Rus basını: Zengezur hamlesi, Erivan ve Bakü’yü Washington’un denetimine sokacak

Ermenistan, Azerbaycan ve ABD, Zengezur koridorunun 99 yıllığına özel Amerikan şirketine devredilmesini öngören mutabakat üzerinde anlaştı. Rus uzman Stanislav Pritçin, bu durumun Rusya’nın iktisadi çıkarlarını etkilemeyeceğini ancak Erivan ve Bakü’yü ciddi ABD kontrolü altına sokacağını belirtti.

Ermenistan, Azerbaycan ve ABD, Bakü ile Erivan arasında uzun yıllardır ihtilaf konusu olan 42 kilometre uzunluğundaki Zengezur koridorunun 99 yıllığına özel Amerikan şirketine kiralanmasını öngören mutabakat üzerinde anlaştı.

Rusya Bilimler Akademisi Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (IMEMO) Sovyet Sonrası Araştırmalar Merkezi Orta Asya Bölgesi Başkanı Stanislav Pritçin, Ura.ru portalına verdiği mülakatta, bu durumun Rusya’nın iktisadi çıkarlarını etkilemeyeceğini ancak Erivan ve Bakü’yü ciddi ABD kontrolü altına sokacağını ifade etti.

2020 yılında Rusya, Dağlık Karabağ’daki ihtilafı durdurmaya çalıştığında Moskova, Erivan ve Bakü tarafından yapılan ortak açıklamada, Zengezur’daki kontrolün Rusya Federal Güvenlik Teşkilatı (FSB) Sınır Güvenliği Teşkilatına devredileceği belirtilmişti. Ancak taraflar o zamandan beri bu bölümün açılması konusunda anlaşmaya varamadı.

“Ermenistan için esas mesele Rusya’nın kontrol etmemesi”

Pritçin, koridorun Amerikan şirketine devredilmesinin Rusya açısından ne anlama geldiği sorusuna, “Ermenistan üzerinden koridor sağlanması meselesinin çözüm mimarisi, Rusya’nın arabuluculuğu esnasında zaten oluşturulmuştu. Şu anda uygulanan yol haritası, sadece farklı aktörlerle hayata geçirilecek,” yanıtını verdi.

Rus uzmana göre, Rusya’nın bu koridorun kurulmasında arabulucu olmasının önündeki temel engellerden biri, Ermenistan’ın Zengezur koridoru üzerindeki egemenliğini hiçbir şekilde kaybetmek istememesiydi.

Pritçin, “Şimdi anlaşılıyor ki Ermenistan, bu güzergâhı Rusya’nın kontrol etmesini istemiyormuş. Güzergâhı kimin kontrol edeceği Erivan için sorun değil; yeter ki Rusya olmasın. Anlaşılan Ermenistan, ABD için istisna yapmaya hazır,” diye konuştu.

Pritçin, “Eğer Erivan ve Bakü böyle adıma hazırsa ve özellikle Azerbaycan için iç iletişimle, yani Azerbaycan ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki bağlantıyla ilgili bu ilkesel konuyu, bölgede çıkarı olmayan ve burada tamamen farklı amaçlar ve çıkarlar doğrultusunda çalışacak Amerikan şirketinin kontrolüne vermeye razıysa, bu durum Ermenistan ve Azerbaycan’ın milli çıkarlarına ne kadar uygundur? Bu benim için büyük soru işareti. Eğer Amerika’nın 100 yıllığına imtiyaz ve koridor üzerinde kontrol elde etmesini istiyorlarsa, bu onların seçimi,” ifadelerini kullandı.

“Rusya’nın iktisadi çıkarları etkilenmez”

Öte yandan Pritçin, Zengezur koridoru kararının Rusya’nın Kuzey-Güney ulaşım koridoru projesi için risk oluşturup oluşturmadığı ve iktisadi anlamda kayıp yaşanıp yaşanmayacağı sorusunu da yanıtladı.

Uzman, “Kuzey-Güney projesiyle ilgili herhangi açıklama yapılmadı. Dikkat ederseniz, kültürel bağlarımız zayıflıyor, siyasi temaslarımız sınırlanıyor. Ancak kimse iktisadi projeleri durdurmuyor. Kimse Kuzey-Güney’den vazgeçmiyor, kimse ticareti sınırlamıyor,” dedi.

Pritçin’e göre, taraflar son derece pragmatik yaklaşıyor ve beyan edilen ve uygulanan iktisadi kalkınma imkânlarını korumaya çalışıyor.

Zengezur koridorunun ABD kontrolünde olmasının Rusya’nın çıkarlarını ve lojistik kabiliyetlerini hiçbir şekilde azaltmayacağını vurgulayan Pritçin, “Zengezur koridoru, öncelikle Azerbaycan’ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile kara bağlantısına sahip olması için önemli. Ciddi koridor inşa etme planları iddialı, ancak nesnel olarak bunun için ön koşullar yok, zira bu çok uzun soluklu hikâye ve çok fazla sınır geçmek gerekiyor. Örneğin, koridorun nihayetinde ulaşması planlanan Türkiye’de, Türkiye’yi Nahçıvan’a bağlayan demiryolu hattı henüz mevcut değil,” diye ekledi.

Pritçin, kesintisiz fiziki altyapının ortaya çıkması için milyarlarca dolar yatırım gerektiğini ve bunun faaliyete geçmesi için daha çok zaman, kaynak ve anlaşma gerektiğini belirtti.

“Rusya’yı bölgeden çıkarma senaryosu fantastik”

Pritçin, Ermenistan ve Azerbaycan’ın Rusya’yı Güney Kafkasya’dan çıkarmak için birlikte hareket etme ihtimalini “fantastik senaryo” olarak nitelendirdi.

Uzman, “Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki çelişkiler o kadar kapsamlı ki, anlaşıp Rusya’ya karşı harekete geçmeleri fantastik senaryo olur. Ayrıca Rusya’yı bölgeden çıkarmanın onlar için anlamı yok. Bu, iktisadi bağları koparmak ve Rusya gibi düşman yaratmak demektir. Ermenistan ve Azerbaycan’ın buna neden ihtiyacı olsun?” dedi.

Pritçin, Rusya’nın savunma sanayii imkânlarıyla Ermenistan ve Azerbaycan’ın toplam imkânlarının kıyaslanamaz olduğunu ve böyle senaryonun muhtemelen hiç düşünülmediğini de sözlerine ekledi.

Anlaşmanın akıbeti belirsiz

Pritçin, Zengezur koridoruyla ilgili anlaşmaların ne kadar kalıcı olacağının büyük soru işareti olduğunu belirtti.

Uzman, “Özel Amerikan şirketinin dahil olduğu bu yapılandırma çok tuhaf. Burada pasaport ve gümrük kontrolünün nasıl yapılacağı önemli. Zira bu, Ermenistan topraklarında şahısların ve Azerbaycan yüklerinin hareketini kontrol edecek özel aktör. Azerbaycan’ın buna ne ölçüde razı olacağı ve Ermenistan’ın kendi topraklarında fiilen eksklav (toprakları dışında kalan bölge) oluşmasını kabul edip etmeyeceği belirsiz,” diyerek sözlerini tamamladı.