Rusya, akaryakıt piyasasını ihracat yasağıyla dengelemeye çalışıyor

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, rafinerilere yönelik saldırılar, değişen lojistik ve geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık üçte bir artan mevsimsel talep nedeniyle ülkenin akaryakıt piyasasında baskının sürdüğünü açıkladı. Hükümet, benzin ve motorin ihracatını durdururken üretimi artırma, ithalatı genişletme ve dağıtımı kolaylaştırmaya yönelik bir dizi ek önlemi de yürürlüğe soktu.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, Devlet Başkanı Vladimir Putin’in hükümet üyeleriyle yaptığı toplantıda, hükümetin ülkenin akaryakıt piyasasındaki durumu kısmen istikrara kavuşturduğunu, ancak rafinerilere yönelik saldırılar nedeniyle değişen lojistik düzeni ve mevsimsel talepte yaşanan sert artışın piyasayı zorlamaya devam ettiğini söyledi.

Novak, Rusya’nın yakıt ve enerji altyapısına yönelik saldırılar sonucu bazı petrol rafinerilerinin hasar gördüğünü, bunun da benzin ve motorin üretiminde geçici düşüşe yol açtığını belirtti.

Üretimdeki gerilemenin akaryakıtın son kullanıcıya ulaştırılmasında yeni sevkiyat güzergahlarını zorunlu kıldığını ifade eden Novak, mevcut talebin geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte bir daha yüksek olduğunu aktardı.

Başbakan Yardımcısı, bu durumun akaryakıt istasyonları üzerindeki yükü artırdığını, istasyonlara gelen araç sayısını yükselttiğini ve yakıt ikmal sürelerinin uzamasına yol açtığını söyledi.

Novak, piyasayı dengelemek amacıyla hükümet ile petrol şirketlerinin daha önce bir dizi adım attığını hatırlattı. Bu kapsamda benzin ihracatı tamamen yasaklanırken küçük ve orta ölçekli rafinerilerin üretim kapasitesinden yararlanıldı. Petrol şirketleri de faaliyetteki rafinerilerin kapasite kullanımını en üst düzeye çıkardı, bakım sürelerini kısalttı, planlı bakımları ileri tarihlere erteledi ve daha önce oluşturulan yakıt stoklarını iç piyasaya sundu.

Hükümet motorin ihracatını da durdurdu

Novak, hükümetin 8 Temmuz’da ek önlem olarak motorin ihracatını da yasakladığını açıkladı.

Temmuz ayı içinde petrol ürünleri ithalatının artırılacağını ve daha düşük çevre standardına sahip yakıt üretiminin genişletileceğini söyleyen Novak, ithalatı desteklemek amacıyla petrol ürünleri ithalatındaki sıfır gümrük vergisinin bir yıl daha uzatıldığını belirtti.

Ayrıca hükümetin, ithal yakıtın demiryoluyla taşınmasında indirim uygulanması konusunda Rus Demiryolları’yla (RJD) anlaşmaya vardığını ifade eden Novak, benzinin borsadaki zorunlu satış oranının yüzde 15’ten yüzde 10’a indirildiğini ve emtia borsasında fiyat artışına üst sınır getirildiğini de hatırlattı.

Bağımsız akaryakıt istasyonlarının ihtiyaç duydukları hacimde yakıtı güvence altına almak amacıyla petrol şirketleriyle doğrudan sözleşmelere geçtiğini belirten Novak, bu uygulamanın İrkutsk Bölgesi ile Zabaykal Krayı’nda hayata geçirildiğini söyledi.

Novak’ın verdiği bilgiye göre bağımsız akaryakıt istasyonları daha önce yakıtın büyük bölümünü emtia borsasından ya da aracı şirketlerden satın alıyordu. Rusya’daki yaklaşık 29 bin akaryakıt istasyonunun 20 bini bağımsız işletmecilere ait.

Putin küçük rafineri önerisini destekledi

Toplantıya katılan Zabaykal Krayı Valisi Aleksandr Osipov, Rusya genelinde küçük ölçekli petrol rafinerilerinden oluşan bir ağ kurulmasını önerdi.

Putin bu öneriyi destekledi ve “Bu alanda küçük ve orta ölçekli işletmelerin sürece katılması da gerekli ve teşvik ediliyor. Bu konuda daha yoğun çalışacağız” dedi.

Rusya Devlet Başkanı ayrıca dikey entegre petrol şirketlerinin yalnızca kendi istasyonlarını değil, bağımsız akaryakıt istasyonlarını da ürünle beslemesi gerektiğini söyledi.

Putin, hükümete Kırım ve Sivastopol’da akaryakıt fiyatlarının sübvanse edilmesine yönelik kararların “mümkün olan en kısa sürede” alınması talimatını verdi.

Rusya Federal İstatistik Servisi’nin 6 Temmuz verilerine göre Kırım’da AI-92 benzinin litre fiyatı 123,53 rubleye yükseldi. Bu rakam haftalık bazda yaklaşık yüzde 50 artış anlamına geliyor. AI-95 benzinin litre fiyatı 170,59 rubleye çıkarak yaklaşık 1,9 kat yükselirken motorin litre fiyatı da 139,15 rubleye ulaştı ve yaklaşık 1,6 kat arttı.

Sivastopol’da ise AI-92 benzinin litre fiyatı yüzde 8 artışla 105,47 rubleye, AI-95 benzinin litre fiyatı yüzde 15 artışla 148,64 rubleye, motorinin litre fiyatı da yüzde 8,5 yükselişle 150,49 rubleye çıktı.

Rusya genelinde 30 Haziran ile 6 Temmuz haftasında AI-92 benzinin litre fiyatı yüzde 2 artarak 70,21 rubleye, AI-95 benzinin litre fiyatı yine yüzde 2 yükselerek 76,19 rubleye çıktı. Motorinin litre fiyatı ise yüzde 3 artışla 87,76 rubleye ulaştı.

Yılbaşından bu yana ülkede benzin fiyatları yüzde 14, motorin fiyatları ise yüzde 15 yükseldi.

Haziran ayı sonunda Rusya’nın çeşitli bölgelerindeki yerel yönetimler, panik alımlarını önlemek amacıyla akaryakıt satışına farklı kısıtlamalar getirmişti.

Putin, 28 Haziran’da iç piyasada akaryakıt açığı olduğunu ancak bunun kritik düzeyde olmadığını söylemişti. Aynı gün petrol ürünleri piyasasına ilişkin toplantı yapan Putin, vatandaşların, işletmelerin ve sosyal açıdan kritik kurumların kesintisiz akaryakıt tedarikini güvence altına alacak ilave önlemlerin hazırlanmasını istemişti.

Open Oil Market Genel Müdürü Sergey Tereşkin’e göre yakıt talebindeki artışın temel nedeni olası arz sıkıntısı endişesi. Tereşkin, tüketicilerin önümüzdeki haftalarda ve aylarda yakıta erişimin zorlaşabileceği kaygısıyla hem perakende hem de toptan alımlarını artırdığını söyledi.

Kasatkin Consulting Ortağı Dmitriy Kasatkin ise akaryakıt sıkıntısının değişen lojistik yapısı, yerel tedarik aksaklıkları ve yüksek mevsimsel talebin yarattığı panik alımlarının birleşiminden kaynaklandığını belirtti. Benzin ve motorine yönelik talebin yalnızca perakendede değil, küçük ve orta ölçekli toptan piyasada da arttığını ifade etti.

Kasatkin’e göre ihracat yasağı, rafineri bakımlarının ertelenmesi, mevcut tesislerin daha yüksek kapasiteyle çalıştırılması ve stokların piyasaya sürülmesi iç piyasadaki arzı artıracak en etkili önlemler arasında yer alıyor. Ancak bunun yanında akaryakıtın sıkıntının daha yoğun hissedildiği bölgelere ulaştırılmasının da kritik önem taşıdığını vurguladı.

Kasatkin, benzin ithalatının artırılması, RJD’nin taşıma indirimleri ve küçük ile orta ölçekli rafinerilerin üretim artışının da önemli destekleyici adımlar olduğunu, ancak bunların başarısının lojistik sorunlarının çözümüne bağlı kalacağını söyledi.

Tereşkin, en kritik adımların petrol ürünleri ihracatının durdurulması ve yakıt ithalatının artırılması olduğunu savundu. Rusya Hükümeti’ne bağlı Finans Üniversitesi’nden İgor Yuşkov ise benzin ithalatı ile daha düşük çevre standardına sahip yakıt üretiminin artırılmasının en etkili önlemler olacağını değerlendirdi.

Infoline-Analitika Genel Müdürü Mihail Burmistrov, RJD’nin belirli güzergahlarda indirim uygulayabildiğini ve bunun demiryolu ağında ilave yük taşınmasını teşvik edeceğini söyledi.

Bununla birlikte demiryollarındaki boşaltma ve yükleme terminallerinin sınırlı kapasitesi nedeniyle bu taşımaların hacminin abartılmaması gerektiğini belirten Burmistrov, ithal yakıtın büyük bölümünün karayoluyla taşınacağını ifade etti.

Kasatkin, Rusya akaryakıt piyasasında temmuz ayı içinde kısmi istikrar sağlanabileceğini öngörüyor. Ancak ona göre arz ve talep dengesinin kalıcı biçimde kurulması, panik alımlarının azalması ve stokların yeniden oluşturulmasının ardından, ağustos sonu ya da eylül başını bulabilir. Bu tarihe kadar bazı bölgelerde yerel yakıt sıkıntılarının yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Analiste göre hükümetin aldığı önlemler etkili olursa akaryakıt istasyonlarındaki fiyat artışları önümüzdeki haftalarda yavaşlayabilir. Buna karşın piyasa dengelense bile yakıt fiyatlarının eski seviyelerine dönmesi beklenmiyor.