Rusya Devlet Duması, ikinci ve üçüncü okumalarda kabul ettiği temel yasayla “egemen” ve “ulusal” yapay zeka modeli kavramlarını mevzuata dahil etti. Yasa, bu modellerin “geleneksel Rus manevi ve ahlaki değerleriyle” uyumlu olmasını şart koşarken, yapay zekanın geliştirilmesi, kullanımı ve devlet desteğine ilişkin yetki paylaşımını da yeniden düzenliyor.

Rusya parlamentosunun alt kanadı Duma, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesini destekleyen temel yasayı ikinci ve üçüncü okumalarda kabul etti.

Düzenleme, Rus mevzuatına “egemen yapay zeka modeli” ve “ulusal yapay zeka modeli” kavramlarını dahil ederken, bu modellerin “geleneksel Rus manevi ve ahlaki değerleriyle” uyumlu olmasını yasal zorunluluk haline getiriyor.

Yasaya göre “egemen yapay zeka modeli”, tamamen Rusya’da kayıtlı bir tüzel kişi tarafından geliştirilen, oluşturulması, eğitilmesi ve verilerinin saklanması sürecinin tamamı yalnızca Rusya’daki veri merkezlerinde yürütülen model olarak tanımlanıyor.

“Ulusal yapay zeka modeli” de Rus şirketleri tarafından geliştirilecek ve verilerini Rusya’da saklayacak. Ancak bu kategoriye giren modellerin açık lisanslı yabancı bileşenlerden yararlanmasına izin verilecek.

Her iki model kategorisi de ancak “geleneksel Rus manevi ve ahlaki değerleriyle” uyumlu olduğunun doğrulanmasının ardından ilgili statüyü kazanabilecek. Bu doğrulamanın nasıl yapılacağına ilişkin usul ve esasları ise daha sonra Rus hükümeti belirleyecek.

Düzenleme, yapay zeka alanındaki yetki paylaşımını da açık biçimde tanımlıyor.

Buna göre Rusya Devlet Başkanı, yapay zekanın geliştirilmesine ilişkin ulusal stratejiyi onaylayacak. Hükümet ise büyük temel yapay zeka modellerinin geliştirilmesi ve uygulanmasını koordine edecek, devlet destek mekanizmalarını belirleyecek ve hangi durumlarda yalnızca egemen ya da ulusal yapay zeka modellerinin kullanılabileceğine karar verecek.

Zorunlu içerik etiketleme önerisi reddedildi

Milletvekilleri, yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin zorunlu olarak işaretlenmesini öngören değişiklik önerisini kabul etmedi.

Bunun yerine günlük 500 binden fazla kullanıcıya ulaşan büyük internet platformlarının, bu tür içeriklerin işaretlenmesine teknik imkan sağlaması zorunlu olacak. İşaretlemenin biçimini ise yapay zeka hizmetlerini geliştiren şirketlerle platformlar kendi başlarına belirleyecek.

Yasa ayrıca yapay zeka hizmeti sağlayıcılarına, kullanıcıları yapay zekanın ürettiği içerik üzerindeki hakların kime ait olduğu ve bu içeriğin hangi koşullarla sunulduğu konusunda bilgilendirme yükümlülüğü getiriyor.

Öte yandan telif hakkıyla korunan eserlerin, teknik korumaların aşılmaması ve bu materyallere yasal yollarla erişilmiş olması şartıyla yapay zeka modellerinin eğitimi için kullanılması telif hakkı ihlali sayılmayacak.

Devlet Duması Başkanı Vyaçeslav Volodin, kabul edilen düzenlemeyi çerçeve yasa olarak nitelendirdi ve gerekli ikincil mevzuatın hükümet tarafından hazırlanacağını söyledi.

Yasa 1 Eylül 2026’da yürürlüğe girecek.

Daha önce Sberbank Yönetim Kurulu Birinci Başkan Yardımcısı Aleksandr Vedyahin, Reuters’a yaptığı açıklamada Rusya’nın kendi “egemen” yapay zeka modellerini Batılı sistemlere alternatif olarak Küresel Güney ülkelerinde yaygınlaştırmayı hedeflediğini söylemişti.

Vedyahin, bu sistemlerin yetenek bakımından önde gelen yabancı muadillerinin gerisinde kalabileceğini ancak “yerel zihniyeti ve gelenekleri” dikkate alacağını ve her ülkenin kendi değerleriyle uyum göstereceğini ifade etmişti.

Rusya’da insansız hava araçlarının rafinerilere yönelik saldırıları sonrası yaşanan uçak yakıtı krizini aşmak için planlanan ithalat girişimi Japonya engeline takıldı. Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanı Ryosei Akazawa, Rusya’ya yönelik uçak yakıtı ihracatı yasağının doğrudan gönderimlerin yanı sıra üçüncü ülkeler üzerinden dolaylı sevkiyatları ve denizdeki yük transferlerini de kapsadığını açıkladı.

Rusya Federal Hükümetinin ülke genelinde yaşanan geniş çaplı havacılık yakıtı açığı zemininde dışarıdan ithalata başlama girişimleri Japonya’nın engellemesiyle karşılaştı.

Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanı Ryosei Akazawa salı günü yaptığı açıklamada, ülkesinin bu tür yakıtların Rusya’ya ne doğrudan ne de aracılar vasıtasıyla gönderilmesine izin vermediğini bildirdi.

Geçtiğimiz hafta Reuters haber ajansının konuya yakın üç kaynağa dayandırdığı haberinde, Rusya’nın Japonya’nın Chiba Limanı’ndan bir parti uçak yakıtı ithal etmeye hazırlandığı belirtilmişti.

Plan doğrultusunda en az 200 bin varil uçak yakıtının temmuz ayının ilk yarısında öncelikle Güney Kore’ye gönderilmesi, ardından bir aracı zinciri üzerinden Rusya’ya ulaştırılması öngörülüyordu.

Ancak Bakan Ryosei Akazawa, Rusya’ya yönelik ihracat yasağının üçüncü ülkeler üzerinden yapılan sevkiyatları ve denizdeki gemiden gemiye yakıt transferlerini de kapsadığını vurguladı.

Bakan Akazawa, Japonya’nın G7 ülkeleri ve uluslararası toplumun diğer üyeleriyle koordinasyon halinde hareket ettiğini belirterek, Rusya’ya yönelik yaptırımlar çerçevesinde bir dizi ürünün ihracatının yasaklandığını ve teslimat yöntemine bakılmaksızın uçak yakıtının da bu yasak kapsamında yer aldığını söyledi.

Akazawa, bakanlığın yaptırımların delinmesini önlemek için sanayi temsilcilerini bilgilendirmek, uyarılarda bulunmak ve hem yerel hem de yabancı resmi makamlarla bilgi paylaşımı yapmak suretiyle önlemler aldığını ifade etti.

Bakan konuya ilişkin şunları kaydetti:

“Uluslararası konjonktürü göz önünde bulundurarak diğer ülkelerle işbirliği içinde sıkı ihracat kontrolleri uygulamaya devam edeceğiz.”

Rusya Hükümeti, Ukrayna’nın ülkedeki en büyük 10 petrol rafinerisinin tamamını hedef alan insansız hava aracı saldırılarının ardından, haziran ayından itibaren uçak yakıtı ihracatını yasaklamıştı. Bu yasağa rağmen, içeride yaşanan açık nedeniyle toptan uçak yakıtı fiyatları geçen ay tarihi zirvelere ulaştı.

Kommersant gazetesine konuşan bir kaynak, St. Petersburg Uluslararası Meta ve Hammadde Borsası’ndaki işlem seanslarında neredeyse hiç arz bulunmadığını aktardı.

Aynı dönemde Mahaçkale, Mineralnıye Vodı, Krasnodar, Astrahan ve Nijniy Novgorod dahil olmak üzere bazı büyük havalimanlarında uçaklara yakıt ikmali yapılmasına kısıtlamalar getirilmeye başlandı.

Haziran ayının sonlarında, Rusya’nın güneyinde faaliyet gösteren ve merkez üssü Rostov-na-Donu olan en büyük havayolu şirketlerinden Azimuth, kritik düzeyde gaz yağı sıkıntısı yaşandığını duyurdu.

Rusya’da uçak yakıtının yanı sıra benzin kıtlığı da yaşanıyor. Hükümet bu açıkla mücadele edebilmek amacıyla Belarus’tan yapılan ithalatı artırdı ve Kazakistan’dan destek talep etti.

Kazakistan ise Rusya’nın yalnızca yarım günlük tüketimini karşılayacak miktardaki benzini insani yardım olarak vermeyi kabul etti. Rus yetkililer ayrıca Hindistan’dan da benzin alımı yapmaya başladı.

Rusya’da haziran ayından bu yana akaryakıt tedarikinde yaşanan aksaklıklar ve artan talep karşısında bölge valileri krizi yönetmek için farklı önlemlere başvuruyor. Bazı bölgelerde plaka numarasına göre yakıt satışı ve litre sınırı uygulanırken, federal hükümet iç piyasayı doyurmak için ek adımlar atmaya hazırlanıyor.

Rusya’da bölge valileri, haziran ayından bu yana akaryakıt gündeminin en önemli sözcüleri haline geldi. Süreçte ilginç olaylar da yaşandı.

Vologda Oblastı Valisi Georgiy Filimonov, 6 Temmuz günü Telegram kanalından halka çağrıda bulunarak “durumu anlayışla karşılamalarını, yedek yakıt stoku yapmamalarını ve telaşa kapılmamalarını” istedi.

Bu paylaşımdan bir saat sonra ise Vologda çevre yolunda yakıtının bittiğini duyuran Filimonov, “Depo tamamen boş” ifadesini kullandığı bir ses kaydı paylaştı ve yolculuğuna trafik polisi aracıyla devam etmek zorunda kaldı.

Vali Filimonov, 7 Temmuz günü Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak ile bölgedeki akaryakıt durumunu görüştü. Filimonov ayrıca petrol şirketlerinin yönetimlerine kişisel bir ricada bulunarak, bölgeye başta Ai-92 ve Ai-95 olmak üzere istikrarlı akaryakıt sevkiyatı sağlanmasını ve tedarik miktarlarının artırılmasını talep etti.

Rusya, kırılgan bölgeler için yeni akaryakıt adımları hazırlıyor

Bölge yöneticisi, Telegram kanalından yaptığı açıklamada, “Sorunların hızlı çözümü için tedarikçilerle birlikte lojistik süreçleri yeniden yapılandırıyoruz” dedi.

Komşu Yaroslavl Oblastı Valisi Mihail Yevrayev ise RTVI kanalına verdiği demeçte, akaryakıt piyasasında “belirli bir hareketlilik” gözlendiğini ancak bölgede benzin sıkıntısı bulunmadığını iddia etti.

Yevrayev, bu hareketliliğin nedenini bazı petrol rafinerilerindeki aksamalara, yaz dönemi bakım çalışmalarına ve tatil sezonu dolayısıyla artan araç seyahatlerine bağladı.

Vali, bölgelerin önündeki temel görevin yakıt dolum ve tahliye süreçlerini hızlandırmak olduğunu ifade etti.

Orlov Oblastı’nda ise 4 Temmuz’dan itibaren plaka numarasına göre yakıt alım sistemi yürürlüğe girdi. Bu uygulamaya göre, devlet tescil plakası çift rakamla başlayan araçlar çift günlerde, tek rakamla başlayanlar ise tek günlerde yakıt alabiliyor.

Yakıt sıkıntısı yaşayan birçok diğer bölgede olduğu gibi burada da tek seferde en fazla 30 litre yakıt alınmasına izin verilirken, bidonlara yakıt doldurulması tamamen yasaklandı.

Vali Andrey Klıçkov, 4 Temmuz’da yaptığı açıklamada, plaka uygulamasının akaryakıt istasyonlarındaki kuyrukları ortadan kaldırdığını belirtti.

Novosibirsk Oblastı Valisi Andrey Travnikov, 2 iul’da yaptığı açıklamada, akaryakıt tedarikinde önceliğin hayati önem taşıyan işletmelere ve acil servis araçlarına verildiğini duyurdu.

Travnikov, bu kararı “yakıt tedarikindeki durumun karmaşıklaşmasıyla” gerekçelendirdi. 6 Temmuz’da ise Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’ne ait insansız hava araçları, komşu Omsk Oblastı’nda bulunan ve Rusya’nın en büyük petrol rafinerilerinden biri olan tesise ilk kez saldırı düzenledi.

Saldırının gerçekleştiği gün Omsk Oblastı’nda bidonlara yakıt satışı yasağı kaldırıldı. Bu gelişmenin ardından komşu Novosibirsk Oblastı’nda akaryakıt durumu nedeniyle yüksek teyakkuz rejimi ilan edildi.

Rusya yakıt krizine karşı kükürt oranını artırdı

Rusya Siyasi Kültür Araştırmaları Merkezi’nin 29 Haziran – 5 Temmuz günleri arasında yaptığı çalışmaya göre, nüfus ve internet kullanıcısı oranına göre hesaplanan “akaryakıt endişesi” endeksinde liderliği Pskov Oblastı, Karelya Cumhuriyeti, Kaliningrad Oblastı, Sivastopol, Arhangelsk Oblastı, Krasnodar Krayı ve Moskova paylaştı.

Buna karşın İrkutsk Oblastı Valisi İgor Kobzev, 7 Temmuz’da Telegram kanalından yaptığı açıklamada akaryakıt durumunun normale döndüğünü bildirdi. Kobzev, bazı belediyelerde duraksama döneminin ardından akaryakıt istasyonlarının yeniden açıldığını ve istasyonlardaki araç kuyruklarını düzenleyen gönüllülerin görevine son verildiğini duyurdu.

Vali Kobzev, daha önce 22 Haziran’da yaptığı açıklamada bölgedeki bazı istasyonlarda benzin satışına sınırlandırma getirildiğini belirtmiş ve bu durumu Ukrayna ordusunun saldırılarıyla açıklamıştı. Benzer şekilde Tataristan, Vladimir, Lipetsk, Tambov ve Samara gibi birçok bölgenin yöneticileri de daha önce akaryakıta yönelik aşırı talebi rapor etmişti.

Stratejik çalışmalar yürüten Peterburgskaya Politika Vakfı Başkanı Mihail Vinogradov, Vedomosti gazetesine verdiği demeçte, bazı valilerin kendi bölgelerinde farklı yöntemler denediğini ancak süreçte valilerin etkisinin son derece sınırlı olduğunu belirtti.

Vinogradov’a göre bölge başkanları kriz yöneticisi olmaktan ziyade durumun rehinesi konumunda bulunuyor ve bu nedenle temel görevleri toplumsal risklerin birikmesini önlemekle sınırlı kalıyor.

Bölgesel Politika Geliştirme Merkezi Başkanı İlya Graşenkov ise valilerin benzin üretemeyeceğini, fakat halkta bir düzen ya da kaos algısı yaratma gücüne sahip olduklarını ifade etti.

Siyaset bilimci Rostislav Turovski, valiler için en önemli konunun toplumsal huzursuzluğun büyümesini engellemek olduğunu vurguladı.

Turovski, bölge başkanlarının Başbakan Yardımcısı Novak liderliğindeki hükümet merkeziyle yürüttüğü diyaloğun kritik önemde olduğunu belirterek, “Deneyimler gösteriyor ki bazı bölge yöneticileri kendi bölgeleri adına özel kararlar aldırabiliyor. Örneğin Yakutistan yakın zamanda garantili yakıt tedariki için kota almayı başardı. Ancak bu durum genellikle sorunlarını merkeze daha kolay aktarabilen uzak bölgeler için geçerli” değerlendirmesini yaptı.

Uzak Doğu bölgelerinin akaryakıt tedarikindeki özel durumuna dikkat çeken Devlet Duması Milletvekili Aleksey Korniyenko da hükümete resmi bir talep gönderdi.

Korniyenko, bölgedeki akaryakıt istasyonu sıklığı, ulaşım imkanları ve iklim-coğrafya özelliklerini dikkate alan farklılaştırılmış bir düzenleme yaklaşımı geliştirilmesini istedi.

Milletvekili, akaryakıt istasyonları ve yerleşim yerleri arasındaki mesafelerin çok uzak olması nedeniyle bu bölgelerde halkın yakıt stoku yapmamasının imkansız olduğunu ifade etti.

Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 7 Temmuz’da hükümetin durum merkezinde düzenlenen toplantıda, yaz dönemi talep zirvesi ve rafinerilerdeki plansız bakım çalışmaları nedeniyle mevcut durumun gerginliğini koruduğunu kabul etti. Novak, hükümetin iç akaryakıt piyasasını doyurmak için ek önlemleri değerlendireceğini açıkladı.

Bu kapsamda özellikle İrkutsk Oblastı, Zabaykalskiy Krayı ve yoğun tarım faaliyetlerinin sürdüğü güney bölgelerinin yakıt ihtiyaçlarının karşılanmasına öncelik verileceği bildirildi.

Nabiullina: Yakıt şokunun enflasyona etkisi geçici