunu ancak ABD Merkez Bankası’nın Hazine Bakanlığı’nı değil özel bankacılık sektörünü desteklemek üzere tasarlandığını aktaran Hudson, gayrisafi yurt içi hasıla hesaplarında banka faizlerinin, kiraların ve ceza ücretlerinin birer ürün olarak sayıldığını vurguladı.

Çin’in ise uzun vadeli araştırma ve geliştirme yatırımlarına kredi sağladığını, uluslararası rezerv biriktirerek kendi kendine yeten bir konuma geldiğini ve Kuşak ve Yol Girişimi ile Asya’daki komşularına kredi verdiğini belirten Hudson, Avrupa’nın İkinci Dünya Savaşı sonrası sosyal demokrasi geleneklerine dönmesi gerektiğini söyledi.

“Yapay zeka balonunun tamamı patlamak üzere”

Diesen’ın teknoloji sektöründeki gelişmeler ve Nvidia şirketi etrafında yaşanan mali kriz hakkındaki sorusunu yanıtlayan Hudson, teknoloji sektöründeki krizin şu ana kadar tamamen finansal nitelikte olduğunu ifade etti.

Basın raporlarına göre Nvidia çiplerini satın alan Çinli şirketin bunu diğer ülkelerin de kullanımına açık veri merkezleri kurmak için yaptığını belirten Hudson, Suudi Arabistan ve Bahreyn’deki Arap cumhuriyetlerinin de benzer veri merkezleri kurmaya çalıştığını ve bunun tamamen yasal olduğunu söyledi.

Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang’ın, karlarının yüzde 20’sini oluşturan Çin pazarını araştırma ve geliştirme faaliyetlerini finanse etmek için istediğini aktaran Hudson, Huang’ın bu konuda ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’i ve Başkan Trump’ı ikna ettiğini kaydetti.

Çin yönetiminin ise kendi şirketlerine Nvidia çipi almamaları talimatını verdiğini belirten Hudson, “Çinli şirketler Huawei gibi kendi teknolojilerini geliştirmeden ABD’yi yakalayıp geçemez” dedi.

Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi üyelerinin çoğunun bilim ve teknoloji kökenli olduğuna dikkat çeken Hudson, yarım milyon Nvidia çipinin Çin’den ithalat izni beklediği için Hong Kong’da tutulduğunu aktardı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Çin’e yönelik yaptırımları dayattığını söyleyen Hudson, yaptırımların genellikle hedef ülkeyi bağımsızlaştırdığını ve Rusya’ya yönelik yaptırımların da tarım, gıda ve giyim sektörlerinde ters teptiğini vurguladı.

Huang’ın sadece sanayi politikası değil, çok ciddi bir finansal mühendislik de yürüttüğünü belirten Hudson, Nvidia’nın büyük müşterilerine gelecek yıllardaki veri merkezi planları için şimdiden çip stoklamaları şartını koştuğunu ifade etti.

Ancak ABD’de yerel halkın, elektrik fiyatlarını yükselteceği ve batı eyaletlerindeki kuraklık nedeniyle su kaynaklarını tüketeceği gerekçesiyle veri merkezlerine karşı çıktığını anlatan Hudson, birkaç hafta önceki yerel seçimlerde yapılan referandumların neredeyse tamamında veri merkezlerinin reddedildiğini söyledi.

Suudi Arabistan ve Arap cumhuriyetlerindeki bazı veri merkezlerinin ise İran tarafından bombalanarak devre dışı bırakıldığını belirten Hudson, şirketlerin ellerinde gelecek yıllar için yeterli çip bulunduğundan artık yeni alım yapmayacaklarını ve Nvidia gelirlerinin hızla düşeceğini öngördü.

Hudson, “Bu durum sadece Nvidia çiplerinin satışını değil, yapay zeka balonunun tamamını patlatacak” diyerek, ABD borsalarındaki kazançların aslan payını oluşturan teknoloji şirketlerinin düşüşe geçtiğini kaydetti.

“Avrupa, kendi kendini yok etme sürecinin bir parçası”

Diesen, yaşananları “mükemmel bir fırtına” olarak nitelendirerek, siyasi sınıfın hala 1990’lı yıllarda yaşıyormuş gibi davrandığını ve yaptırımların karşı tarafı çökerteceğini sandığını söyledi.

Avrupa’nın ucuz Rus enerjisinden kendini mahrum bıraktığını, Rusya’nın ise bu enerjiyi Asya’ya yönlendirdiğini belirten Diesen, bu durumun Asya sanayisini Avrupa karşısında çok daha rekabetçi hale getirdiğini ifade etti.

Hudson da Rusya ile yaşanan savaşın Avrupa Birliği’ni ABD ile son derece bağımlı bir ortaklığa kilitlediğini belirterek, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ABD’nin siyasi müdahalelerinin Avrupa’daki sosyalist ve ilerici partileri bitirdiğini söyledi.

Geriye sadece sağcı milliyetçi ve popülist partilerin kaldığını ancak bunların da bir sanayi planına sahip olmadığını dile getiren Hudson, euro para biriminin kendisinin de ulusal ülkelerin bütçe açığı verip Keynesyen politikalar izlemesini engellediğini kaydetti.

Avrupalıların petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artışı sübvanse etmek için kamu harcamasına ihtiyaç duyduğu bir dönemde, bütçelerin Ukrayna’ya gönderilmek üzere askeri yığınağa kaydırıldığını vurgulayan Hudson, “Avrupa bağımsızlaşmayarak ve karşılık vermeyerek kendi kendini yok etme sürecinin bir parçası oluyor” dedi.

Diesen ise ABD’nin dünyada yeni bir yer edinmek için en azından bir planı olduğunu ancak Avrupalıların hiçbir vizyonu bulunmadığını, sadece “Rusya’yı yenmeliyiz” sloganları attıklarını belirterek, refah devletinden savaş devletine geçilirken siyasi özgürlüklerin de terk edildiğini söyledi.

Hudson, görüştüğü Avrupalıların sürekli olarak ABD’ye muhtaç olduklarını ve tek başlarına hareket edemeyeceklerini dile getirdiklerini aktardı.

Bu zihniyetin Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Trump’ın gümrük vergisi taleplerine teslim olmasında görüldüğünü belirten Hudson, Avrupa’ya yönelik tarifelerin yüzde 15’e çekilmesi karşılığında yatırımların ve istihdamın ABD’ye kaydırılmasının kabul edildiğini söyledi.

Avrupalıların Rus ordusunun kendilerini işgal edeceği yönünde bir bağımlılık fantezisi içinde yaşadığını ifade eden Hudson, “Avrupa kendi geçmişinin travmasını ve suçluluk duygusunu yaşıyor gibi görünüyor ancak buna rağmen İkinci Dünya Savaşı’nda kendisini yok eden aynı türdeki Nazizmi Ukrayna’da destekliyor” sözleriyle konuşmasını tamamladı.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Prof. Wolff: Çin ile rekabette mağlup olduk

Yayınlanma

ABD’li iktisatçı Prof. Richard D. Wolff, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında Amerikan kapitalizminin yapısal bir kriz yaşadığını ve Çin karşısındaki ekonomik rekabetin kaybedildiğini söyledi. Çin’in ölçek ekonomisiyle 350 milyon elektrikli scooter gibi alanlarda hakimiyet kurduğunu belirten Wolff, Avrupa’nın ise küçük ortaklıktan kurtulmak için Rusya ile çatışma yoluna gittiğini ifade etti.

Prof. Richard D. Wolff, Amerikan kapitalizminin yapısal bir kriz yaşadığını ve ABD’de şirket gücü ile hükümetin giderek daha belirgin biçimde birleştiğini söyledi.

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olan Wolff, Washington yönetiminin İran, Rusya ve Venezuela’ya yönelik hamlelerinde ekonomik kazanımlara açıkça atıf yaptığını belirtti.

Diesen, ABD’nin enerji kaynakları, para biriminin korunması ve teknolojik liderlik gibi konularda yürüttüğü politikaların medya tarafından yüzeysel ele alındığını ifade ederek Nvidia yöneticisi Jensen Huang hakkındaki tartışmaları gündeme getirdi.

“Kimse burada neler olup bittiğini anlamıyor”

Wolff, Jensen Huang hakkındaki sürecin kaynağının belirsiz olduğunu vurgulayarak, “Kimse burada neler olup bittiğini anlamıyor” dedi.

Ortadaki bilgilerin ya hiçbir dayanağı olmadığını ya da çok karanlık kaynaklara dayandığını belirten Wolff, “Örneğin her şey, Jensen’ın altındaki bir kadın yöneticinin onunla ilişki yaşadığı ve bu kadının bir Çin casusu olduğu suçlamasıyla başlıyor” ifadelerini kullandı.

Wolff, bu durumun haber değeri taşımadığını dile getirerek, “İlk sorumuz şu oldu: Kime göre casus? Ve net bir yanıt alamıyoruz” diye konuştu.

ABD hükümetinin hiçbir resmi kurumunun söz konusu kadına yönelik bir suçlama yöneltmediğini aktaran Wolff, “Yani bir iddianameyi bırakın, park cezası bile almış değil” dedi.

ABD yasalarına göre Çin adına casusluk yapmanın suç olduğunu hatırlatan Wolff, “Bununla suçlanırsınız ve bir avukat tutmanız gerekir ama bunların hiçbiri olmuyor” sözlerini kaydetti.

Ortada bir avukat bulunmadığına ve aksi halde basının o avukatın peşine düşeceğine işaret eden Wolff, “Şimdi görünüşe göre en az bir iki kadın daha aşağı yukarı aynı şeyleri söylüyor” dedi.

Huang’ın ilişkileri kabul ettiğinin ancak casuslukla ilgili hiçbir şeyi kabul etmediğinin aktarıldığını söyleyen Wolff, “Trump’la ve o küçük milyarder yüksek teknoloji yöneticileri grubundaki diğer kişilerle çok eskiye dayanan yakın bir ilişkisi var” ifadelerini kullandı.

ABD’deki söylentilerin bu meselenin Çin’le değil, şirketler arasındaki rekabetle ilgili olduğu yönünde şekillendiğini anlatan Wolff, “Bu, şirketlerin normalde yaptığı kirli siyasetin en son biçimi” diye konuştu.

Huang’ın Çin kökenli olması nedeniyle olayın kolayca Çin’le ilişkilendirildiğini belirten Wolff, “Amerikalılar Çin hakkında, onun kötü olduğu dışında çok az şey biliyor” dedi.

Wolff, bu nedenle olayın magazin skandalı gibi işlendiğini belirterek, “Yanlış kişiyle birlikte olduğu ortaya çıkan ünlüler gibi birkaç gün ya da birkaç hafta büyük bir olay haline getiriliyor ve sonra geldiği gibi gizemli bir biçimde ortadan kayboluyor” ifadelerini kullandı.

Borsadaki dalgalanmalara rağmen Nvidia’nın merkezi bir oyuncu olarak kaldığını vurgulayan Wolff, “Hisse her düştüğünde, fiyatın oturacağı seviyenin altında ucuz hisse alma fırsatı gören spekülatör orduları devreye girip hisseyi tekrar yukarı çekiyor” dedi.

Wolff, Nvidia’nın rakiplerinin bu durumu bir fırsat olarak görüp şirketi saf dışı bırakmaya çalışabileceğini ancak şu ana kadar böyle bir adımın belirginleşmediğini ekledi.

“Halk son derece şüpheci, düşmanca bir tavır içinde ve mücadele edecek”

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen, Barack Obama döneminde hükümetin piyasada kazananları ve kaybedenleri seçmekle eleştirildiğini hatırlatarak bugün devletin teknoloji devlerinin neredeyse ortak sahibi haline gelmesinin ne gibi sorunlar doğurabileceğini sordu.

Wolff, bu sorunun yanıtının ABD’de iki hafta önce yapılan seçimlerde verildiğini söyledi.

Eyaletlerin yarısından fazlasında seçmenlerin sadece adaylara değil, çeşitli önergelere de evet ya da hayır oyu kullandığını anlatan Wolff, “Eyaletlerin yaklaşık yarısında ya çip dediğimiz yüksek teknoloji endüstrisine ya da veri merkezlerine enerji sağlayan elektrik, doğalgaz ve petrol şirketlerine karşı çıkan önergeler vardı” dedi.

Halkın ezici çoğunlukla olumsuz oy verdiğini vurgulayan Wolff, “Halk son derece şüpheci, düşmanca bir tavır içinde ve mücadele edecek” ifadelerini kullandı.

Wolff, yeni seçilen pek çok Kongre üyesinin ve senatörün de bu süreci yavaşlatma ve eleştirme vaadiyle seçildiğini kaydetti.

Yaşadığı ve çalıştığı yerden Wall Street’e yürüyebilecek kadar yakın olduğunu belirten Wolff, finans çevrelerinde büyük bir kaygı hakim olduğunu söyledi.

Amerikan ekonomisinin hem doğrudan yatırımlarla hem de bankalardan ve tahvil piyasasından borçlanarak tarihin en büyük sektörel yatırımını finanse etmeye çalıştığını anlatan Wolff, “Bu durum, Amerikan kapitalizmi tarihinde elektrikten, demiryollarından ve atom enerjisinden bile büyük tek bir sektöre oynanan en büyük bahis olarak anılıyor” dedi.

Wolff, bu gidişatın pek çok büyük yatırımcıyı şüphelendirdiğini ifade ederek, “Bir balonun patlayacağı yönündeki konuşmalar burada oldukça ciddi” diye konuştu.

Yüksek teknoloji şirketlerinin çökeceğine yönelik büyük çaplı açık satış işlemleri yapıldığını aktaran Wolff, “Bu yatırımları gördüğünüzde, sadece bir düşüşten korkmayan, aynı zamanda piyasa çökerse çok para kazanacakları için bir balon oluşmasını aktif olarak isteyen güçlerin biriktiğini görüyorsunuz” sözlerini kullandı.

ABD borsasının genel ekonomik görünümünün aslında iyi olmadığını belirten Wolff, “İyi görünmesinin nedeni çok az sayıdaki şirketin çok iyi performans göstermesi” dedi.

İstatistikteki standart sapma kavramını hatırlatan Wolff, “Ortalamanın iyi göründüğü ama yayılımın çok geniş olduğu durumlardan biriyle karşı karşıyayız; ortada çok fazla tehlike ve zor zamanlar geçiren çok sayıda şirket var” değerlendirmesinde bulundu.

“ABD ile Çin arasındaki rekabet bitti, Çinliler kazandı ve ABD kaybetti”

Wolff, durumu abartmadan anlatmak istediğini belirterek, “Söyleyeceğim şeyin abartılı biçimi şu: ABD ile Çin arasındaki rekabet bitti, Çinliler kazandı ve ABD kaybetti” dedi.

Yaşanan pek çok olayın kaybedilmiş bir rekabet karşısındaki stratejik yenilgiler veya stratejik geri çekilmeler olarak görülmesi gerektiğini ifade eden Wolff, Jensen Huang olayının da Çin karşısında yaşanan zorlukları açıklamak için üretilen gerekçelerden biri olarak okunabileceğini söyledi.

ABD’de internetin son günlerde Çin’de en az 20 yıldır gelişmekte olan scooter sektörü haberleriyle dolduğunu aktaran Wolff, “Motorlu scooter dediğimiz bu araçlar eskiden Vespa gibi şirketler nedeniyle bir İtalyan olgusu olarak görülürdü ve Avrupa’da yaygındı ama ABD’de hiç tutmadı” dedi.

Çinlilerin bildiği her sektörde olduğu gibi burada da neden ABD’de tutmadığını ve koşulların değişip değişmediğini araştırdığını belirten Wolff, “Şimdi en büyük scooter şirketleri Çinliler; bu pazarı elektrikli otomobil, kamyon veya güneş paneli pazarlarından bile daha iyi ele geçirdiler” ifadelerini kullandı.

Wolff, ABD’nin bu alanda Çin’e yetişmeye çalışmayacağını bile vurgulayarak, “Çin yollarında bu scooter’lardan 350 milyon adet var ve yarım düzine şirket bunları üretmek için yarışıyor” diye konuştu.

Söz konusu araçların tamamen elektrikli ve şık tasarımlı olduğunu dile getiren Wolff, “İşte asıl haber burada: Bataryası lityumla değil, neredeyse hiçbir maliyeti olmayan tuzla çalışıyor” dedi.

Bu teknolojinin evden işe, alışverişe veya arkadaş ziyaretine kadar tüm kısa mesafeleri ihmal edilebilir bir maliyetle yönetilebilir hale getirdiğini anlatan Wolff, “Kirlilik yok, fosil yakıt yok, sorun çözüldü” sözlerini kaydetti.

Çin’in geçmişteki sanayileşmiş ülkelerden farklı bir avantajına işaret eden Wolff, ekonomi derslerinde öğretilen ölçek ekonomisi kavramını hatırlattı.

Modern teknolojinin muazzam miktarda sabit sermaye ve uzun ömürlü makineler gerektirdiğini belirten Wolff, “Üretiminiz ne kadar fazlaysa, ağır sermaye ekipmanlarının maliyetini o kadar çok birime bölersiniz ve birim başına daha düşük fiyat belirleyebilirsiniz” dedi.

ABD’nin 330 milyonluk nüfusuna karşılık Çin’in 1,4 milyonluk sanayi ekonomisiyle neredeyse beşe bir oranında büyüklüğe ulaştığını söyleyen Wolff, “Çinliler sadece sanayi tabanlarını değil, salt büyüklüklerini de kullanarak herkesi rekabet dışı bırakacak ölçek ekonomilerine nasıl ulaşacaklarını çözüyor” ifadelerini kullandı.

Wolff, dünyanın geri kalanının bu durumu ikame edecek alım gücüne sahip olmadığını ve ABD’nin bu konuda yapabileceği hiçbir şey kalmadığını dile getirdi.

Avrupa’nın da aynı sorunla karşı karşıya olduğunu belirten Wolff, “Avrupa’nın yaklaşık 28 ülkeye bölünmüş olması nedeniyle kendi hükümetinizden teşvik alma yarışına giriyorsunuz ve istediğiniz ölçek ekonomisini yakalayamıyorsunuz” dedi.

Wolff, henüz yayınlanmamış yeni bir çalışmaya atıfta bulunarak, “Bu çalışmada Volkswagen’in çöküşünün nedeninin de bu olduğu anlatılıyor; bütün oyunları Avrupa’nın otomobil şirketi olmaktı ama başaramadılar” diye konuştu.

Küçük Avrupa ülkelerinin otomobil şirketleri ile Japon ve Koreli üreticilerin rekabeti karşısında Volkswagen’in ayakta kalmak için gereken ölçeğe ulaşamadığı aktarıldı.

Diesen ise Çin’in sadece ölçek ekonomisinde değil, bir şirketin iki veya daha fazla farklı ürünü birlikte daha düşük maliyetle üretmesi anlamına gelen kapsam ekonomisinde de avantaj yakaladığını söyledi.

Otonom araçlardaki sensör teknolojisinin robotlarda kullanılan teknolojiyle temelde aynı olduğuna dikkat çeken Diesen, Çin ve Rusya gibi yerlerde aynı şirketlerin hem otonom araçları ve taksi sektörünü hem de arama motorlarını ve yemek dağıtımını yönettiğini belirtti.

Diesen, Amazon ve Elon Musk’ın da benzer bir hayalin peşinde olduğunu ancak Çin’in hem teknoloji yarışını kazandığını hem de bu teknolojiyi kendi sanayi gücüne entegre edebildiğini ifade etti.

“Dünyanın işleyişini eskisi gibi dikte edebileceklerini sanıyorlar”

Diesen, ulusal para birimlerinin kullanımı ve dolardan uzaklaşma eğilimleri karşısında ABD’nin elinde hangi kartların kaldığını sordu.

Wolff, Washington’daki hakim ideolojinin hala 20. yüzyılın ikinci yarısındaki gibi dünyanın işleyişini dikte edebileceği yönünde saldırgan bir iddialılık taşıdığını söyledi.

Bu durumu biraz şizofrenik olarak tanımlayan Wolff, “Örneğin Trump bugün Küba’yı işgal etmeyi düşündüğünü açıkladı; burada onun elinde olmayan bir rolü olağanüstü bir biçimde oynamasını izliyorsunuz” dedi.

Wolff, ABD’nin Küba’da korkunç şeyler yapabileceğini ancak iki üç gün içinde Trump veya yardımcılarından birinin Çinlilerin yeni bir şey daha başardığını hüzünle kabul edeceğini belirtti.

Gençliğinde ABD’de insanların Almanya ve Japonya’yı teknolojik olarak dinamik ve gelişmiş ülkeler olarak andığını hatırlatan Wolff, “Artık ikisi hakkında da tek kelime edilmiyor; medyadan ve gündemden silindiler, artık her şey Çin ile ilgili” ifadelerini kullandı.

Hem sağcıların hem de solcuların Çin konusunu birbirinin yerine kullanır hale geldiğini söyleyen Wolff, bunun ABD’deki bilince yavaş yavaş sızan bir gerçekliğin dolaylı yansıması olduğunu dile getirdi.

Obama’nın Asya’ya yönelim stratejisini ve Soğuk Savaş’ın kazanılmasının ardından Çin’i kontrol altına alma hedefini anımsatan Wolff, “Her ay gelen istatistikler Çin ekonomisinin gayrisafi yurtiçi hasılasının Amerikan ekonomisinden iki üç kat daha hızlı büyüdüğünü gösterdiği için bu sesler her ay daha da kısılıyor” dedi.

Wolff, bunun durdurulamaz bir rekabet kaybı olduğunu ve ABD’de yeni bir dış politikanın doğuşuna tanıklık edileceğini vurguladı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında dış politikada yazılı olmayan bir birliktelik bulunduğunu anlatan Wolff, “İç meselelerde anlaşamıyoruz ama dış politika söz konusu olduğunda hepimiz vatanseveriz diyorlardı” ifadelerini kullandı.

İsrail yanlısı bağış kuruluşu AIPAC’in ve büyük şirketlerin hem Cumhuriyetçilere hem de Demokratlara para verdiğini aktaran Wolff, bu tekdüze yapının artık çatlamaya başladığını söyledi.

Cumhuriyetçilerin Avrupa’yı gözden çıkarmaya hazır olduğunu, Demokratların ise henüz o noktaya gelmese de oraya doğru ilerlediğini belirten Wolff, “Asıl çarpıcı çatlak Çin konusunda açılmak üzere” dedi.

Wolff, bir tarafta Çin’in kendi aleyhlerine büyüdüğünü ve hakim konumlarını elinden almak istediğini söyleyen şirketler kesiminin bulunduğunu ifade etti.

Diğer tarafta ise bu zihniyetin savaşa yol açtığını görenlerin yer aldığını vurgulayan Wolff, “Şu anda yaşanan şey, ABD ve Çin’in bir çatışmaya doğru giderek daha fazla yaklaşmasıdır” diye konuştu.

İran’ın ABD ile savaşında hem Çin’den hem de Rusya’dan yardım almasının bu sürecin şimdiden başladığını gösterdiğini belirten Wolff, “Tüm taraflarda nükleer silahlar varken bu felaket derecesinde aptalca bir gidişat ve farklı bir dış politikaya ihtiyacımız var” dedi.

Wolff, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping veya Çinli liderlerle masaya oturulması gerektiğini söyleyerek, “Avrupa için ya da Avrasya için değil, şu anda gitmekte olduğumuz yerden kaçınmak için ciddi bir güvenlik mimarisi konuşmaya başlamalıyız” ifadelerini kullandı.

Bu görüşün ABD içinde destek bulacağını kaydeden Wolff, “Hem Çin’de hem de burada gerçekten zeki liderler varsa ve bu mimariyi belirli Amerikan sanayi ürünlerinin satın alınmasının garantisi haline getirebilirlerse, şirketler de bunun arkasında sıraya girer ve bu yeni politika haline gelir” dedi.

1945 sonrasında ABD’de solun yok edilmesiyle büyük bir barış hareketini harekete geçirecek toplumsal gücün kalmadığını hatırlatan Wolff, bugün ise tarihte hiç görülmemiş yeni bir koşulun ortaya çıktığını söyledi.

Wolff, “Gerileyen bir Amerikan ekonomisi ve onun yanında yükselen anti-kapitalist bir ekonomi var; Sovyetler Birliği hiçbir zaman böyle değildi, her zaman daha küçük, daha zayıf ve çok daha az gelişmişti, hiçbir zaman ekonomik bir rakip olmadı” dedi.

Bugün Amerikalıların kıyafetlerinden ekmek kızartma makinelerine kadar her yerde Çin malı etiketini gördüğünü anlatan Wolff, sokaktaki insanların bile Toyota, General Motors ve Ford’dan daha başarılı ve ucuz elektrikli otomobil üreten Çinli BYD şirketini konuşmaya başladığını belirtti.

Bu araçların yüksek gümrük vergileri nedeniyle ABD’ye giremediğini ancak Kanada ve Meksika’da her yerde bulunduğunu söyleyen Wolff, “Milyonlarca kez tekrarlanan bu sohbet Amerikan halkına adım adım gerçek bir rakip olduğunu öğretiyor ve mevcut düzenin savunucularını savunmaya itecek bir harekete dönüşüyor” ifadelerini kullandı.

“İmparatorluğun çöküşünden söz ettiğimde insanlar artık başını sallıyor”

Diesen, ABD’nin hegemonya döneminde herkesin her yerde olmayı kabul ettiğini, sağın yeni Amerikan yüzyılından, solun ise insan haklarını ve demokrasiyi silahlandırmaktan söz ettiğini belirtti.

Yeni güç dağılımında ABD’nin öncelik belirlemek zorunda kaldığını söyleyen Diesen, “Cumhuriyetçilerin İran’la, Demokratların ise bunun yerine Rusya ile savaşmak istediğini görüyorsunuz; bazıları imparatorluğu küçülterek cumhuriyeti kurtarmalıyız derken bazıları Avrupa’yı hatta İsrail’i bile gözden çıkarmaktan söz ediyor” dedi.

Diesen ayrıca Çin’in satın alma gücü paritesine göre ABD’yi geçtiğini hatırlattı ve Wolff da bu geçişin 2014 yılında, yani 12 yıl önce gerçekleştiğini ekledi.

Wolff, yaşananlara ABD’nin hegemonik öz imajının dağılmasının da eklendiğini söyledi.

Entelektüeller arasında başlayıp topluma yayılan tartışmalara değinen Wolff, “ABD, neredeyse kendi parçası sayılan Meksika ve Kanada gibi müttefiklerini yok ederse dünyada umduğunu yapabilir mi?” sorusunun sorulduğunu aktardı.

Trump’ın Kanada’yı 51. eyalet olarak görmek istemesinin kafa karışıklığı yarattığını belirten Wolff, “Aslında birçok açıdan zaten öyleydi ama bunu açıkça söyleyerek işleri sağlamlaştırmaya çalıştı ve bu hiç işe yaramadı; Kanada’nın başka bir yöne gitmesine neden oldu” dedi.

ABD’de artık sürekli Kanada’ya ihtiyacımız var mı yok mu tartışmalarının yapıldığını ve toplumun bu konuda neredeyse ikiye bölündüğünü anlatan Wolff, Kanadalıların ise çok öfkeli olduğunu ifade etti.

Montreal’den bir saatlik uçuşla ulaşılan New York’a ve kışın sıcak olan Florida’ya artık Kanadalı turistlerin gelmediğini söyleyen Wolff, “Bu küçük ama kitlesel bir protesto; New York’un en büyük yabancı ziyaretçi grubu olan Kanadalıların gelmemesi turizm sektörü için çok kötü ve Amerikalılara onlara ihtiyacımız olduğunu fark ettiriyor” dedi.

Avrupa, Kanada ve Meksika ile çatlaklar açılırken Çin’in bu ülkelerle anlaşmalar yaptığını vurgulayan Wolff, BYD otomobili üzerinden bir örnek verdi.

Çin’den 30 bin dolara alınan bir BYD aracına ABD limanında yüzde 100 gümrük vergisiyle 30 bin dolar daha ödendiğini ve aracın 60 bin dolara mal olduğunu anlatan Wolff, “Kanada’da da yüzde 100 vergi vardı ta ki Trump ile Carney arasındaki kavgaya kadar; Carney vergiyi yüzde 100’den yüzde 6’ya indirdi, yani verginin yüzde 94’ünü sildi” diye konuştu.

Kanadalıların artık Çin’den ucuz kamyon ve otomobil alabildiğini ve Amerikalılarla rekabet ederken ABD’lilerin o fiyata alamadığı araçları kullandığını belirten Wolff, bunun Kanada ile rekabette ABD için kötü olduğunu kaydetti.

Wolff, bu gerçeğin kültüre sızdığını ifade ederek, “Halka açık konuşmalarımda Amerikan imparatorluğunun gerilemesinden söz ettiğimde izleyiciler artık başını sallıyor; eskiden sürekli itiraz edilir ve istatistiklerle açıklamak zorunda kalırdım, artık buna pek gerek kalmıyor” dedi.

“Avrupalılar bunun küçük ortaklıktan kurtulma şansı olduğunu kavramaya başladı”

Diesen, ABD’nin Grönland üzerinde ticaret anlaşması yapma egemenliğini kısıtlamasını örnek göstererek, hegemonya dönemindeki müttefiklerin artık haraç ödemesi beklenen bağımlı yapılara dönüştüğünü ve ABD’nin Avrupa’yı gözden çıkarmasının Avrupalılar için ne anlama geleceğini sordu.

Wolff, ABD’nin Avrupa’ya desteğinin her zaman iki yüzlü olduğunu söyledi.

Washington’ın bir yandan Avrupa’yı Rusya’ya karşı bir siper olarak desteklediğini, diğer yandan Avrupa’nın bölünmüşlüğü aşıp güçlü bir bloğa dönüşerek ciddi bir rakip olmasını asla istemediğini belirtti.

Çoğu Amerikalının henüz duymaya hazır olmadığı bir değerlendirmesini paylaşan Wolff, “Almanya’nın birleşmesinden sonra NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin tesadüf olmadığını, bir stratejinin parçası olduğunu düşünüyorum” dedi.

Avrupa’nın sömürgelerini kaybetmesinin yarattığı kaybı hiçbir zaman telafi edemediğini vurgulayan Wolff, “1945 sonrasında Amerikan kanatları altına girmek zorunlu bir uzlaşmaydı; elinizde hiçbir şey kalmamıştı, bu yüzden imparatorluğunuzu devralan tek ülkenin küçük ortağı olmanız gerekiyordu” ifadelerini kullandı.

Hindistan’ın İngiltere’den ayrılıp Amerikan imparatorluğunun parçası haline geldiğini ve İngilizlerin de ABD’nin bir numaralı müttefiki olarak bazı faydaları elinde tutmaya çalıştığını anlatan Wolff, Avrupalıların son 50 yıldır başka çareleri olmadığı için küçük ortaklığı kabul ettiğini söyledi.

Wolff, “Emmanuel Macron veya Keir Starmer gibi siyasetçiler, güvenilir ve iyi bir müttefik olduklarını göstererek, ABD’nin sadık dostu olarak önemli liderler haline geldiler” dedi.

Bununla birlikte kendi köklerinin de Avrupa’da olduğunu hatırlatan Wolff, Avrupa içinde imparatorluğu ABD’ye kaptırıp küçük ortak durumuna düşmekten kaynaklanan derin bir kızgınlık bulunduğunu kaydetti.

Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ve Almanya’nın birleşmesinin Avrupalı liderler tarafından yıllar içinde bir fırsata dönüştürüldüğünü belirten Wolff, “Rusya artık uzun zamandır olmadığı kadar zayıftı ve 1945 sonrasında kararın tamamen ABD’nin elinde olduğu dönemde yapamadıkları bir şeyi Rusya konusunda yapabileceklerini düşündüler” dedi.

Ortak para biriminin ve Avrupa Birliği’nin kurulmasının Avrupa’yı küçük ortak konumundan çıkaramadığını söyleyen Wolff, “Avrupalılar ilk başta belirsizce ama zamanla daha net biçimde, Rusya’nın çöküşünün küçük ortaklıktan kurtulmak için son şansları olduğunu kavramaya başladı” ifadelerini kullandı.

Wolff, bu planın aşamalarını anlatarak, “Bir numara, NATO’yu alıp Rusya sınırına taşımak; ardından Ukrayna’da Rusya’yı kışkırtmak, uzun sürecek bir savaş çıkarmak ve bunu finanse edip savaşmaları için Amerikalıları kullanmak” dedi.

Avrupalıların, Çin’in müttefiki Rusya’yı zayıflatarak ABD’ye yardım ettikleri gerekçesiyle Washington’ın finansmanı sürdüreceğini düşündüklerini aktaran Wolff, hedeflenen sonucu şöyle özetledi: “Rusya’yı yendiğinizde onu 20 küçük ülkeye bölersiniz; ikisini Fransa’ya, üçünü İngiltere’ye, birini İtalya’ya, üçünü Almanya’ya verirsiniz ve Avrupa imparatorluğunu yeniden kurarsınız.”

Bu sayede Avrupa ile Rusya’nın Kuzey Asya topraklarının birleşeceğini ve ekonomik olarak Çin’e ve ABD’ye denk devasa bir alana ulaşılacağını belirten Wolff, “Askeri ve teknolojik olarak çok geridesiniz, ABD’ye veya Çin’e yakın zamanda yetişemeyeceksiniz; bu yüzden nükleer silahlar nedeniyle karesi alınmış bir çılgınlık olmasına rağmen Rusya ile savaş fikri Avrupalılar için büyüleyici bir takıntı haline geliyor” dedi.

Wolff, aksi takdirde geçen yüzyıldaki Avrupa gerileyişinin gelecek yüzyılda da süreceğini ve Avrupa’nın bugünkü Afrika gibi geride kalmış bir kıtaya dönüşeceği korkusunun yaşandığını ifade etti.

İnsanların bu sözlere hazır olmadığını bildiğini söyleyen Wolff, “Ancak bugün herkesin sorduğu ‘Avrupalılar neden bu kadar Rus düşmanı?’ sorusuna daha tutarlı bir başka açıklama getirmenizi isterim” diye konuştu.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Prof. Pape: Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız

Yayınlanma

Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, gelişmiş demokrasilerde tırmanan şiddet yanlısı popülizmin kurumları sarstığını belirtti. ABD’de beyaz nüfus oranının yüzde 57 seviyesine gerilediğine ve servet adaletsizliğine dikkat çeken Pape, Basra Körfezi’nde bölgesel dengeleme ve Ukrayna’da 1953 Kore modeline benzer bir ateşkes kurulması çağrısında bulundu.

Uluslararası güvenlik, terörizm ve siyasal şiddet alanında çalışan Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında küresel krizler, ABD iç siyasetindeki kırılmalar ve bölgesel savaşlara dair değerlendirmelerde bulundu.

On bir Eylül saldırılarından bu yana Beyaz Saray yönetimlerine danışmanlık yapan Prof. Pape, ABD’nin ve gelişmiş demokrasilerin eş zamanlı ve son derece tehlikeli süreçlerden geçtiğini belirtti.

Diesen’ın ABD iç siyasetindeki aşırı kutuplaşma, toplumsal istikrarsızlık, beklenen ekonomik sarsıntılar ve Washington yönetiminin hem İran hem de Rusya ile eş zamanlı yürüttüğü gerilimlere ilişkin sorusunu yanıtlayan Pape, mevcut tablonun üç temel kriz kuşağı içerdiğini kaydetti.

Pape, gelişmiş demokrasilerin kurumsal yapılarını sarsan siyasal şiddet olgusuna dikkati çekerek, “Karşı karşıya olduğumuz değişkenlerin tümü aynı anda ve son derece tehlikeli yönlere işaret ediyor” dedi.

İlk temel meselenin şiddet yanlısı popülizm olduğunu belirten Pape, “Şiddet yanlısı popülizmin Fransa’da ve genel olarak Avrupa’da sahaya indiğini görüyoruz. Bu, farazi bir sorun değil; yerleşik ve gelişmiş demokrasileri doğrudan vuran somut bir gerçekliktir. Brezilya ya da Venezuela gibi ülkelerin sorunlarıyla değil, yerleşik demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük toplumsal değişimlerle karşı karşıyayız. Bu radikalleşme yıllar süren şiddetli protestolara, suikast dizilerine ve suikast girişimlerine zemin hazırlıyor” ifadelerini kullandı.

Pape, ABD’deki başkanlık yetki devri sürecine değinerek, tehlikenin seçim gününde değil, devir tarihine yaklaşıldığında tırmandığını ve 6 Ocak Kongre baskınında da benzer bir sürecin yaşandığını hatırlattı.

“Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız”

Avrupa’nın son yılların en soğuk kışına hazırlandığını ve dört buçuk yılı geride bırakan Rusya-Ukrayna savaşıyla boğuştuğunu aktaran Pape, Moskova yönetiminin Kiev üzerindeki baskıyı artırırken Avrupa’yı da tehdit ettiğini söyledi.

Pape, üçüncü kriz dinamiğinin İran savaşı olduğunu kaydederek, “Dokuzuncu ayına giren bu çatışmada ABD’nin İran’a uyguladığı kapsamlı bir abluka söz konusu. İran, ne savaş ne barış olarak nitelenen bu ara durumun sona erdirileceğini ilan etti. JD Vance barış müzakerelerini yürütmek adına çaba sarf ediyor, ancak Trump açısından gerek kısa vadede gerekse siyasi mirası bağlamında itibarını koruyabileceği bir uzlaşıya varmak son derece zor görünüyor” diye konuştu.

Bu çatışmaların küresel ekonomiyi sarsacağını belirten Pape, halihazırda bocalayan dünya ekonomisinin bu tür gerilimlerle daha büyük şoklarla karşılaşacağını dile getirdi.

Diesen’ın Avrupa ve ABD arasındaki kırılganlık farklarına ilişkin sorusu üzerine Pape, eylül ayında yayımlanan “Kendi Kendimizin En Büyük Düşmanı” başlıklı kitabındaki bulgulara değindi.

Pape, Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un davetiyle Eylül 2022’de Berlin’e giderek koalisyon ortakları da dahil olmak üzere Alman hükümet yetkililerine beş gün boyunca brifing verdiğini, benzer danışmanlıkları Kanada ve İngiltere hükümetleriyle de yürüttüğünü aktardı.

ABD’de yaşananların diğer gelişmiş demokrasiler için bir ölçüt oluşturduğunu ifade eden Pape, ülkedeki siyasal şiddetin 1960’lardan bu yana en yüksek seviyeye çıktığını bildirdi.

Pape, “Hem sağ hem de sol kanatta şiddetli protestolar ve siyasi suikast girişimleri zirve noktaya ulaştı. Ben bunu şiddet yanlısı popülizm olarak tanımlıyorum; çünkü siyasi yelpazenin her iki tarafında da kendi saflarının şiddet eylemlerini meşru gören on milyonlarca Amerikalı bulunuyor. On milyonlarca vatandaş siyasal şiddeti benimsediğinde bu durum şiddeti normalleştirir ve ona meşruiyet alanı açar” dedi.

“Şiddet yanlısı popülizmde on milyonlarca vatandaş şiddeti benimsiyor”

Chicago Üniversitesi Güvenlik ve Tehditler Projesi Araştırma Merkezi bünyesinde beş yıl boyunca milyonlarca dolarlık bütçeyle kapsamlı saha çalışmaları yürüttüklerini belirten Pape, ülke genelini temsil eden 20 anket, 70 odak grup çalışması yaptıklarını, Trump ve Harris destekçilerinin mitinglerinde gün boyu anketler düzenlediklerini kaydetti.

Toplumsal değişimlerin hızlanmasının siyaseti radikalleştirdiğini vurgulayan Pape, Samuel Huntington’ın 1960’larda tanımladığı sosyopolitik uçurum kuramına işaret etti.

Pape, ABD’de iki temel toplumsal kırılmanın yaşandığını anlatarak, “İlk kırılma demografik dönüşümdür. ABD, 250 yıllık tarihinde ilk kez beyaz çoğunluklu bir demokrasiden beyaz azınlıklı bir demokrasiye geçiş yaşıyor. 1990 yılında Hispanik olmayan beyaz nüfus oranı yüzde 76 iken bugün bu oran yüzde 57 seviyesine geriledi. Kitlesel sınır dışı uygulamalarının seyrine bağlı olarak önümüzdeki 10 ila 20 yıl içinde bu oranın yüzde 49 seviyesine düşmesi bekleniyor. Bu dönüşüm siyasi partilerin yapısını temelden değiştiriyor ve geleneksel kesimler ile yeni gelenler arasında kaçınılmaz bir sürtüşme yaratıyor” değerlendirmesinde bulundu.

İkinci büyük sarsıntının gelir adaletsizliği olduğunu belirten Pape, demografik dönüşümle eş zamanlı biçimde devasa servetin en zengin yüzde birlik kesime aktarıldığını, toplumun alttaki yüzde doksanlık diliminin ise büyük bir refah kaybına uğradığını söyledi.

Pape, konut edinim krizinin derinleştiğini kaydederek, ortalama konut fiyatlarının ortalama hane halkı gelirinin tamamen ötesine geçtiğini, bir kesimin çok sayıda mülk edinirken diğer kesimin hiçbir zaman ev sahibi olamayacağı kanaatine kapıldığını bildirdi.

Bu iki olgunun birleşmesini kontrol edilemeyen bir orman yangınına benzeten Pape, “Gözlemlenebilir toplumsal öfke ve hoşnutsuzluk yanıcı kuru maddeleri oluşturuyor; ancak yangını başlatan her zaman kestirilemeyen bir kıvılcım veya odak noktası anıdır” diye konuştu.

“Toplumsal öfke kuru maddeleri oluşturuyor, yangını başlatan kestirilemeyen kıvılcımdır”

Avrupa’da küreselleşmenin doğurduğu benzer ekonomik ve demografik dalgalanmaların şiddet yanlısı popülizmi harekete geçirdiğini belirten Pape, Fransa’daki kamuoyu araştırmalarını kendi yayın organında düzenli biçimde incelediğini aktardı.

Ekim ayında Fransa’da yapılan anketlerin ABD’dekine çok benzer bir tablo ortaya koyduğunu söyleyen Pape, Avrupa’daki akaryakıt fiyatlarının ABD’den daha ağır seviyede seyrettiğini ve İran geriliminin bu yangına adeta benzin döktüğünü kaydetti.

Fransa’daki olayların fitilini ateşleyen gelişmeyi aktaran Pape, Lens kentinde 5 Ekim tarihinde düzenlenen okul şartlarına ilişkin protestolarda bir öğrencinin polis el bombası nedeniyle elini kaybetmesinin ve bu anların kaydedilmesinin odak noktası anına dönüştüğünü, ardından 17 Ekim ve sonrasında kitlesel eylemlerin yayıldığını dile getirdi.

ABD’de benzer bir patlamanın ara seçimler sonrası beliren öfkeyle birlikte mayalandığını söyleyen Pape, Trump yönetiminin kabine belirleme sürecinde Pete Hegseth, Robert F. Kennedy Jr., Kristi Noem ve Pam Bondi gibi isimler üzerinden gelişen tartışmalarla benzeri görülmemiş bir baskı altında kalacağını ve bunun Richard Nixon dönemindekine benzer bir sarmala dönüşebileceğini ifade etti.

Diesen’ın siyasi seçkinlerin muhalif kesimleri düşman veya devlet tehdidi olarak kodlamasına ilişkin sorusuna karşılık Pape, seçkinlerin ötekileştirici dilinin kitlesel algılarla birleştiğinde şiddeti tetiklediğini vurguladı.

Pape, siyasi figürlerin hedef gösterilmesinin tehlikesine işaret ederek, “Charlie Kirk’ün suikasta uğramasından üç hafta sonra yaptığımız ankette halkın tam yüzde onu bu suikastı desteklediğini ve iyi bir gelişme olduğunu söyledi. Başka bir yüzde onluk kesim ise Nancy Pelosi’nin evine yapılan ve eşinin ağır yaralandığı saldırıyı olumlu karşıladı. Siyasi seçkinlerin kullandığı tahripkar dil kitlelerin tutumlarıyla kenetlenerek tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor ve kontrolsüz bireyleri şiddet eylemlerine sevk ediyor” dedi.

Anketlerde kullanılan beşli tutum ölçeğinde kararsızların oranındaki yükselişin de hayli tedirgin edici olduğunu belirten Pape, toplumun herhangi bir siyasi aktörün öldürülmesi karşısında kararsız kalmasının dahi derin bir krize işaret ettiğini vurguladı.

“Seçkinlerin tahripkar dili tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor”

Huntington’ın küreselleşmeyle birlikte elitler ile yerel kimlikleri savunan kitleler arasında çatışma yaşanacağına dair tezlerini değerlendiren Pape, ünlü siyaset bilimcinin 2004 öncesinde pek çok gelişmeyi öngördüğünü ancak meselenin fiziksel bir şiddet sarmalına dönüşebileceği boyutunu eksik bıraktığını aktardı.

Pape, ABD’deki kırılmayı yarışan iki milliyetçilik tasarımı olarak nitelendirerek, “Her iki taraf da gerçek ulusu kendisinin temsil ettiğine inanıyor ve karşı tarafın meşruiyetini reddediyor. Kitabımda bunu meşruiyetin parçalanması olarak kavramsallaştırdım. ABD’de yaşanan durum içsel bir medeniyetler çatışması, daha doğru bir tanımla yarışan milliyetçiliklerin iç çatışmasıdır. Sıcak kültür savaşlarına sürüklenmemizin nedeni demografik dönüşümün eşik noktasına ulaşması ve Biden döneminde sınırların neredeyse tamamen kontrolsüz bırakılmasıdır” görüşünü paylaştı.

Tarihsel örneklere atıfta bulunan Diesen’ın 1870’lerdeki küreselleşme krizini hatırlatması üzerine Pape, dönemin sanayicileri John Rockefeller, Andrew Carnegie ve Henry Clay Frick’in toplumsal infiali önlemek adına kütüphaneler, müzeler ve üniversiteler kurduğunu, ancak asıl dengeleyici unsurun 1913 yılında yürürlüğe giren gelir vergisi olduğunu kaydetti.

Gelir dağılımındaki dengelenmenin 1980’lerin ortasından itibaren tersine döndüğünü ifade eden Pape, “Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor. İnsanların sürekli kaybettiği bir vasatta akaryakıt fiyatlarının yükselmesi öfkeyi daha da büyütüyor” dedi.

Krizlerin aşılması için somut öneriler sunduğunu belirten Pape, göç alanında Barack Obama dönemindeki politikalara dönülebileceğini, suç işleyenlerin derhal sınır dışı edildiği fakat belirli yasal düzenlemelerin de korunduğu bir denge kurulabileceğini bildirdi.

Vergi sisteminde tek oranlı vergi modelini savunan Pape, yıllık geliri 30 bin doların altında olanlardan hiçbir gelir vergisi alınmamasını, bu eşiğin üzerindeki tüm gelirlerden ise hiçbir kesinti ve muafiyete izin verilmeksizin yüzde 15 ila 18 bandında sabit bir vergi tahsil edilmesini önerdi.

“Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor”

Söyleşide İran ile yaşanan krize geniş yer ayıran Pape, bölgedeki dengelerin Washington’ın tek taraflı hamleleriyle yönetilemeyeceğini söyledi.

Pape, haziran ayında yayımladığı analizleri hatırlatarak, “Birçok uzman sadece Trump’ın adımlarına odaklanırken İran’ın stratejik manevralarını gözden kaçırdı. Tahran yönetimi taktiksel kazanımların ötesine geçerek ABD güçlerini bölgeden çıkarmayı ve Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor. Kızıldeniz cephesinin açılması da bu planın bir parçasıydı. İran sadece misilleme yapmıyor, inisiyatif alarak güç peşinde koşuyor” değerlendirmesinde bulundu.

İran’ın bölgedeki petrol ticaretinde para birimleri ve ulusal varlık fonları üzerinde söz sahibi olmak istediğini kaydeden Pape, Tahran’ın Trump’a prestij kazandıracak bir uzlaşıya yanaşmayacağını dile getirdi.

Pape, İran’ın kriz yönetimini klasik bir realist perspektifle yürüttüğünü vurgulayarak, “İran bir veya iki yıl içinde nükleer silaha ulaşma potansiyeline sahip ve dünyanın dördüncü büyük güç merkezine dönüşme yolunda ilerliyor. Trump yönetiminin önündeki tek seçenek gerilimi tırmandırmak gibi görünse de aslında üçüncü bir çıkış yolu bulunuyor. Bu stratejiyi bölgesel dengeleme olarak adlandırıyorum. Bu yaklaşım bölgeyi tamamen terk etmek ya da askeri rejim değişikliğine girişmek anlamına gelmiyor. Amerikan birliklerinin doğrudan ön saflarda yer almadığı, Körfez ülkelerinin güvenlik yükünü kademeli olarak üstlendiği klasik bir çevreleme politikasıdır” ifadelerini kullandı.

Önerdiği güç mimarisinde Basra Körfezi’nde İran’ın yüzde 40, Körfez ülkelerinin yüzde 40 ve ABD’nin ise yüzde 20 ağırlığa sahip olması gerektiğini belirten Pape, hedefin mutlak Amerikan hegemonyası kurmak veya tecrit politikasına kaçmak değil, bölgesel istikrarı tesis etmek olduğunu kaydetti.

Pape, Körfez bölgesinin ABD açısından kara savaşı verilecek hayati bir alan olmasa da küresel ve ulusal ekonomi üzerindeki doğrudan etkileri sebebiyle stratejik bir çıkar alanı teşkil ettiğini söyledi.

Kendi bölgesel dengeleme yaklaşımı ile diğer realist akademisyenlerin kıyı aşırı dengeleme modelleri arasındaki farklara işaret eden Pape, hedefin Asya’ya kayarken kritik bölgeleri tamamen sahipsiz bırakmak değil, sürdürülebilir bir bölgesel istikrar mimarisi kurmak olduğunu ifade etti.

“İran Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor”

Ukrayna savaşı ve Avrupa’nın geleceğine ilişkin başlıkta ise Pape, eylül ayında Avrupa Parlamentosu üyeleriyle gerçekleştirdiği iki saatlik özel oturumu aktardı.

Pape, Avrupa’nın güvenlik hesaplarında gerçekçi olması gerektiğini belirterek, “ABD’nin Ukrayna’yı veya Avrupa’yı askeri olarak kurtarmaya dönmeyeceğini açıkça dile getirdim. Bu artık bir siyasi irade meselesi değil, doğrudan kapasite sorunudur. Avrupalı müttefiklerin mevcut şartlarda Washington’a güvenerek hareket etmesi büyük bir yanılgıdır. Avrupa’nın hedefi Rusya-Ukrayna savaşında bölgesel istikrarı sağlamak olmalıdır” dedi.

Ukrayna’nın tüm topraklarını askeri harekatla geri almasının ya da Rusya’nın tüm Ukrayna topraklarını ilhak etmesinin Avrupa’nın stratejik hedefi olamayacağını vurgulayan Pape, Kore Savaşı’nı fiilen durduran 1953 ateşkesine benzer bir modelin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Pape, kalıcı bir sınır düzenlemesi yerine temas hattında silahların susturulmasını önererek, “Ukrayna’ya ne Avrupa Birliği ne de NATO üyeliği vadedilmelidir. Pratik açıdan bakıldığında NATO fiilen ömrünü tamamlamıştır; çünkü NATO, ABD ile Avrupa’nın ortak bir güvenlik iradesi yürütmesi anlamına geliyordu ve bu zemin artık ortadan kalktı. Ukrayna’nın Batı kurumlarına entegre edilmesi yönündeki ısrarlar Vladimir Putin ve Sergey Lavrov nezdinde doğrudan tehdit olarak algılanacaktır. NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin bu savaşı kışkırttığını kabul etmek gerekir” diye konuştu.

Avrupa’nın tarafgir refleksleri bırakıp kendi çıkarlarına odaklanması gerektiğini belirten Pape, mevcut temas hattında bir ateşkesin esas alınmasını ve tarafların bu sınıra uyması şartıyla desteklenmesini savundu.

Pape, Kiev yönetiminin Moskova’yı bombalaması durumunda cezalandırılması, Rusya’nın ise Kiev’in elektrik şebekelerini tamamen çökertmeye kalkışması halinde dengelenmesi gerektiğini belirterek, “Avrupa ne Ukrayna ne de Rusya takımında yer almalıdır; Avrupa kendi takımında durmalıdır. Noel’e kadar 200 kilometrekarelik toprak parçasını ele geçirmek uğruna bu savaşı tırmandırmak hiç kimsenin çıkarına değildir” ifadelerini kullandı.

Diesen’ın Rus, Amerikan ve Ukraynalı yetkililerin Abu Dabi’de Avrupalılar olmaksızın yürüttüğü temasları hatırlatması üzerine Pape, diplomatik sıralamanın baştan yanlış kurulduğunu belirtti.

Pape, diplomasideki temel hataya işaret ederek, “İnsanlar önce bir anlaşma yapılacağını, ardından istikrarın geleceğini zannediyor. Bu sıralama tamamen ters kurgulanmıştır. Önce güç dengesine dayalı fiili istikrar tesis edilir, anlaşma ise ancak bundan sonra gelebilir veya hiç gelmeyebilir. Nitekim 1953’ten bu yana Kore’de resmi bir barış anlaşması olmamasına rağmen istikrar korunmuştur. Güçler dengesini sahada kurarsınız ve bunu tavizsiz uygularsınız” dedi.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English