Putin-Aliyev görüşmesinde neler yaşandı?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Aralık 2024’te bir Azerbaycan yolcu uçağının düşürülmesiyle başlayan gerilimin ardından ilk tam kapsamlı görüşmelerini Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de gerçekleştirdi.

Putin, yaklaşık bir saat süren görüşmede, uçağın Rusya’ya ait bir hava savunma füzesiyle düşürülmesinden dolayı Aliyev’den tekrar özür diledi ve hayatını kaybedenlerin ailelerine taziyelerini iletti.

İki lider, 10 Ekim’de Duşanbe’de düzenlenecek Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) zirvesi öncesinde bir araya geldi.

Putin: Füzeler uçağa doğrudan isabet etmedi

Görüşmenin başında konuyu “en hassas mesele” olarak tanımlayan Putin, uçak kazasına ilişkin soruşturmanın tamamlanmak üzere olduğunu ve artık trajedinin nedenleri hakkında konuşulabileceğini belirtti.

Putin, olay günü Rusya hava sahasında Ukrayna’ya ait üç insansız hava aracının (İHA) takip edildiğini ve Rus hava savunma sistemindeki teknik arızanın kazaya yol açan ikinci etken olduğunu söyledi.

Rus lider, “Ateşlenen iki füze uçağa doğrudan isabet etmedi, aksi halde uçak hemen düşerdi. Füzeler yaklaşık 10 metre mesafede patladı” diye konuştu.

Putin, hasarın savaş başlığı parçalarıyla değil, füzelerin kendi parçalarıyla meydana gelmiş olabileceğini ve pilotun durumu “kuş sürüsüyle temas” olarak bildirdiğini aktardı.

Uçuş kayıtlarına göre mürettebata Mahaçkale’ye acil iniş önerildiği ancak pilotun önce Bakü’ye, ardından Kazakistan’ın Aktau kentine yönelme kararı aldığı belirtildi.

Tazminat sözü

Putin, Rusya’nın bu tür trajik durumlarda gerekli tüm adımları atacağını vurgulayarak, “Tazminat ödemeleri yapılacak ve görevli yetkililerin eylemleri hukuken değerlendirilecek” dedi.

Asıl görevin kazanın gerçek nedenlerini tespit etmek olduğunu belirten Putin, Duşanbe’ye gelmeden önce soruşturma sonuçları hakkında bilgilendirildiğini söyledi.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ise Putin’e teşekkür ederek, “Durumu kişisel olarak kontrol altında tuttuğunuz için size teşekkür ederim. Soruşturmayı bizzat yakından izliyorsunuz ve biz hiçbir aşamada sürecin objektifliğinden kuşku duymadık” ifadelerini kullandı.

Liderler ayrıca ikili ilişkilerin genel durumunu da ele aldı. Putin, iki ülkenin “pek çok alanda örtüşen, birbirine çok yakın çıkarları bulunduğunu” dile getirirken, Aliyev de ilişkilerin bu yıl tüm sahalarda başarıyla ilerlediğini kaydetti.

İlişkiler nasıl gerilmişti?

Rusya ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, 25 Aralık 2024’te Bakü’den Grozni’ye giden Azerbaycan Havayolları uçağının Kazakistan’da düşmesiyle bozulmuştu. Uçaktaki 67 kişiden 29’u hayatta kalmıştı.

Kazadan sonra Aliyev, Rusya’nın sorumluluk almasını, resmen özür dilemesini, suçluları cezalandırmasını ve tazminat ödemesini talep etmişti.

Haziran ayında ise Yekaterinburg’da Azerbaycan diasporasından birkaç kişinin eski cinayetlerle ilgili gözaltına alınması ve iki kişinin sorgu sırasında hayatını kaybetmesi gerilimi daha da artırdı.

Azerbaycan Başsavcılığı işkence iddiasıyla soruşturma başlatırken, Bakü’de misilleme olarak aralarında Sputnik Azerbaycan çalışanlarının da bulunduğu 10 Rus vatandaşı çeşitli suçlamalarla tutuklandı.

Bu süreçte Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, Aliyev’i birkaç kez arayarak desteğini iletti.

Uzmanlar görüşmeyi nasıl yorumluyor?

Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsünden (MGIMO) kıdemli araştırmacı Nikolay Silayev, “Şimdi en önemli soru, Bakü’nün tazminat ve sorumlu yetkililere hukuki değerlendirme sözüyle yetinip yetinmeyeceği” dedi.

Vedomosti gazetesine konuşan Silayev’e göre, Azerbaycan’ı gerçekten rahatsız eden uçak kazasına verilen tepkiyse, Putin’in sözleri ilişkilerde yumuşamaya yol açabilir, ancak Azerbaycan bu olayı yalnızca Rusya karşısında artan uluslararası prestijini göstermek için bir fırsat olarak kullandıysa, bu açıklamalar Bakü’yü tatmin etmeyecek.

Rusya Bilimler Akademisi Orta Asya Araştırmaları Bölümü Başkanı Stanislav Priçin’e göre, liderlerin bir araya gelmiş olması ve Putin’in kamuoyunda tepki çekmeyen bir tutum ortaya koyması, ilişkilerin istikrara kavuşması için ilk önemli adım sayılabilir.

Priçin, “Şimdi tarafların sonraki adımlarına bakmak gerekiyor” dedi. Silayev ise ilişkilerin gerçek göstergesinin, tutuklu Rusya vatandaşlarının, Sputnik Azerbaycan’ın ve faaliyetleri durdurulan Rus Evi’nin durumunun nasıl gelişeceği olacağını de sözlerine ekledi.