Hollanda’daki ABD mezarlığından siyah askerleri anan panolar kaldırıldı

Hollanda’nın güneyindeki bir Amerikan askeri mezarlığında, İkinci Dünya Savaşı’nda görev yapan siyah ABD askerlerini onurlandıran iki pano kaldırıldı.

Hollanda’nın güneyindeki bir Amerikan askeri mezarlığında, İkinci Dünya Savaşı’nda savaşan siyah ABD askerlerini onurlandıran iki panonun kaldırılması; ziyaretçiler, yetkililer ve ölenlerin aileleri arasında öfkeye yol açtı.

Margraten’deki Amerikan Mezarlığı ziyaretçi merkezinden sergilerin kaldırılmasının ardından, konuklar merkezin ziyaretçi defterini kararı kınayan mesajlarla doldurdu.

Belçika ve Almanya sınırlarına yakın bir konumda bulunan mezarlık, İkinci Dünya Savaşı sırasında hayatını kaybeden yaklaşık 8 bin 300 ABD askerinin ebedi istirahatgahı olma özelliğini taşıyor.

Panolar, bu bahar aylarında denizaşırı askeri mezarlıklardan sorumlu ABD devlet kurumu olan Amerikan Savaş Anıtları Komisyonu (ABMC) tarafından söküldü.

Trump’ın kararnameleriyle bağlantılı

Söz konusu karar, ABD Başkanı Donald Trump’ın federal kurumlardaki çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) girişimlerini ortadan kaldırmayı amaçlayan bir dizi başkanlık kararnamesini takip etti.

Trump, mart ayında Kongre’de yaptığı konuşmada, “Ülkemiz artık ‘woke’ (duyarcı) olmayacak” demişti.

Panoların kamuoyuna herhangi bir açıklama yapılmadan kaldırılması; Hollandalı yetkililerin, ABD askerlerinin akrabalarının ve mezarların bakımını uzun süredir üstlenen yerel halkın tepkisini çekti.

ABD Büyükelçisinden destek sinyali

ABD’nin Hollanda Büyükelçisi Joe Popolo, tartışmaların ortasında mezarlığı ziyaret ettikten sonra yaptığı bir sosyal medya paylaşımıyla hamleyi savundu.

Popolo, “Margraten’deki tabelaların amacı Amerika’yı eleştiren bir gündemi teşvik etmek değil” diye yazdı. Büyükelçi, kendisine ulaşıldığında daha fazla yorum yapmaktan kaçındı.

Kaldırılan panolardan biri, 1945 yılında Margraten’de bir silah arkadaşını boğulmaktan kurtarmaya çalışırken hayatını kaybeden ve buraya gömülen 23 yaşındaki siyah asker George H. Pruitt’in hikayesini anlatıyordu.

İkinci pano ise İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD ordusunda uygulanan ırk ayrımı politikasını açıklıyordu.

Savaş sırasında yaklaşık bir milyon siyah Amerikalı, büyük ölçüde ayrıştırılmış birliklerde silahlı kuvvetlerde görev yaptı. Birçoğu ağır işçiliğe verilirken, bazıları muharebe görevlerinde yer aldı. Tamamı siyah askerlerden oluşan bir birlik, Hollanda’nın hâlâ Nazi işgali altında olduğu 1944-45 yıllarındaki yıkıcı “Açlık Kışı” sırasında Margraten’de binlerce mezar kazmaktan sorumluydu.

“Tarihin önemli bir parçası siliniyor”

Babası siyah bir Amerikalı asker, annesi ise Hollandalı olan 79 yaşındaki Cor Linssen, panoların kaldırılmasının tarihin temel bir parçasını sildiğini belirtti.

Mezarlıktan yaklaşık 50 kilometre uzakta büyüyen Linssen, kimliğini öğrenmeden önce bile babasının siyah bir asker olduğunu bildiğini ifade etti.

Linssen, The Associated Press haber ajansına verdiği demeçte, “Doğduğumda hemşire rengim yanlış olduğu için bende bir sorun olduğunu düşünmüş. Okuldaki tek esmer çocuk bendim” dedi.

Linssen, şubat ayında, şu anda çoğunlukla 70’li ve 80’li yaşlarında olan siyah askerlerin diğer çocuklarıyla birlikte mezarlığı ziyaret etti.

Linssen, “Bu tarihin önemli bir parçası. Panoları geri koymalılar” diye konuştu.

Siyasi motivasyon belgelerle doğrulandı

Aylarca süren belirsizliğin ardından, Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası (FOIA) kapsamında elde edilen ve bu ay Jewish Telegraphic Agency ile Dutch News tarafından yayımlanan e-postalar, Trump’ın DEI direktiflerinin ABMC’nin kararını doğrudan etkilediğini ortaya koydu.

E-postaların yayımlanmasının ardından ne Beyaz Saray ne de ABMC, AP’nin sorularına yanıt verdi.

Komisyon daha önce, ırk ayrımcılığını anlatan panonun “anma misyonuna uymadığını” öne sürmüş, Pruitt’i onurlandıran panonun ise sadece “rotasyon” nedeniyle kaldırıldığını iddia etmişti.

Pruitt’in panosunun yerini, 1945’te Almanya’da öldürülen ve Margraten’de gömülü olan beyaz asker Leslie Loveland’ı anlatan bir pano aldı.

Hollandalı yetkililerden tepki

Hollandalı senatör ve panoların 2024’te yerleştirilmesini savunan Siyah Kurtarıcılar Vakfı Başkanı Theo Bovens, panoların kaldırılacağından haberdar edilmediklerini açıkladı.

Aynı ABD komisyonunun panoları sadece bir yıl önce onayladığına dikkat çeken Bovens, kararı şaşırtıcı olarak nitelendirdi.

Bovens, “Amerika Birleşik Devletleri’nde bir şeyler değişti” değerlendirmesinde bulundu.

Bovens, mezarlıktaki kabirlerin bakımını üstlenen binlerce bölge sakini arasında yer alıyor. Hollandalı aileler geleneksel olarak mezarları “evlat ediniyor”, yıl boyunca bakımını yapıyor ve askerleri doğum günleri ile bayramlarda anıyor. Nesilden nesile aktarılan bu uygulama için bir bekleme listesi dahi bulunuyor.

Hem Eijsden-Margraten şehri hem de eyalet yönetimi, panoların iade edilmesi için resmi çağrıda bulundu.

Hafızayı koruma çabaları

Kasım ayında bir Hollanda televizyon programı, kaldırılan panoları yeniden oluşturarak mezarlığın dışına yerleştirdi. Polis bunları kısa sürede kaldırdı ancak program yapımcıları şimdi kalıcı bir yer arayışında.

Siyah Kurtarıcılar Vakfı da Hollanda’yı özgürleştirirken hayatını kaybeden siyah askerleri onurlandırmak için kalıcı bir anıt dikmek üzere çalışmalarını sürdürüyor.

Eijsden-Margraten belediye binasının önündeki America Meydanı adlı küçük bir park, Margraten’deki mezarların çoğunun kazılmasına yardım ettiğinde henüz 19 yaşında olan siyah asker Jefferson Wiggins’i anıyor.

Wiggins, ölümünden sonra 2014 yılında yayımlanan anılarında, hayattayken sosyalleşmesinin yasak olduğu beyaz silah arkadaşlarını nasıl gömdüğünü anlatmıştı.

D-Day çıkarmasındaki siyah askerlerin deneyimlerini ve eve döndüklerinde karşılaştıkları ayrımcılığı belgeleyen Forgotten (Unutulanlar) kitabının yazarı Linda Hervieux, “Siyah askerler İkinci Dünya Savaşı’nda Avrupa’ya geldiklerinde, onları kabul eden, hoş karşılayan ve kahraman muamelesi yapan insanlarla karşılaştılar. Buna Hollanda da dahil” dedi.

Hervieux, panoların kaldırılmasının “ABD’deki siyahi erkek ve kadınların hikayelerini silmeye yönelik tarihsel bir modeli takip ettiğini” vurguladı.