İtalya’da ‘başkanlık sistemi’ tartışması

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni Salı günü, İtalya’nın hükümet sistemini değiştirme ve cumhurbaşkanı ya da başbakana daha fazla yetki verme planlarına destek toplamak amacıyla muhalefet partileriyle görüşmelere başladı.

Meloni Salı günkü toplantılar öncesinde yaptığı açıklamada planlarına geniş çaplı destek bulmayı umduğunu fakat tersi durumda da sürecin ilerleyebileceğini belirtti.

Meloni, “Böyle bir reformu mümkün olan en geniş mutabakatla yapmanın önemli olduğunu düşünüyorum. Bu, eğer bir uzlaşma olmazsa bunu yapmayacağımız anlamına gelmiyor,” dedi.

Meloni tartışmalara açık olduğunu söyledi fakat güçlü bir devlet başkanının doğrudan seçildiği başkanlık sistemi olan presidenzialismo’nun güçlü bir savunucusu olageldi.

Muhalefet sıcak bakmıyor

Ülkenin en büyük iki sol eğilimli muhalefet partisinin yanı sıra daha küçük merkez partiler de başbakanla yapılan görüşmelerin ardından planlara karşı olduklarını dile getirdiler.

Ansa haber ajansının bildirdiğine göre muhalefetteki Demokrat Parti lideri Elly Schlein, partisinin cumhurbaşkanı ya da başbakanın doğrudan seçilmesine karşı olduğunu söyledi. Schlein, “Başkanın rolünün tek bir erkek ya da kadının komuta ettiği bir modele indirgenmesinden yana değiliz,” dedi.

Eski bir başbakan olan ve şu anda İtalya’nın ikinci büyük muhalefet partisi Beş Yıldız Hareketi’nin lideri Giuseppe Conte, Meloni ile görüşmesinin ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, önerdiği üç reform seçeneğine de karşı olduğunu söyledi: Cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından devlet başkanı olarak seçilmesi; cumhurbaşkanının hükümetin başı olduğu ancak kendi programını yürütmek üzere bir başbakan seçtiği Fransız tarzı ‘yarı başkanlık’ ve başbakanın doğrudan halk tarafından seçilmesi.

Meloni’nin partisi referandum konusunda kararsız

Diğer partilerin desteği olmadan İtalyan hükümeti anayasa reformlarını ancak halk oylamasına sunarak geçirebilir. Meloni’nin partisi İtalya’nın Kardeşleri’ndeki pek çok kişinin bunun çok riskli olacağına inandığı bildiriliyor.

Meloni ve yarı başkanlık sistemi fikrinin diğer savunucuları, bunun İtalyan siyasetini daha istikrarlı hale getireceğini söylüyorlar.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ülkede 70’e yakın hükümet kuruldu; bu sayı aynı dönemde birçok Avrupa ülkesinde kurulan hükümet sayısından fazla. Daha istikrarlı bir sistem oluşturmaya yönelik geçmişteki girişimler çeşitli anlaşmazlıklar nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanmıştı.

Presidenzialismo yerine premierato ihtimali

İtalya’daki mevcut siyasi sistem, faşist diktatör Benito Mussolini’nin ölümünün ve savaşın ardından yazılan 1948 anayasası kapsamında, herhangi bir partinin veya siyasi liderin gelecekte tekrar çok fazla güç elde etmesini önlemek amacıyla tasarlanmıştı.

Son olarak 2016 yılında dönemin başbakanı Matteo Renzi, daha az radikal bir sistemi referanduma götürmüş ama halktan kabul görmeyince görevinden ayrılmak zorunda kalmıştı.

İtalyan medyasında çıkan haberlerde, bazı muhalefet partilerinin presidenzialismo yerine, başbakanın yetkilerinin artırıldığı bir model olan premierato’ya evet diyebileceği yazıyor. Ama burada da premierato’nun niteliği belirsiz. Bu noktada, başbakana kabine üyelerini görevden alma yetkisi vermekten başbakanın doğrudan seçilmesine kadar her şey masada.