Nepal’in rapçi başbakanı Himalaya felaketiyle sınanıyor

Nepal’in Başbakanı Balendra Shah, Genç Z kuşağı ayaklanmasıyla iktidara taşındıktan sonra yıkıma uğrayan ülkesini yeniden inşa etmek zorunda.

Geçen hafta yaşanan yıkıcı sel felaketinin ardından Nepal’in müdahale süreci, bu yılın başına kadar ulusal düzeyde hiçbir görev üstlenmemiş 36 yaşındaki bir rapçinin ellerinde.

Popüler bir müzisyen ve başkent Katmandu’nun belediye başkanı olan Balendra Shah, gençlerin öncülük ettiği bir ayaklanmanın desteğiyle mart ayında iktidara geldi. Şimdi ise 1000’den fazla kişinin hayatını kaybettiği, uzak köylerin yok olduğu ve Çin sınırı boyunca büyük bir yıkım yaratan dev felaketin ardından Himalaya ülkesini yeniden ayağa kaldırma göreviyle karşı karşıya.

Shah, pazartesi günü Facebook hesabından yaptığı açıklamada, “Buradaki herkes Nepal hükümetinin arama, kurtarma, tedavi, yardım faaliyetleri ve vatandaşların güvenli şekilde yönetimi konusunda kararlı ve aktif biçimde çalıştığının farkında” ifadelerini kullandı.

Başbakan, yaklaşık 21 bin güvenlik personelini görevlendirdi. Ekipler, zorlu hava koşullarına ve engebeli araziye rağmen helikopterlerle yaklaşık 12 bin kişiyi kurtardı. Shah ve kabine üyeleri ayrıca yaklaşık 600 dolar değerindeki bir aylık maaşlarını başbakanlık afet yardım fonuna bağışlama sözü verdi. Söz konusu fon şu ana kadar 41 milyon dolardan fazla bağış topladı.

Katmandu merkezli düşünce kuruluşu Policy Entrepreneurs’dan Anurag Acharya, “Hükümet hızlı biçimde harekete geçti ve Nepal’in sınırlı kapasitesi göz önüne alındığında müdahale gerçekten iyi oldu” dedi.

Financial Times’a konuşan Acharya, Shah’a yönelik beklentilerin “fazla büyük bir yük haline getirilmemesi” gerektiği konusunda uyardı.

“Kurtarma ve yardım çalışmaları buzdağının sadece görünen kısmı” diyen Acharya, “Asıl büyük sınav, toplulukların yeniden yerleştirilmesi ve yeniden inşa süreci olacak” ifadelerini kullandı.

Binlerce kişi hâlâ kayıp, turizm sektörü tehdit altında

Shah’ın karşı karşıya olduğu görev son derece büyük. Aralarında 583 yabancının da bulunduğu yaklaşık 4 bin kişi hâlâ kayıp. Bu durum hükümet üzerindeki baskıyı artırırken, ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 7’sini oluşturan turizm sektörü açısından da risk oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler’in Nepal koordinatörü Lila Pieters Yahia, yaklaşık 10 bin hanenin acil yardıma ihtiyaç duyduğunu, onlarca köprünün ve 40 kilometrelik yolun tahrip edildiğini açıkladı. Elektrik kesintileri ise ülke genelinde yaygın durumda.

Shah, toprak kaymasının meydana gelmesinden bir gün sonra, perşembe günü kısa bir ziyaretle afet bölgesine gitti. Ancak felaketin üzerinden yaklaşık bir hafta geçmesine rağmen halka seslenmedi ve genel olarak medyadan uzak durdu. Kamuoyuna yönelik iletişimini çoğunlukla günde bir kez yaptığı Facebook paylaşımlarıyla sınırlı tuttu.

Bu arada kurtarma ekipleri, Tibet sınırı yakınlarındaki daha ulaşılması zor bölgelere ulaştıkça can kaybı artıyor. Dik dağlar, derin vadiler ve çamurla dolan nehirler çalışmaları yavaşlatıyor. Kurtarma ekipleri şimdiden ceset torbası ve kurbanların muhafaza edilmesi için soğuk depolama alanı eksikliğiyle karşı karşıya.

Nepal yabancı yardımı önce reddetti

Nepal, arama-kurtarma operasyonları için başlangıçta yabancı yardımı kabul etmeyi reddetti. Yalnızca yardım malzemeleri ve bağışları kabul eden hükümet, teknik açıdan zorlu kurtarma çalışmalarını kendi imkanlarıyla yürütmeye çalıştı. Çin ise sınırın diğer tarafında kendi kurtarma operasyonunu başlattı.

Bu karar, Nepal’in 2015 depremindeki deneyiminin ardından alındı. Yaklaşık 9 bin kişinin hayatını kaybettiği deprem sonrası hükümet yabancı kurtarma ekiplerini kabul etmiş ancak koordinasyon büyük bir kaosa dönüşmüştü. Bir ABD askeri helikopteri düşmüş, kazada altı ABD deniz piyadesi ve iki Nepalli asker hayatını kaybetmişti.

Shah hükümeti hafta sonu geri adım atarak Hindistan ve Çin’den gelen teknik ekiplerin Nepalli kurtarma görevlilerine sahada destek vermesine izin verdi.

Uluslararası Kriz Grubu’nun Katmandu’daki kıdemli danışmanı Ashish Pradhan, “Bir tür gerçek zamanlı öğrenme süreci yaşıyorlar. En azından eski yöntemlerine takılıp kalmıyorlar” dedi.

Rapçi başbakandan ekonomik reform sözü

Eğitimini yapısal mühendislik alanında alan ve kendi müziğinde Nepal’in siyasi düzenini sert biçimde eleştiren Shah, yolsuzluk, ekonomik durgunluk ve genç işsizliğiyle boğuşan ekonomiyi yeniden canlandırma sözü verdi.

Ancak eleştirmenler, eski yönetime yönelik halk öfkesini kullanarak iktidarı kendi yakın çevresinde merkezileştirmekle suçluyor.

Eski bir maliye bakanı, reddettiği kara para aklama suçlamaları nedeniyle tutuklandı. Shah’ın görevden uzaklaştırdığı selefi ise bu soruşturmayı “siyasi bir gösteri” olarak nitelendirdi.

Uluslararası Kriz Grubu’ndan Pradhan, “İnsanlar farklı bir siyaset anlayışı vaat ederek gelen bu hükümete ve Shah’a şüpheyle yaklaşsa da ona bir şans vermeye hazır” dedi.

Ancak Pradhan, “Bunun gerçekte ne anlama geldiğini insanlar henüz tam olarak değerlendirmiş değil” diye ekledi.

Nisan ayında Katmandu’daki nehir kıyılarında yaşayan gecekondu sakinlerinin zorla tahliye edilmesi de protestolara yol açtı. Bu gelişme, bazı kişilerin Shah’ın “en yoksul ve ihtiyaç sahibi kesimlerin çıkarlarını gerçekten önemseyip önemsemediğini” sorgulamasına neden oldu.

Yeniden inşa maliyeti milyarlarca doları bulabilir

Shah’ın partisi, Nepal ekonomisini beş yıl içinde ikiye katlayarak 100 milyar dolara çıkarma gibi iddialı bir hedef belirledi.

Ancak üst düzey ekonomi yetkilileri, felaketin yol açtığı yeniden inşa maliyetleri ve ekonomik kayıpların 4 ila 5 milyar dolar arasında olacağını tahmin ediyor.

Bu rakam, Katmandu’daki kıdemli bir uluslararası bağışçı yetkilisine göre, 2015 depremindeki 7 milyar dolarlık fiziksel hasardan daha düşük.

Ancak yetkili, halihazırda yüzde 3 civarında büyüyen Nepal ekonomisi üzerindeki kayıpların “önemli” olacağını belirtti.

Shah hükümetinin “çok büyük miktarda finansmana ihtiyaç duyacağını” söyledi.

Yıkım, Nepal’in Çin ile olan en önemli ticaret bağlantılarından birini de kesti. Bu güzergâhtan yılda 2,7 milyar dolarlık ithalat gerçekleştiriliyor.

İş dünyası temsilcileri, İran savaşı nedeniyle zaten zayıflayan turizmin, sellerin Himalaya yürüyüşçüleri ve hacılar tarafından kullanılan güzergâhları kesintiye uğratmasıyla daha fazla zarar görebileceğinden endişe ediyor.

Nepal, felaketin insani ve ekonomik maliyetleriyle mücadele ederken Shah’ın yalnızca geçim kaynaklarını yeniden inşa etmesi değil, aynı zamanda genç destekçilerini harekete geçiren reform çizgisini koruması gerekecek.