İran ile E3 ülkeleri yarın Cenevre’de bir araya geliyor

İran ile E3 ülkeleri İngiltere, Fransa ve Almanya arasında dışişleri bakan yardımcıları düzeyindeki nükleer görüşmelerin 26 Ağustos’ta İsviçre’de yapılacağı belirtildi.

İran’ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansı’na göre, İran ile İngiltere, Fransa ve Almanya arasındaki nükleer görüşme 26 Ağustos’ta İsviçre’nin Cenevre kentinde yapılacak.

Dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde yapılacak nükleer görüşmelere İran’ı temsilen dışişleri bakan yardımcıları Mecid Tahtrevançi ile Kazım Garibabadi katılacak.

Bu görüşme, haziran ortasında İran ile İsrail arasında 12 gün süren savaşın ardından düzenlenecek ikinci tur olacak. İlk tur 25 Temmuz’da İstanbul’da yapılmıştı.

Söz konusu savaşta İsrail’in nükleer tesislerini hedef alması ve İran’ın misillemede bulunması, Tahran’ın ABD ile yürüttüğü nükleer müzakereleri sekteye uğratmıştı. Ardından İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) İsrail ve ABD’nin saldırılarını kınamamasını gerekçe göstererek UEAK ile işbirliğini askıya almıştı.

Nükleer anlaşmanın Avrupalı tarafları, İran uranyum zenginleştirmesini sınırlandırmaz ve UAEA denetçileriyle işbirliğini yeniden başlatmazsa, 2015 tarihli nükleer anlaşma kapsamında devreye girecek “tetik mekanizmasını” devreye alarak BM yaptırımlarını yeniden uygulamaya koyacakları tehdidinde bulunuyor. Tahran ise bu adımın hukuki olmadığını savunarak Avrupalıları yükümlülüklerini yerine getirmemekle suçluyor.

İran, 2015’te Çin, Rusya ve ABD ve E3 olarak bilinen üç Avrupa ülkesi; İngiltere, Fransa ve Almanya ile Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nı (KOEP) imzalamıştı. Anlaşma, İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması karşılığında İran’ın nükleer faaliyetlerine ciddi kısıtlamalar getiriyor ve Tahran’ın nükleer silah üretmesini engellemeyi hedefliyordu. İran ise hiçbir zaman nükleer silah geliştirme niyeti olmadığını savunuyor.

Ancak ABD’nin Başkan Donald Trump’ın ilk döneminde 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve ağır ekonomik yaptırımları yeniden devreye sokmasıyla İran, kendi taahhütlerini geri çekmeye ve özellikle uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmaya başladı.

ABD’nin çekilmesinin ardından E3 ülkeleri anlaşmaya bağlılıklarını teyit etti ve İran’la ticareti sürdürmek istediklerini açıkladı. Bu nedenle BM ve Avrupa yaptırımları yeniden devreye girmedi. Ancak Avrupa’nın ABD yaptırımlarının etkisini azaltmaya dönük mekanizması hayata geçirilemedi, çok sayıda Batılı şirket İran’dan çekilmek zorunda kaldı. Ülke bugün yüksek enflasyon ve ağır bir ekonomik krizle karşı karşıya.

BM yaptırımlarının geri dönmesini sağlayacak mekanizmanın süresi ekimde dolacak. Financial Times’ın haberine göre Avrupalılar, İran’ın ABD ile müzakereleri yeniden başlatması ve UAEA ile işbirliğine dönmesi halinde süreyi uzatma teklifinde bulundu.