Paraguay lideri banka skandalının ardından istifa etti

Paraguay Başkanı Santiago Peña, yönetimi ile yakın bağları olan büyük bir bankanın iflas etmesinin ardından istifasını açıkladı.

Bankacılık skandalı, ülkenin altı milyonluk nüfusunun yarısının paralarına erişememesine yol açmıştı.

Dün internette yayınlanan bir video açıklamasında, muhafazakâr bir iktisatçı olan Peña, istikrarın sağlanması amacıyla görevinden ayrıldığını belirtti.

Bu kararı “hayatının en zor anlarından biri” olarak nitelendiren Peña, “Sizi hayal kırıklığına uğrattıysam halktan özür dilerim. Bana duyduğunuz güveni boşa çıkarmak asla niyetim değildi,” dedi.

Peña, milletvekillerinin “sistematik görev ihmal” olarak nitelendirdiği banka iflasıyla bağlantılı olarak Kongre’nin alt meclisinde bir azil oylamasıyla karşı karşıyaydı.

Açıklamasından birkaç dakika sonra milletvekilleri, görevden alma sürecine devam edilmesi yönünde oybirliğiyle karar verdiler.

Perşembe günü erken saatlerde, başsavcılık, milletvekilleri tarafından cumhurbaşkanına karşı yapılan resmi bir suç duyurusunu değerlendirdiğini açıkladı.

2023 yılında seçilen 47 yaşındaki Peña, Trump yönetiminin Güney Amerika’daki sadık müttefiklerinden biriydi.

Skandalın merkezinde yer alan Ueno Bankası, düzenleyici kurumların bankanın artık ödeme gücüne sahip olmadığını tespit etmesinin ardından salı günü erken saatlerde Paraguay Merkez Bankası tarafından devralındı.

Milyonlarca Paraguaylı, kısa süre sonra artık nakit çekemeyeceklerini, dijital ödeme yapamayacaklarını ve market alışverişi için banka kartlarını kullanamayacaklarını fark etti.

Çarşamba gecesi Kongre binası önünde düzenlenen protesto eylemine katılan 56 yaşındaki Benicia Sosa, “Salı günü uyandığımda hiçbir şey yapamaz durumdaydım, cebimde tek bir peso bile yoktu,” dedi. 

Başkent Asunción’un banliyölerindeki Luque’den gelen gündelikçi Sosa, kocası ve sekiz çocuğunun hepsinin Ueno hesaplarına erişiminin engellendiğini söyledi.

Sosa, kart sahiplerine süpermarketlerde yüzde 40’a varan nakit iadesi sunan Ueno’nun teklifinden etkilendiğini söyledi.

Sosa ayrıca, ekonomiyi canlandıracağını ve yarım milyon iş yaratacağını vaat eden Peña’ya oy verdiğine pişman olduğunu da belirtti.

Başkanlık sarayındaki eyleme katılan işçi, “Aptallık ettim. Ekonomi cehenneme gidiyor,” dedi.

Birkaç on yıl içinde Ueno, Asunción’daki harap bir pazarda faaliyet gösteren bir tefecilik işletmesinden, gençlere yönelik bir bankacılık uygulamasına ve zaman zaman Revolut ya da Nubank ile karşılaştırılan önemli bir finans aktörüne dönüştü. 

Fakat şüpheciler, uzun süredir bu “sefaletten zenginliğe” uzanan yükselişin kamu kaynakları ve üst düzey bağlantılar sayesinde gerçekleştiğini öne sürüyorlar.

Peña, Ağustos 2023’te göreve geldiğinde, Ueno’nun eski başkanı Carlos Carvallo’yu Merkez Bankası’nın başına atamıştı.

Aylar sonra Merkez Bankası, Ueno’ya resmi olarak fiziksel şubeleri olan bir banka haline gelmesi için lisans vermişti. Carvallo da salı günü istifa etti.

Ekim sonu itibarıyla, şirket belgelerinde adı büyük harfle yazılmayan ve anlamı kabaca “iyi” olan Ueno, yaklaşık 2,9 milyon müşterisi olduğunu açıkladı.

Ayrıca, kamu emeklilik fonunun yaklaşık yüzde 10’unu da içeren 800 milyon doların üzerinde kamu parasını elinde tutuyordu.

Ueno, Paraguay milli futbol takımının yanı sıra düzinelerce başka işletme ve markaya sponsorluk yapıyordu.

Kardeş şirketi Itti ise vatandaş verilerini içeren düzinelerce kamu ihalesini üstlenerek büyüdü.

Geçen yıl Peña, hisselerinin çıkar çatışmasına yol açtığı yönündeki eleştiriler üzerine, ilişkili bir başka şirket olan Ueno Holding’den resmi olarak ayrıldığını açıklamıştı. Peña, yasadışı hiçbir şeyin yaşanmadığını belirtmişti.

Yine de analistler, bankanın iktidara yakınlığının düzenleyicilerin şüphelerini uyandırdığını ve rakiplerinin düşmanlığını çektiğini belirtti.

Eylül ayında, güçlü bir eski başkan olan Horacio Cartes’e sadık milletvekillerinin Merkez Bankası’ndan Ueno ile ilgili soruları yanıtlamasını istemesi üzerine endişeler gün yüzüne çıktı.

Cartes, son 80 yılın neredeyse tamamında Paraguay’ı yöneten Colorado Partisi’nin de lideri.

Peña, Biden yönetiminin yolsuzluk iddiasıyla yaptırım uyguladığı tütün baronu Cartes’in döneminde maliye bakanlığı görevini yürütmüştü.

Fakat Paraguaylı-Amerikalı siyaset bilimci Miguel Carter’a göre, iki adam, 2028 seçimlerinde partiyi kimin yöneteceği konusundaki anlaşmazlık nedeniyle araları açılmıştı.

Ekim ayında çıkan haberlere göre, Ueno, kendi yöneticileri ve çalışanlarıyla bağlantılı küçük firmalara yaklaşık 150 milyon dolar kredi vermişti.

Bu durum, bankacılık düzenlemelerini ihlal etme ve bilançosunu tehlikeye atma potansiyeli taşıyordu.

Ödeme gücü konusunda endişelenen yurtdışı yatırımcılar, Ueno’nun tahvillerini elden çıkarmaya başladı.

Bu ay, Ueno, hesaplarında nakit tutan tasarruf sahiplerine ek avantajlar sundu.

Geçen hafta, şirket yatırımcılardan ve Lüksemburg’da kayıtlı kendi holding şirketinden 100 milyon dolar topladığını açıkladı ve yakın zamanda bir müdahale olacağına dair haberleri yalanladı.

Ueno’nun çöküşünün hızı, eleştirmenlerini bile şaşırttı ve Paraguay’daki bankaların yarısını ortadan kaldıran 1995 krizini akıllara getirdi.

Salı günü istifa eden Merkez Bankası Başkanı Carvallo, düzenlediği basın toplantısında genel finansal sistemin güvende olduğunu ve Ueno müşterilerinin paralarını “mümkün olan en kısa sürede” geri alabileceklerini (yaklaşık 38.000 dolarlık bir limite kadar) belirtti.

Analistler, bu sınırın şirketler için de geçerli olduğunu, yani bankaya büyük miktarda nakit yatırmış firmaların da iflas edebileceği anlamına geldiğini söyledi.

Peña’nın yerine geçecek sıradaki isim, aynı zamanda Colorado Partisi üyesi olan Başkan Yardımcısı Pedro Alliana.

Fakat bazı milletvekilleri, Peña’nın başkanlıktan bu kadar kolay bir şekilde ayrılmasına izin verilmemesi gerektiğini söyledi.

Anayasa’ya göre, istifasına izin verilmesi halinde Peña, parlamento dokunulmazlığına sahip bir onursal senatör olacak. Bu da onu soruşturmalardan koruyacak.

Yerel basında yer alan haberler gösterdiğine göre, Peña, geçen ay Brezilya’da başkanlık seçimlerini kaybeden aday Flávio Bolsonaro’nun kaçışını taklit ederek, ABD’nin yardımıyla ülkeden kaçmayı düşünüyor olabilir.

Dün gece, başkanlık ofisi, ayrıntılara girmeden dolaşan “söylentileri” yalanladı. Asunción’daki ABD Büyükelçiliği ise soruları Dışişleri Bakanlığı’na yönlendirdi.