Rusya, benzin üretiminde devlet planlamasına geri dönüyor

Rusya, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik insansız hava aracı saldırıları sonucu üretim kapasitesinde yaşanan kayıpların ardından akaryakıt sektöründe devlet planlaması dönemine geri dönme kararı aldı. Enerji Bakanlığı, petrol şirketlerine üretim hacmi, iç piyasaya sevkiyat, ihracat ve borsa satışları konusunda uyulması zorunlu talimatlar iletecek.

Rusya hükümeti, Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının (İHA) rafinerilere yönelik aralıksız saldırılarına karşılık olarak benzin üretiminde Sovyet dönemindeki devlet planlaması uygulamalarına geri dönüyor.

Geçen yıl rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 20’sini devre dışı bırakan saldırılar, bu yılın yalnızca son bir ayında beş büyük tesisin faaliyetlerinin durmasına yol açtı.

İnterfaks haber ajansının konuya aşina kaynaklara dayandırdığı bilgiye göre Rusya Enerji Bakanlığı, petrol şirketlerine üretim hacimleri, iç piyasaya yapılacak sevkiyatlar, ihracat miktarları ve borsadaki satış rakamları konusunda uyulması zorunlu tavsiyeler iletmeye başlayacak.

Projesi hazırlandığı belirtilen ve “raunadyarka” olarak adlandırılan bu talimatnameler, “Sınıf 5” benzin ve dizel yakıt üretimini kapsayacak.

Petrol şirketleri ile bakanlık arasında imzalanacak anlaşmaların, ilgili hükümet kararnamesinin ardından yürürlüğe girmesi ve 2026 yılı sonuna kadar geçerli olması öngörülüyor.

Akaryakıt fiyatlarına sıkı devlet denetimi geliyor

Yeni sistemle birlikte akaryakıt istasyonlarındaki fiyatlar da sıkı devlet kontrolü altına alınacak. Petrol şirketleri, Katma Değer Vergisi (KDV) ve özel tüketim vergilerindeki artışları da hesaba katarak, fiyat artışlarını resmi enflasyon sınırları içinde tutmayı taahhüt edecek.

Sistemin işleyişi Enerji Bakanlığı ile Federal Tekelcilikle Mücadele Teşkilatı (FAS) tarafından denetlenecek.

Geçen yıl Ukrayna İHA’ları Rus rafinerilerine en az 80 saldırı düzenlemiş, bu durum rafineri kapasitesinde yüzde 23 ile tarihin en yüksek atıl kalma oranına yol açmıştı.

Kamçatka’dan Rusya’nın merkez bölgelerine kadar geniş bir coğrafyada benzin kıtlığı yaşanırken, bazı bölgelerde akaryakıtın karneyle satılması gündeme gelmişti. Akaryakıt istasyonlarındaki fiyatlar ise eylül ayında yıllık bazda yüzde 12,7 artarak son 14 yılın rekorunu kırmıştı.

Yıl sonuna doğru fiyat artış hızı yüzde 10,8’e gerilese de Rosstat tarafından yüzde 5,6 olarak açıklanan resmi enflasyon oranının yaklaşık iki katı seviyesinde kalmıştı.

Son bir ayda beş büyük rafineride üretim durdu

2024 yılının başından itibaren Rus rafinerileri en az 12 kez İHA saldırılarının hedefi oldu. Yalnızca son bir ay içerisinde Rusya’nın en büyük tesislerinden beşi üretimi durdurmak zorunda kaldı.

Bu tesisler arasında yıllık 20 milyon ton kapasiteyle Rusya’nın ikinci büyüğü olan Leningrad bölgesindeki Kinef, 17 milyon ton kapasiteli Nijegorodinefteorgsintez ile Novokuybişevsk, Saratov ve Tuapse rafinerileri bulunuyor.

Söz konusu üretim kesintileri borsadaki benzin fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgasını tetikledi. Yıl başından bu yana Ai-92 tipi benzinin fiyatı yüzde 22, Ai-95 tipi benzinin fiyatı ise yüzde 21 oranında arttı.

Hükümet, bu gelişmelere yanıt olarak 1 Nisan itibarıyla benzin ihracatına yönelik yasağı, kaldırılmasından yalnızca bir ay sonra yeniden yürürlüğe koydu.

İnterfaks’a göre, petrol şirketleri bakanlıkla yapılacak yeni anlaşmalar kapsamında üretim ve sevkiyat talimatlarını “üretim ve lojistik imkanlar dahilinde” yerine getirmeyi taahhüt edecek.

Şirketlerin devlet tarafından belirlenen bu planlarda değişiklik talep edebilmesi, ancak “mücbir sebep” hallerinde mümkün olacak.