Rusya, Azerbaycan ve İran, Kuzey-Güney koridorunu Bakü’de masaya yatırdı

Rusya, Azerbaycan ve İran’dan üst düzey yetkililer, Kuzey-Güney uluslararası ulaşım koridorunun geliştirilmesi için Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de bir araya geldi. Toplantıda, İran’daki eksik Reşt-Astara demiryolu hattı ve sınır geçiş kapasitelerinin artırılması gibi konular ele alındı.

Rusya, Azerbaycan ve İran hükümetlerinden temsilciler, ulaştırma ve lojistik alanındaki işbirliğini artırmak amacıyla 13 Ekim’de Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de iki gün sürecek bir toplantı düzenledi.

Rusya hükümetinden yapılan açıklamaya göre, görüşmelerin ana gündemini Kuzey-Güney uluslararası ulaşım koridoru projesinin batı güzergahının hayata geçirilmesi oluşturuyor.

Toplantıda Rusya’yı Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk, Azerbaycan’ı Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev, İran’ı ise Ulaştırma ve Kentsel Gelişim Bakanı Ferzane Sadek temsil etti.

Sınır kapılarında kapasite artırılıyor

Rusya hükümetinin açıklamasına göre Overçuk, toplantıda nakliyatçılar, ihracatçılar ve ithalatçılar için rahat ve kesintisiz bir ortam yaratılmasına yönelik ortak kararların önemini vurguladı.

Rusya Federal Gümrük Teşkilatının (FSB) verileri, Ocak–Haziran döneminde Rusya-Azerbaycan sınırından geçen uluslararası taşımacılık aracı sayısının, 2024’ün aynı dönemine göre yüzde 10 artışla 176 bin 761’e ulaştığını gösteriyor.

Sınırdan geçen yük hacmi de yılın ilk yarısında yüzde 13 artarak 6,8 milyon tona yükseldi.

Overçuk, “Sınır kapılarının kapasitesini beş kat artırarak günlük 400’den 1900 kamyona çıkardık” dedi.

Başbakan Yardımcısı, üç karayolu geçiş noktasındaki yenileme çalışmalarının tamamlanmasıyla toplam günlük kapasitenin 3 bin kamyona ulaşacağını belirtti.

Rusya ayrıca Astrahan, Mahaçkale, Derbent ve Hasavyurt çevre yollarını inşa ediyor ve Derbent-Samur demiryolu hattını modernize ediyor.

En sorunlu halka: İran’daki eksik demiryolu

Toplantıda, koridorun en sorunlu bölümü olarak görülen İran kesimi de ele alındı. Reşt (İran) ile Astara (Azerbaycan) arasında demiryolu bağlantısının olmaması, malların karayoluna aktarılmasını zorunlu kılıyor.

Overçuk, “Batı güzergahının cazibesini artırmak için Rusya, Azerbaycan ve İran arasında uyumlu bir ulaşım altyapısı kurmamız gerekiyor” diye konuştu.

Mayıs 2023’te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile dönemin İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, 162 kilometrelik Reşt–Astara demiryolu hattının ortak inşası için anlaşmıştı.

Toplam maliyeti 1,6 milyar avro olan projenin 1,3 milyar avroluk kısmı, Rusya tarafından sağlanan devlet kredisiyle karşılanıyor.

Eylül 2025’te Bakan Sadek, projenin 34 kilometrelik ilk kısmının arazi tesliminin yapıldığını açıklamıştı.

Anlaşmaya göre hattın 2028’de tamamlanması hedefleniyor.

“Proje siyasi iradeye rağmen yavaş ilerliyor”

Infoline-Analitika şirketi genel müdürü Mihail Burmistrov, Vedomosti gazetesine verdiği demeçte Reşt-Astara kesiminin bir “dar boğaz” oluşturduğunu belirterek, “Reşt’teki aktarma süreci lojistiği yavaşlatıyor ve riskleri artırıyor” dedi.

Kafkasya uzmanı siyaset bilimci Artur Atayev ise İran bölümündeki durumun endişe verici olduğunu söyledi.

Atayev’e göre Tahran, projeyi hayata geçirme konusunda siyasi iradeye sahip olsa da yaptırımlar nedeniyle finansal zorluklar yaşıyor ve Rusya’nın desteğine ihtiyaç duyuyor.

Finam Management yatırım şirketinden baş uzman Dmitriy Baranov ise, “Koridorun gelişimi hem Rusya’ya, hem Azerbaycan’a hem de İran’a fayda sağlayacak; taşımayı hızlandıracak, maliyetleri düşürecek, ticari ilişkileri genişletecek” değerlendirmesinde bulundu.

Toplantı, Rusya-Azerbaycan ilişkilerindeki normalleşme sürecinde yapıldı

Bakü’deki toplantı, 9 Ekim’de Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de Putin ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev arasında yapılan görüşmeden dört gün sonra gerçekleşti.

Bu görüşme, 2024 aralık ayında Azerbaycan yolcu uçağının düşmesiyle başlayan ikili kriz sürecini sona erdirmişti.

Atayev, Bakü’deki toplantının Putin-Aliyev görüşmesinin bir sonucu olduğunu ifade etti. Ancak Rusya–Azerbaycan Uzmanlar Konseyinden Rafik İsmailov, Overçuk ile Mustafayev’in temaslarının kriz boyunca hiç kesilmediğini belirterek, “Duşanbe’deki zirvede liderler ekonomik işbirliğinin hiç durmadığını teyit etti. Dolayısıyla Overçuk’un ziyaretini sadece liderlerin görüşmesiyle bağlantılandırmak doğru olmaz” dedi.

Koridorun jeopolitik önemi

Uzmanlara göre Kuzey-Güney koridoru, bölgedeki jeopolitik dengeler açısından da önem taşıyor.

Atayev, Tahran’ın, Azerbaycan ile Nahçıvan arasında Ermenistan üzerinden bağlantı kurmayı hedefleyen ve Zengezur koridoru olarak bilinen projeden kaygı duyduğunu belirtti.

Rusya Bilimler Akademisinden Vladimir Sajin’e göre ise koridor, İran’a Rusya ve Azerbaycan’la sıkı bağlar kurma fırsatı veriyor.

Sajin, “Bu hat, Tahran’ın Moskova’yla ilişkilerini güçlendirmesini sağlıyor. Azerbaycan’la ilişkiler daha karmaşık ama Kuzey-Güney bu bağların normalleşmesinde bir dayanak noktası işlevi görüyor” diye ekledi.