İran, UAEA ile ilişkilerini askıya aldı

İran Dışişleri Bakanı Arakçi, Avrupa ülkelerinin girişimiyle BM yaptırımlarının yeniden uygulanması üzerine, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile ilişkilerin askıya alındığını açıkladı. Arakçi, Tahran’ın ajansla bağları tamamen koparmadığını ve ‘adil teklifler’ sunulması halinde Kahire’de imzalanan denetim anlaşmasına geri dönülebileceğini belirtti.

İran, Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının yeniden yürürlüğe sokulması nedeniyle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile ilişkilerini askıya aldığını açıkladı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 11 Ekim’de devlet portalı PressTV‘ye verdiği demeçte, ilişkilerin tamamen kesilmediğini ancak askıya alındığını bildirdi.

Arakçi, bu kararın, Avrupa ülkelerinin girişimiyle Tahran’a yönelik yaptırımların yeniden uygulanmasına bir yanıt olduğunu söyledi.

Rusya ve Çin, yaptırımların yeniden devreye sokulmasını tanımıyor.

Mısır’ın arabuluculuğuyla 9 Eylül’de Kahire’de imzalanan anlaşma, İran’ın barışçıl nükleer programı kapsamında UAEA denetimlerinin “pratik şartlarını” düzenliyordu.

Anlaşma, ajans müfettişlerinin, Haziran 2025’te İsrail ve ABD ile yaşanan çatışmada zarar görenler de dahil olmak üzere İran’daki nükleer tesislere erişimini içeriyordu.

‘İlişkiler tamamen koparılmadı’

Abbas Arakçi, bundan sonra UAEA ile yapılacak tüm temasların İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyinin onayından geçeceğini belirtti.

Tahran’ın ajansla ilişkileri tamamen koparmadığını vurgulayan Arakçi, “Kahire anlaşması geçici olarak askıya alındı. Eğer İran ulusunun haklarını güvence altına alacak adil teklifler sunulursa ve çözüm sürecinde ajansın rolü belirlenirse, bu anlaşmaya dönülebilir” diye konuştu.

Uzmanlar ne diyor?

Rusya Bilimler Akademisi Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsüne (İMEMO) bağlı Ortadoğu Araştırmaları Merkezi araştırmacısı Stanislav Lazovskiy, Tahran’ın UAEA ile temasları durdurmasının, Rusya’nın katılımıyla inşa edilen Buşehr Nükleer Santrali için ciddi bir risk oluşturmadığı görüşünü dile getirdi.

Lazovskiy, İran’ın elektrik açığı nedeniyle bu santrale ihtiyaç duyduğunu ve en büyük tehlikenin İran-İsrail çatışmasının yeniden alevlenmesi olduğunu söyledi. Uzman, böyle bir durumda santralin hedef alınabileceğini ifade etti.

Strateji ve Teknoloji Analiz Merkezi kıdemli araştırmacısı Yuri Lyamin ise İran ile UAEA ilişkilerinin “gri bir bölgede” bulunduğunu belirtti.

Lyamin, “Bir yandan ilişkiler neredeyse dondurulmuş durumda, öte yandan İran hâlâ Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan çekilmedi” dedi.

Lyamin, bu koşullar altında Buşehr Nükleer Santrali üzerinden ajansla sınırlı işbirliğinin sürebileceğini ve İran’ın ağustos sonu ile eylül başında UAEA müfettişlerinin santralin faal ilk enerji bloğundaki yakıt değişimini denetlemesine izin verdiğini hatırlattı.

Lyamin, Tahran ile ajans arasındaki gelecekteki temasların müzakerelere bağlı olacağını ekledi.

İran’ın Basra Körfezi kıyısındaki Buşehr kentinde, Rusya’nın desteğiyle bir nükleer santral inşa ediliyor.

Ülkenin ilk nükleer santrali olan tesisin yapımına 1975’te Almanya’nın katkısıyla başlanmış, 1990’larda Rusya ile imzalanan anlaşmayla projeye devam edilmişti.

Santralin ilk enerji bloğu 2013’te devreye alınırken, ikinci bloğun inşası sürüyor.