Norveç ile Rusya arasındaki 50 yıllık morina anlaşması çökme noktasında

Norveç’in Rus balıkçılık şirketlerine yönelik yaptırımları, iki ülke arasında yarım asırdır devam eden morina avı anlaşmasını çökme tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı. Moskova, yaptırımların kaldırılmaması halinde Norveç gemilerine kendi sularını kapatma uyarısında bulundu.

Norveç ile Rusya arasında Barents Denizi’ndeki morina avı kotalarını belirleyen ve 50 yılı aşkın süredir devam eden işbirliği, Norveç’in yaptırım kararları nedeniyle çökme riskiyle karşı karşıya.

Norveç’te yayımlanan Fiskeribladet gazetesinin konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, iki ülke arasındaki müzakereler on yıllardır ilk kez bu kadar ciddi bir tehlike altında.

İki ülke, Barents Denizi’ndeki morina avı kotalarını her yıl ekim ayında düzenlenen ortak komisyon toplantısında belirliyor.

Soğuk Savaş dahil pek çok siyasi krizi atlatan bu işbirliği, Norveç’in ağustos ayında iki Rus balıkçılık şirketine yaptırım uygulamasıyla sarsıldı.

Norveç, Rusya’nın Ukrayna’ya askeri müdahalesinin ardından Avrupa Birliğinin yaptırım paketlerinin çoğuna katılmış, ancak balıkçılık alanındaki işbirliğini sürdürmek için bazı istisnalar tanımıştı.

Hükümet, ağustos ayında Rus balıkçılık şirketleri Norebo ve Murman Seafood’u, Norveç’in kritik altyapısına karşı “Rusya destekli bir devlet istihbarat operasyonunun parçası” olmakla suçlayarak yaptırım listesine aldı.

Bu kararla şirketlere ait gemilerin Norveç limanlarına ve karasularına girişi yasaklandı.

Rusya’dan “karşı önlem” uyarısı

Rus şirketleri, yaptırımların “tamamen asılsız gerekçelere dayandığını ve gerçeği yansıtmadığını” açıkladı.

Rusya, Norveç’in geçici maslahatgüzarına bir nota vererek kısıtlamaların iki ülke arasındaki balıkçılık anlaşmalarını ihlal ettiğini bildirdi.

Rusya Federal Balıkçılık Kurumu (Rosrıbolovstvo) Başkanı İlya Şestakov, Oslo’nun yaptırımları kaldırmaması durumunda misilleme yapmaya hazır olduklarını söyledi.

Şestakov, “Rusya, kendi münhasır ekonomik bölgesini Norveçli balıkçı gemilerine kapatmaya hazır” diye konuştu.

Şestakov ayrıca, anlaşmaların feshedilmesi halinde Barents ve Norveç denizlerindeki açık sularda av kotalarının “Rusya’nın ulusal çıkarları doğrultusunda” belirleneceğini ifade etti.

“Tarihin en ciddi krizi”

Fridtjof Nansen Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Anne-Kristin Jorgensen, normalde yılda bir kez yapılan komisyon toplantısı öncesinde art arda iki olağanüstü toplantı yapılmasının “son derece alışılmadık” olduğunu belirtti.

Jorgensen, durumu şu sözlerle değerlendirdi:

“Balıkçılık alanındaki ortaklık şu anda tarihinin en ciddi krizini yaşıyor. Bir yandan iki taraf da bu işbirliğinin öneminin farkında. Diğer yandan Rusya, Rosrybolovstvo’nun uyarısında görüldüğü gibi, bir tür ültimatomla kendini bağlamış durumda.”

Jorgensen, Norveç’teki uzmanların da Rus şirketlerine ait gemilerin lisanslarının iptal edilmesini ikili anlaşmaların ihlali olarak gördüğünü ve sorunun çözümü için Rusya’dan bazı gemilere geçici izin verilmesi seçeneğinin tartışılabileceğini ekledi.

Kotalar rekor düşük seviyede

High North News‘in Norveç Balıkçılık Müdürlüğüne dayandırdığı verilere göre, 2023 yılında Rus gemileri Norveç’in ekonomik bölgesinde 61,1 bin ton morina avlarken, Norveçli gemiler Rusya’nın ekonomik bölgesinde sadece 2 bin ton av yapabildi.

2025 yılı için Rus balıkçılarına ayrılan toplam morina kotası, bir önceki yıla göre 48,4 bin ton azalarak 151 bin tona geriledi.

Bloomberg de bu yıl belirlenen ortak kotaların 1991’den bu yana en düşük seviyede olduğunu bildirdi.

Fiskeribladet gazetesi ise deniz bilimcilerin 2026 yılı için kotaların ilave olarak yüzde 21 oranında azaltılmasını tavsiye ettiğini yazdı.