NATO, sanayi işbirliğini nasıl derinleştirecek?

NATO müttefikleri Ankara’da ittifakın silah üreticileriyle olan işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan bir stratejiyi de kabul ettiler.

Bu yılki zirvede savunma sanayisine benzeri görülmemiş bir önem verildi. Liderler ve şirket CEO’ları bir dizi anlaşma ve ortaklık duyurdular.

Yeni strateji, sanayiye müttefiklerin kapasite ihtiyaçları konusunda daha fazla bilgi sağlayarak üretimi artırmayı hedefliyor.

Stratejinin üç hedefi var: NATO organları ile savunma sanayisi arasındaki iletişimi artırmak; inovasyon ve birlikte çalışabilirliği geliştirmek; ve üretimi ölçeklendirmek ve sürdürülebilir kılmak.

Stratejiye göre NATO, sektörü ittifakın ihtiyaçları konusunda bilgilendirmek için NATO Savunma Planlama Süreci’ne (NDPP) dayalı bir “toplu talep sinyali” paylaşacak. NDPP, NATO’nun ihtiyaç duyulan askeri varlıkları belirleme süreci.

Yeni strateji savunma sanayilerini doğrudan NATO ile temasa geçirebilir

Strateji ayrıca, NATO’nun bazı silah üreticilerinin daha hızlı ve daha ucuza üretim yapabilmek için uzun süredir talep ettikleri açık mimariler ve dijital standartlar yönünde çalışacağını da ortaya koyuyor.

NATO’nun eski Genel Sekreter Yardımcısı Yardımcısı Jamie Shea, Euractiv’e verdiği demeçte şunları söyledi:

“Sektörün temel şikayeti, yetenek tasarımı ve planlama sürecinde çok geç danışılmaları ve ittifakın belirli bir teknoloji veya ekipman üzerinde kararını vermiş olduğu bir zamanda danışılmaları; bu da sektörün başka yaklaşımlar veya alternatifler önerme yeteneğini sınırlıyor.”

Shea’ya göre, strateji uzun vadeli sinyaller verebilir ve sektörü sadece ulusal savunma bakanlıklarıyla değil, NATO ile de işbirliği yapmaya ikna edebilir.

Shea, “açık ve etkili bir portal” aracılığıyla iletişimin, stratejinin işe yaraması için ön koşullardan biri olduğunu savundu.

İşbirliği hiyerarşisi yeniden kurulacak

EUISS politika analisti Giuseppe Spatafora, “2027 için belirlenen yeni siyasi kılavuzla birlikte bir sonraki NDPP çalışmalarına yakında başlanacak; bu nedenle stratejinin bu istişarelere endüstriyi mümkün olduğunca dahil etmeye çalışacağını varsayıyorum. Tarihsel olarak bu, çoğunlukla müttefik hükümetler düzeyinde gerçekleştiriliyordu; hükümetler daha sonra kendi ulusal endüstrileriyle görüşüyordu,” dedi.

İletişim, NATO tedarikine erişim arayan savunma firmaları için tek bir giriş noktası olan ve Ankara’da başlatılan “NATO Industry Front Door” aracılığıyla gerçekleştirilecek.

Shea, “Şimdiye kadar silah üreticileri, farklı kurumların farklı çıkarları ve prosedürleri olduğu ya da birbirleriyle iletişim kurmadığı karmaşık bir NATO kurumsal sistemi içinde çalışmak zorundaydı,” diye belirtti.

2025 Savunma Üretim Eylem Planı, NATO’yu sanayiyle iletişimi artırmaya ve toplu savunma planlama gereksinimlerini paylaşmaya zaten taahhüt etmişti.

İttifak ayrıca 2013 yılında NATO–Sanayi İşbirliği Çerçevesi’ni oluşturmuştu.

NATO’nun önündeki zorluklar: Ana şikayet finansman

Strateji, büyük ana yüklenicilerden “geleneksel olmayan tedarikçilere” kadar şirketlerin NATO ile işbirliği yapması için “daha fazla fırsat” yaratmayı amaçlıyor. 

Fakat Shea’ya göre asıl zorluk, kaynaklara sahip büyük silah üreticilerinin NATO’da tek temsil edilenler olmamalarını sağlamak olacak.

Avrupa’nın önde gelen savunma sanayi birliği ASD’nin başkanı Camille Grand, NATO Sanayi Forumu’nun kenarında Euractiv’e yaptığı açıklamada, NATO’nun sanayi stratejisinin esas olarak müttefik ülkeler tarafından müzakere edilmiş olmasından duyduğu üzüntüyü dile getirdi.

NATO-sanayi işbirliği gönüllülük esasına dayanmaya devam ediyor ve bu işbirliği için özel bir fon ayrılmıyor.

Spatafora, “En önemli sınırlama finansman” diyerek, NATO’nun Avrupa Birliği’nin son dönemdeki savunma finansmanı girişimlerine kıyasla nispeten sınırlı mali destek sağladığını belirtti.

Shea, bir diğer zorluğun ise endüstri ile diyaloğu hangi NATO organının yöneteceğinin netleştirilmesi olacağını kaydetti.

İttifakın Sanayi Danışma Grubu, Savunma Sanayii, İnovasyon ve Silahlanma Bölümü ve Kuzey Atlantik Savunma İnovasyon Hızlandırıcısı dahil olmak üzere endüstri ile ilişkili birçok komutanlığı, bölümü ve ajansı bulunuyor.

Nihai hedef NATO ülkelerinin silah sanayilerini ortaklaştırmak

Ulusal Silahlanma Konferansı’nın önümüzdeki Ekim ayına kadar bir “uygulama planı” geliştirmesi ve sanayiyle işbirliğinin geliştirilmesinde “kilit rol oynaması” bekleniyor.

Konferans, ittifaka genel stratejik yönlendirme sağlamak üzere genellikle yılda iki kez toplanan müttefik savunma bakanlıklarını temsil ediyor.

RAND Europe savunma ve güvenlik analisti Nicolas Jouan, böyle bir yol haritasının sanayi ile işbirliği için somut adımları ortaya koyacağını ve inovasyon ile üretim hedeflerini belirleyeceğini savundu:

“Bu belge, çok taraflı işbirliği potansiyelinin yüksek olduğu yeni nesil muharebe tankları, hassas vuruş füzeleri veya insansız hava araçları gibi belirli tedarik programlarının birleştirilmesini önererek, ittifakın savunma sanayi tabanındaki parçalanma sorununu ele alabilir.”